Leiðtogar hennar eru í útlegð, henni hefur verið ýtt til hliðar af Bandaríkjunum og stuðningsmenn hennar eru of hræddir til að fylla göturnar: Stjórnarandstaðan í Venesúela situr eftir í óvissu þrátt fyrir að einræðisherranum Nicolás Maduro hafi verið steypt af stóli.
Stjórnarandstaðan, sem almennt er talin hafa sigrað í forsetakosningunum 2024, sem Maduro var sakaður um að hafa stolið, hafði lengi vonast eftir slíkri aðgerð og þeirri sem leiddi til þess að Maduro var handsamaður af bandarískum hermönnum og fluttur til New York þar sem hann á að sæta réttarhöldum vegna meintra fíkniefnabrota.
En í stað þess að taka við völdum var stjórnarandstaðan sniðgengin af hálfu Donalds Trump, á meðan „chavista“-hreyfing Maduros hélt völdum sínum og náinn bandamaður hans varð starfandi forseti.
Sérfræðingar og heimildarmenn segja að stjórnarandstaða Venesúela, undir forystu Maríu Corinu Machado, skorti skipulagt stjórnkerfi og þá sérþekkingu sem þarf til að stjórna – og umfram allt stuðning hersins.
„Ég vil ekki ljúga og segja að við höfum ekki búist við einhverju öðru,“ sagði Freddy Guevara Cortez, úr Voluntad Popular-flokknum sem er í bandalagi með hreyfingu Machado, í samtali við AFP um stöðuna eftir fall Maduros. „En ég held að við skiljum aðstæður og það sem við þurfum að gera er að laga okkur að raunveruleikanum,“ bætti Guevara við, sem starfar fyrir hreyfinguna í útlegð í Bandaríkjunum.
Að svo stöddu þýðir það að bíða af sér stjórnartíð staðgengilsforsetans Delcy Rodríguez, dyggs stuðningsmanns Maduros sem Trump hefur sagt að hann geti unnið með, svo lengi sem hún fylgi línu Washington og veiti Bandaríkjunum frjálsar hendur yfir olíuauðlindum Venesúela.
„Ef Delcy Rodríguez gerir allt sem Trump vill, mun hún missa þann (innri) stuðning sem hún þarf til að halda völdum,“ spáði Guevara, fyrrverandi pólitískur fangi sem nú starfar sem fræðimaður.
„Og ef hún hlýðir ekki Trump, munu þeir (í Washington) líklega steypa henni af stóli eða gera eitthvað enn verra,“ bætti hann við.
Krefjast fulls aðgangs að olíuauðlindum
Rodríguez nýtur yfirlýsts stuðnings hersins og ríkisstofnana Venesúela. Bróðir hennar er forseti þingsins.
Machado hefur hins vegar enn ekki snúið aftur til Venesúela eftir að hún hvarf á brott, eftir margra mánaða feluleik, til að taka við friðarverðlaunum Nóbels í Osló í desember. Trump, sem sjálfur hafði augastað á Nóbelsverðlaununum, hefur síðan sagt að Machado „njóti ekki stuðnings“ í Venesúela sem leiðtogi þjóðarinnar.
Edmundo González Urrutia, sem varð forsetaframbjóðandi stjórnarandstöðunnar eftir að stjórnkerfi Maduros útilokaði Machado, er enn í útlegð. „Stjórnarandstöðuna skortir stofnanalegt skipulag eða áhrif innan stjórnkerfisins sem gera henni kleift að stýra pólitískum valdatilfærslum,“ sagði venesúelski greinandinn Ricardo Ríos við AFP.
Í mörg ár reyndu Bandaríkin að losna við Maduro með refsiaðgerðum og olíuviðskiptabanni, þrátt fyrir að Venesúela búi yfir meiri sannaðri olíuauðlind en nokkurt annað land í heiminum. Bandaríkin studdu ítrekað kröfur stjórnarandstöðunnar um kosningasigur, annars vegar Juan Guaidó árið 2018 og hins vegar González Urrutia árið 2024. En þegar Maduro var loks farinn, sneri Trump sér ekki að Machado eða González Urrutia, heldur að nánustu samverkamönnum hins steypta leiðtoga. „Trump er að brjótast inn í það sem eftir er af stjórnkerfi Maduros og láta það vinna fyrir sig,“ sagði Ríos. Trump hefur sjálfur sagt að það sem hann vilji frá Rodríguez sé „algjör aðgangur“ að olíu Venesúela.
Machado, sem ítrekað lofaði Trump og mikla heruppbyggingu hans í Karíbahafinu, sem að lokum leiddi til falls Maduros, sagðist á mánudag ekki hafa átt í samskiptum við hann frá 10. október.
Stjórnarandstaðan „getur ekki haldið áfram að binda allar vonir sínar við lausnir sem eru ákveðnar í Washington,“ sagði Mariano de Alba, sérfræðingur í landfræði og stjórnmálum Venesúela.
„Höggormurinn og liðsforingjar hans“ urðu eftir
Stuðningsmenn stjórnarandstöðunnar, sem langflestir greiddu González Urrutia atkvæði sitt, hafa að mestu verið í felum á meðan daglegar mótmælagöngur stuðningsmanna Maduros hafa átt sér stað í Caracas frá því honum var steypt af stóli.
„Við skulum vera á varðbergi, virk og skipulögð þar til lýðræðisleg valdatilfærsla hefur átt sér stað,“ hvatti Machado á samfélagsmiðlum. En víðtækur ótti hefur gripið um sig eftir að þúsundir manna voru handteknir fyrir að mótmæla umdeildum sigri Maduros í kosningunum 2024. Tugir, mögulega hundruð, leiðtoga stjórnarandstöðunnar og gagnrýnenda eru enn í útlegð eða í fangelsi.
