Norð­mað­ur­inn Torben Foss segir full­yrð­ingar Heiðrúnar Lindar Mart­eins­dóttur, fram­kvæmda­stjóra Samtaka fyr­ir­tækja í sjáv­ar­út­vegi (SFS), ein­fald­lega rangar þegar kemur að var­an­legum sér­lausnum sjáv­ar­auð­linda í samn­ingum Noregs við ESB, sem hún segir engin for­dæmi fyrir. Þá undr­ast hann mál­flutn­ing SFS þegar kemur að full­yrð­ingum um að var­an­legar sér­lausnir hafi ekki náðst hjá Noregi í sjáv­ar­út­vegi.

Segir yfir allan vafa hafið að ríkið fái undanþágu

Torben segir það ekki bara mögu­legt að ná sömu nið­ur­stöðu fyrir Íslend­inga, heldur sé það hans mat að slíkt sé yfir allan vafa hafið að Íslend­ingum muni takast það að ná und­an­þágu fyrir íslensk stjórn­völd þegar kemur að sjáv­ar­út­vegi.

Nýjasta grein Torbens birt­ist í Morg­un­blað­inu í dag og er ein af nokkrum í rit­deilum Norð­manns­ins við fram­kvæmda­stjóra SFS. Torben var full­trúi norska sjáv­ar­út­vegs­ráðu­neyt­is­ins í samn­ingum um EES og aðild­ar­samn­ingum árið 1994 auk þess sem hann var ráð­gjafi íslenskra stjórn­valda þegar samn­inga­við­ræður hófust við ESB árið 2009.

Torben Foss Torben var full­trúi norska sjáv­ar­út­vegs­ráðu­neyt­is­ins í samn­ingum um EES og aðild­ar­samn­ingum árið 1994 auk þess sem hann var ráð­gjafi íslenskra stjórn­valda þegar samn­inga­við­ræður hófust við ESB árið 2009.

Ummæli Heiðrúnar sem hann svarar í grein sinni birt­ust í svar­grein Heiðrúnar í Morg­un­blað­inu um miðjan ágúst þar sem hún sagði: „Það er rangt sem haldið er fram að Noregi hafi með aðild­ar­samn­ingi sínum tek­ist að ná fram ein­hverri var­an­legri und­an­þágu fyrir sína sjáv­ar­auð­lind.“

Rímar þetta við mál­flutn­ing hags­muna­sam­taka og stjórn­mála­fólks sem telur engar und­an­þágur í boði í samn­ingum við ESB og því sé ekki til mik­ils að vinna í samn­inga­við­ræðum um aðild að Evr­ópu­sam­band­inu.

„Þessi fullyrðing þín er einfaldlega röng“

Torben segir orð Heiðrúnar ekki stand­ast skoðun og skrifar í grein sinni sem birt­ist í dag:

„Þú dregur saman skiln­ing þinn á ákvæðum samn­ings­ins með orð­unum: „Það er (…) rangt sem haldið er fram að Noregi hafi með aðild­ar­samn­ingi sínum tek­ist að ná fram ein­hverri var­an­legri sér­lausn um sína sjáv­ar­auð­lind.“ Það er ekki hægt að styðja þessi orð þín lög­fræði­legum rökum. Þessi full­yrð­ing þín er ein­fald­lega röng.“

Torben útskýrir að fyrir samn­inga­við­ræður við ESB á tíunda ára­tugnum hafi breyt­ingar á haf­rétti fært Noregi mun meiri hlut­deild í veiðum úr veiði­stofnum í Norð­ur­sjó og Barents­hafi en áður hafði verið. Á sama tíma hafi Noregi tek­ist að minnka sókn þýskra, spænskra og breskra fiski­skipa á umræddum haf­svæðum. Þjóðin hafi ekki viljað gefa frá sér það sem hún nýlega öðl­að­ist og segir Torben í grein sinni:

„Við vissum að sjálf­sögðu að ESB vildi festa dreif­ingu hlut­deildar aðild­ar­land­anna í afla var­an­lega. Þessi vilji stað­fest­ist í regl­unni um „hlut­falls­legan stöð­ug­leika“. Það er ekk­ert út á þá reglu að setja en hún upp­fyllti ekki kröfur okkar norsku samn­ings­mann­anna um lög­bind­ingu afla­heim­ild­anna. Þess vegna fengum við sam­þykki fyrir að setja hlut­deild­ina inn í aðild­ar­samn­ing­inn. Svíþjóð og Finnland gerðu slíkt hið sama.“

