Íslenska ríkið braut gegn 8. gr. mann­rétt­inda­sátt­mála Evrópu um rétt­inn til frið­helgi einka­lífs þegar Hæsti­réttur sýkn­aði Inga Kristján Sig­ur­mars­son í meið­yrða­máli eftir að hann hafði birt mynd af Agli Ein­ars­syni á Instagram ásamt ummæl­unum Fuck You Rapist Bastard. 

Þetta er nið­ur­staða Mann­rétt­inda­dóm­stóls Evrópu í dómi sem kveð­inn var upp í morgun. Ekki var fall­ist á kröfu Egils um miska­bætur, enda telur dóm­stóll­inn að  dóms­nið­ur­staðan sjálf nægi til að rétta hlut hans. Hins vegar þarf ríkið að greiða Agli 17,5 þús­und evrur í máls­kostnað eða rúmar 2 millj­ónir íslenskra króna.

Ekki gildisdómur heldur ásökun um glæp

Mynd: haestirettur.is

Hæsti­réttur Íslands sýkn­aði Inga Kristján af kröfum Egils Ein­ars­sonar þann 20. nóv­em­ber 2014, einkum á þeim grund­velli að ummælin „Fuck You Rapist Bastard“ hefðu verið gild­is­dómur frekar en stað­hæf­ing um að Egill hefði gerst sekur um nauðgun. Egill vildi fá greidda eina milljón krónur frá Inga Krist­jáni vegna orð­anna.

Litið var til þess fyrir Hæsta­rétti að ummælin væru við­bragð við fram­göngu Egils í við­tali við blaðið Monitor og ummælin jafn­framt sett í sam­hengi við orð­ræðu Egils á opin­berum vett­vangi þar sem hann hafði dregið upp nið­ur­lægj­andi mynd af konum. 

For­síðu­við­tal viið MonitorUngur maður lét ummæli falla um Egil Ein­ars­son eftir að hann steig fram í við­tali við Monitor í kjöl­far tveggja nauðg­un­ar­kæra.

Mynd: Timarit.is

Í for­síðu­við­tal­inu við ung­linga­blaðið Monitor sagð­ist Egill vera „fín fyr­ir­mynd“ og gagn­rýndi meðal ann­ars „vinstri­s­inn­aða femínista“ og „lopa­húfur“. „Ég var búinn að storka femínistum mér til gam­ans og það var eog er eins og sumar þeirra fögn­uðu þess­ari kæru, eins ósmekk­legt og það hljómar.“ Þá sagði hann það hafa verið áfall að kom­ast að því að stúlkan hafi verið átján ára, en Egill var fjar­einka­þjálf­ari hennar.

Stúlkan sem kærði Egil steig sjálf fram og greindi frá áhrifum sem hún varð fyrir af umræðu tengdri málsvörn Egils og þeirra sem studdu hann. „Mér líður eins og þetta geti hvort eð er ekki orðið verra. Fólk hef­ur all­staðar tekið und­ir með hon­um. Ég hef setið und­ir lyg­um og tali um mína per­sónu í fjöl­miðlum, án þess að hafa viljað vera þar sjálf.“

Nauðgunarmálin felld niður

Mann­rétt­inda­dóm­stóll Evrópu telur að Hæsti­réttur hafi ekki tekið full­nægj­andi til­lit til þess að Ingi Kristján lét ummæli sín falla nokkrum dögum eftir að rann­sókn lög­reglu á meintum kyn­ferð­is­brotum Egils var hætt og málin felld niður af hálfu ákæru­valds­ins. Í ljósi þessa sam­hengis fellst Mann­rétt­inda­dóm­stóll­inn ekki á þá túlkun Hæsta­réttar að orðin fuck you rap­ist bast­ard hafi verið gild­is­dómur. 

