Norðmaðurinn Torben Foss segir fullyrðingar Heiðrúnar Lindar Marteinsdóttur, framkvæmdastjóra Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi (SFS), einfaldlega rangar þegar kemur að varanlegum sérlausnum sjávarauðlinda í samningum Noregs við ESB, sem hún segir engin fordæmi fyrir. Þá undrast hann málflutning SFS þegar kemur að fullyrðingum um að varanlegar sérlausnir hafi ekki náðst hjá Noregi í sjávarútvegi.

Segir yfir allan vafa hafið að ríkið fái undanþágu

Torben segir það ekki bara mögulegt að ná sömu niðurstöðu fyrir Íslendinga, heldur sé það hans mat að slíkt sé yfir allan vafa hafið að Íslendingum muni takast það að ná undanþágu fyrir íslensk stjórnvöld þegar kemur að sjávarútvegi.

Nýjasta grein Torbens birtist í Morgunblaðinu í dag og er ein af nokkrum í ritdeilum Norðmannsins við framkvæmdastjóra SFS. Torben var fulltrúi norska sjávarútvegsráðuneytisins í samningum um EES og aðildarsamningum árið 1994 auk þess sem hann var ráðgjafi íslenskra stjórnvalda þegar samningaviðræður hófust við ESB árið 2009.

Torben Foss Torben var fulltrúi norska sjávarútvegsráðuneytisins í samningum um EES og aðildarsamningum árið 1994 auk þess sem hann var ráðgjafi íslenskra stjórnvalda þegar samningaviðræður hófust við ESB árið 2009.

Ummæli Heiðrúnar sem hann svarar í grein sinni birtust í svargrein Heiðrúnar í Morgunblaðinu um miðjan ágúst þar sem hún sagði: „Það er rangt sem haldið er fram að Noregi hafi með aðildarsamningi sínum tekist að ná fram einhverri varanlegri undanþágu fyrir sína sjávarauðlind.“

Rímar þetta við málflutning hagsmunasamtaka og stjórnmálafólks sem telur engar undanþágur í boði í samningum við ESB og því sé ekki til mikils að vinna í samningaviðræðum um aðild að Evrópusambandinu.

„Þessi fullyrðing þín er einfaldlega röng“

Torben segir orð Heiðrúnar ekki standast skoðun og skrifar í grein sinni sem birtist í dag:

„Þú dregur saman skilning þinn á ákvæðum samningsins með orðunum: „Það er (…) rangt sem haldið er fram að Noregi hafi með aðildarsamningi sínum tekist að ná fram einhverri varanlegri sérlausn um sína sjávarauðlind.“ Það er ekki hægt að styðja þessi orð þín lögfræðilegum rökum. Þessi fullyrðing þín er einfaldlega röng.“

Torben útskýrir að fyrir samningaviðræður við ESB á tíunda áratugnum hafi breytingar á hafrétti fært Noregi mun meiri hlutdeild í veiðum úr veiðistofnum í Norðursjó og Barentshafi en áður hafði verið. Á sama tíma hafi Noregi tekist að minnka sókn þýskra, spænskra og breskra fiskiskipa á umræddum hafsvæðum. Þjóðin hafi ekki viljað gefa frá sér það sem hún nýlega öðlaðist og segir Torben í grein sinni:

„Við vissum að sjálfsögðu að ESB vildi festa dreifingu hlutdeildar aðildarlandanna í afla varanlega. Þessi vilji staðfestist í reglunni um „hlutfallslegan stöðugleika“. Það er ekkert út á þá reglu að setja en hún uppfyllti ekki kröfur okkar norsku samningsmannanna um lögbindingu aflaheimildanna. Þess vegna fengum við samþykki fyrir að setja hlutdeildina inn í aðildarsamninginn. Svíþjóð og Finnland gerðu slíkt hið sama.“

Evrópudómstóllinn staðfest varanlega aflahlutdeild

Reglan um hlutfallslegan stöðugleika er orðin hluti af lagagrunni ESB en Torben bendir á að reglugerðum megi breyta. Það sé þó mikilvægur varnagli þar á: „Það er hins vegar ekki hægt að breyta greinum aðildarsamningsins nema með samþykki allra aðila. Ísland getur að sjálfsögðu krafist þess að fá veiðihlutdeild sína í öllum veiðistofnum samningsfesta í aðildarsamningi.“

Torben bendir svo á að Evrópudómstóllinn hafi staðfest að aflahlutdeildin sem er tilgreind í aðildarsamningum sé varanleg, „Svíþjóð og Finnland nota hlutdeildina þegar þau lönd skipta aflaheimildum sín á milli þar sem veitt er úr sameiginlegum stofnum,“ bætir hann við.

Torben, sem er sjálfur þaulreyndur samningamaður, skrifar svo: „Mitt mat er að það sé hafið yfir allan vafa að Íslandi bjóðist sams konar fyrirkomulag. Í samningsferlinu hefur Ísland að sjálfsögðu möguleika á að leysa úr öllum vafaatriðum “

Skilur ekki málflutning SFS

Því næst undrast hann á málflutningi SFS og ávarpar framkvæmdastjórann beint: „Heiðrún, ég get ekki með nokkru móti skilið að þið hjá Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi getið komið fram opinberlega og haldið því fram, þvert á staðreyndir, að Noregur hafi ekki náð fram varanlegum sérlausnum fyrir sinn sjávarútveg.“

Það er mikill munur á milli sjónarmiða framkvæmdastjóra SFS og Torbens, en í grein Heiðrúnar fullyrðir hún að engin dæmi séu um varanlegar undanþágur ólíkt því sem Torben segir: „Aðildarsamningur Norðmanna tryggði hvorki yfirráð Norðmanna yfir sjávarauðlindinni né varanlega undanþágu nokkurs konar,“ skrifaði Heiðrún um miðjan ágúst og bætti við: „Ég hef ekki séð þau lögskýringargögn sem styðja þá túlkun þína, Torben, að Noregi hafi tekist að tryggja varanlega hlutdeild sína í helstu nytjastofnum í lögsögu Noregs. Varanleikinn skiptir hér öllu máli.“

Meiningarmunur

Torben bendir á Evrópudómstólinn hefur staðfest regluna um hlutfallslegan stöðugleika sem tryggir að hlutfall hvers ríkis í sameiginlegum stofnum haldist á milli ára, jafnvel þótt heildarafli (TAC) breytist. Á einfaldri íslensku þýðir þetta að niðurstaða Evrópudómstólsins verndar umsaminn rétt ríkja gegn ásókn annarra aðildarríkja í fiskstofna eða breytingum frá framkvæmdastjórn ESB. Auk þess sem reglan um hlutfallslegan stöðugleika tryggir fyrirsjáanleika í sjávarútvegi.

Heiðrún Lind lítur þó á málið með öðrum augum. Að þótt Evrópudómstóllinn verndi hlutdeild aðildarríkja færist ákvörðunarvald um stjórn fiskveiða og tæknilegar reglur til Brussel og að reglunni megi breyta með samþykki aukins meirihluta í ráðherraráði ESB og því sé ekki um varanlega lausn að ræða í hennar huga.

Pólitíski veruleikinn er sá að reglan hefur staðið óbreytt í áratugi og enginn vilji hjá aðildarríkjum ESB til þess að hrófla við henni að því er fram kemur á Evrópuvefnum.