Evrópudómstóllinn staðfest varanlega aflahlutdeild

Reglan um hlut­falls­legan stöð­ug­leika er orðin hluti af laga­grunni ESB en Torben bendir á að reglu­gerðum megi breyta. Það sé þó mik­il­vægur var­nagli þar á: „Það er hins vegar ekki hægt að breyta greinum aðild­ar­samn­ings­ins nema með sam­þykki allra aðila. Ísland getur að sjálf­sögðu kraf­ist þess að fá veiði­hlut­deild sína í öllum veiði­stofnum samn­ings­festa í aðild­ar­samn­ingi.“

Torben bendir svo á að Evr­ópu­dóm­stóll­inn hafi stað­fest að afla­hlut­deildin sem er til­greind í aðild­ar­samn­ingum sé var­an­leg, „Svíþjóð og Finnland nota hlut­deild­ina þegar þau lönd skipta afla­heim­ildum sín á milli þar sem veitt er úr sam­eig­in­legum stofnum,“ bætir hann við.

Torben, sem er sjálfur þaul­reyndur samn­inga­maður, skrifar svo: „Mitt mat er að það sé hafið yfir allan vafa að Íslandi bjóð­ist sams konar fyr­ir­komu­lag. Í samn­ings­ferl­inu hefur Ísland að sjálf­sögðu mögu­leika á að leysa úr öllum vafa­at­riðum “

Skilur ekki málflutning SFS

Því næst undr­ast hann á mál­flutn­ingi SFS og ávarpar fram­kvæmda­stjór­ann beint: „Heiðrún, ég get ekki með nokkru móti skilið að þið hjá Samtökum fyr­ir­tækja í sjáv­ar­út­vegi getið komið fram opin­ber­lega og haldið því fram, þvert á stað­reyndir, að Noregur hafi ekki náð fram var­an­legum sér­lausnum fyrir sinn sjáv­ar­út­veg.“

Það er mik­ill munur á milli sjón­ar­miða fram­kvæmda­stjóra SFS og Torbens, en í grein Heiðrúnar full­yrðir hún að engin dæmi séu um var­an­legar und­an­þágur ólíkt því sem Torben segir: „Aðild­ar­samn­ingur Norð­manna tryggði hvorki yfir­ráð Norð­manna yfir sjáv­ar­auð­lind­inni né var­an­lega und­an­þágu nokk­urs konar,“ skrif­aði Heiðrún um miðjan ágúst og bætti við: „Ég hef ekki séð þau lög­skýr­ing­ar­gögn sem styðja þá túlkun þína, Torben, að Noregi hafi tek­ist að tryggja var­an­lega hlut­deild sína í helstu nytja­stofnum í lög­sögu Noregs. Var­an­leik­inn skiptir hér öllu máli.“

Meiningarmunur

Torben bendir á Evr­ópu­dóm­stól­inn hefur stað­fest regl­una um hlut­falls­legan stöð­ug­leika sem tryggir að hlut­fall hvers ríkis í sam­eig­in­legum stofnum hald­ist á milli ára, jafn­vel þótt heild­ar­afli (TAC) breyt­ist. Á ein­faldri íslensku þýðir þetta að nið­ur­staða Evr­ópu­dóm­stóls­ins verndar umsam­inn rétt ríkja gegn ásókn ann­arra aðild­ar­ríkja í fisk­stofna eða breyt­ingum frá fram­kvæmda­stjórn ESB. Auk þess sem reglan um hlut­falls­legan stöð­ug­leika tryggir fyr­ir­sjá­an­leika í sjáv­ar­út­vegi.

Heiðrún Lind lítur þó á málið með öðrum augum. Að þótt Evr­ópu­dóm­stóll­inn verndi hlut­deild aðild­ar­ríkja fær­ist ákvörð­un­ar­vald um stjórn fisk­veiða og tækni­legar reglur til Brussel og að regl­unni megi breyta með sam­þykki auk­ins meiri­hluta í ráð­herra­ráði ESB og því sé ekki um var­an­lega lausn að ræða í hennar huga.

Póli­tíski veru­leik­inn er sá að reglan hefur staðið óbreytt í ára­tugi og eng­inn vilji hjá aðild­ar­ríkjum ESB til þess að hrófla við henni að því er fram kemur á Evr­ópu­vefnum.