Mynd: Af vef dóm­stóls­ins

„8. gr. mann­rétt­inda­sátt­mál­ans ber að túlka þannig að ein­stak­lingar, jafn­vel umdeildir opin­berir aðilar sem hafa komið af stað harð­vít­ugum deilum vegna hegð­unar sinnar og ummæla á opin­berum vett­vangi, eigi ekki að þurfa að sitja undir því að vera opin­ber­lega sak­aðir um ofbeld­is­fulla og glæp­sam­lega hátt­semi nema slíkar stað­hæf­ingar séu studdar rökum. Í ljósi þess telur dóm­ur­inn að full­yrð­ingin hafi verið alvar­leg og til þess fallin að skaða orð­spor kær­anda,“ segir í dóm­inum (í þýð­ingu blaða­manns). Telur Mann­rétt­inda­dóm­stóll­inn að Hæsti­réttur hafi ekki kom­ist að sann­gjarnri nið­ur­stöðu þegar gagn­stæðir hags­munir voru metnir, þ.e. tján­ing­ar­frelsi Inga Krist­jáns og réttur Egils til frið­helgi einka­lífs. Þannig hafi verið brotið gegn mann­rétt­indum Egils.

Tvö sératkvæði

Tveir dóm­arar, þau Paul Lemmens og Stép­hanie Mourou-Vikström, skil­uðu sér­at­kvæðum og eru ósam­mála því að brotið hafi verið á rétt­indum Egils. 

Lemmens telur að Mann­rétt­inda­dóm­stóll­inn mistúlki vísun Hæsta­réttar til þess að að ummælin hafi verið látin falla í tengslum við harð­vít­ugar deilur í íslensku sam­fé­lagi. Af sam­heng­inu megi ráða að orðin „fuck you rap­ist bast­ard“ hafi verið við­bragð við við­tali Monitors við Egil og þjónað þeim til­gangi að sýna van­þóknun á Agli með blóts­yrði fremur en að um hafi verið að ræða hlut­læga lýs­ingu á gjörðum hans.

Telur Lemmens að almennt séu dóm­stólar heima­ríkis betur til þess fallnir en Mann­rétt­inda­dóm­stóll­inn að meta merk­ingu til­tek­ins orðs í því sam­hengi sem það birt­ist. 

Segir Egil hafa komið sjálfum sér í stöðu þar
sem orðið „rapist” mátti skilja sem gildisdóm

Í sér­á­liti sínu segir Mourou-Vikström að taka þurfi til­lit til fyrri ummæla Egils og mann­gerðar hans (e. the applicant’s per­sona­lity) við mat á ummæl­unum „Fuck You Rapist Bastard“.

Vísar hún sér­stak­lega til þess að þegar málið var tekið fyrir í Hæsta­rétti voru lögð fram skjöl með ummælum Egils sem mátti túlka með þeim hætti að hann væri að hvetja til þess að konur yrðu beittar kyn­ferð­is­of­beldi. Telur dóm­ar­inn að vegna þess­ara ummæla hafi Egill komið sjálfum sér í stöðu þar sem hægt var að nota orðið „rap­ist“ til að lýsa honum, ekki sem ásökun um til­tekna hátt­semi heldur sem gild­is­dóm. 

„Samkvæmt þessu gat hann ekki farið fram á vernd sam­kvæmt 8. gr. með sama hætti og mann­eskja sem hefur verið hreinsuð af ásök­unum um nauðgun en ekki sett fram umdeild ummæli og konur og kyn­ferð­is­of­beldi. Umdeild og stuð­andi ummæli kær­anda á opin­berum vett­vangi breyttu mörk­unum milli stað­hæf­ingar um stað­reyndir og gild­is­dóms,“ skrifar hún (þýð­ing blaða­manns) og kemst að þeirri nið­ur­stöðu að íslenskir dóm­stólar hafi í ljósi þessa mátt túlka ummælin með þeim hætti sem gert var, sem við­bragð Inga Krist­jáns við sjón­ar­miðum sem Egill hafði haldið á lofti um ára­bil.