Önnur stór hindrun er söguleg hollusta hersins við Maduro og pólitíska hreyfingu hans. Varnarmálaráðherrann Vladimir Padrino og innanríkisráðherrann Diosdado Cabello, sem eru víða taldir raunverulegir valdhafar í landinu, voru viðstaddir embættistöku Rodríguez á mánudag. Nema þeir verði einnig fjarlægðir frá völdum eru litlar líkur á að stjórnarandstaðan geti stýrt stofnunum Venesúela með raunverulegum hætti. „Til þess að valdatilfærsla geti átt sér stað í Venesúela má Diosdado Cabello ekki eiga þátt í henni. Hann er sá sem hefur raunverulegt vald innanlands,“ sagði José Antonio Colina, fyrrverandi herforingi Venesúela og stofnandi Veppex, samtaka stjórnarandstæðinga í útlegð í Miami.
„Bandaríkin tóku höfuðið, tóku leiðtogann – en innanlands skildu þau eftir höggorminn og liðsforingja hans.“
Bandaríkjaforseti kynnti fyrirætlanir sínar
Bandaríkin hafa nú kynnt það sem þau kalla „orkusamkomulag“ við Venesúela og segja að muni draga úr refsiaðgerðum varðandi sölu á olíuvörum frá suður-ameríska ríkinu.
Upplýsingarnar komu frá bandaríska orkumálaráðuneytinu, nokkrum dögum eftir handtöku leiðtoga Venesúela, Nicolás Maduro. Donald Trump hefur síðan lýst því yfir að bráðabirgðayfirvöld í Venesúela hafi samþykkt að Bandaríkin stýri markaðssetningu á 30 til 50 milljónum tunna af hráolíu, og hefur ítrekað bætt því við að Bandaríkin muni „reka“ Venesúela þrátt fyrir að engar bandarískar hersveitir séu á vettvangi.
Trump sagði jafnframt á samfélagsmiðlum á miðvikudag að Venesúela muni einungis kaupa vörur framleiddar í Bandaríkjunum fyrir það fé sem það fær úr „nýja olíusamningnum“, en þar á meðal eru möguleg kaup á landbúnaðarafurðum, lyfjum og orkutækjum.
Ríkisolíufyrirtæki Venesúela sagði jafnframt að viðræður um sölu hráolíu til Bandaríkjanna væru hafnar, í kjölfar kröfu Washington um aðgang að olíubirgðum landsins eftir brottrekstur Maduros. „Viðræður standa yfir við Bandaríkin um sölu á magni olíu innan ramma núverandi viðskiptasambands ríkjanna tveggja,“ sagði fyrirtækið PDVSA í yfirlýsingu.
Bandaríski orkumálaráðherrann Chris Wright benti þó á að Washington muni hafa „ótímabundna“ stjórn á sölu venesúelskrar olíu. Hann sagði á viðburði í Miami á miðvikudag að slíkt vald og yfirráð væru nauðsynleg til að knýja fram nauðsynlegar breytingar í Venesúela.
Venesúela segist búa yfir um fimmtungi þekktra olíubirgða heimsins.
Allur ágóði inn á bandaríska reikninga
Bandarísk stjórnvöld eru þegar farin að markaðssetja venesúelska hráolíu á alþjóðavísu, að sögn orkumálaráðuneytisins.
Þar sagði einnig að allur ágóði af sölu hráolíu og olíuvöru muni fyrst renna inn á reikninga undir stjórn Bandaríkjanna hjá alþjóðlega viðurkenndum bönkum.
„Þessum fjármunum verður ráðstafað í þágu bandarísku þjóðarinnar og venesúelsku þjóðarinnar að mati bandarískra stjórnvalda,“ sagði ráðuneytið, án þess að veita frekari skýringar.
Salan muni einnig „halda áfram um óákveðinn tíma“, samkvæmt upplýsingum frá orkumálaráðuneytinu.
Wright sagði í viðtali við CNBC að Bandaríkin væru einungis að stýra markaðssetningu og fjármagnsflæði inn í Venesúela og hélt því fram að fjármunirnir yrðu að mestu notaðir til hagsbóta fyrir venesúelsku þjóðina. „Við erum ekki að stela olíu neins,“ bætti hann við.
Á sama tíma munu bandarísk þynningarefni vera flutt til Venesúela eftir þörfum til að „blanda, uppfæra og hámarka“ framleiðslu landsins á mjög þungri hráolíu.
Wright, sem áður starfaði í olíu- og gasgeiranum, sagði að það myndi krefjast „tuga milljarða dollara og verulegs tíma“ að koma framleiðslu Venesúela aftur upp í fyrri hæðir, yfir þrjár milljónir tunna á dag. Sérfræðingar hafa einnig bent á að hraðvirk aukning framleiðslu myndi mæta hindrunum á borð við hnignandi innviði, lágt olíuverð og pólitíska óvissu.
Aflétting fyrri refsiaðgerða
Að svo stöddu eru Bandaríkin að „aflétta refsiaðgerðum með markvissum hætti til að gera flutning og sölu venesúelskrar hráolíu og olíuvöru á heimsmarkaði mögulega,“ að sögn orkumálaráðuneytisins.
Meðal annarra aðgerða hyggjast Bandaríkin heimila innflutning ákveðins olíuvinnslubúnaðar, varahluta og þjónustu til Venesúela, auk þess sem þau segjast ætla að vinna að endurbótum á raforkukerfi landsins til að styðja við olíuframleiðslu.
Að öðru leyti sagði Hvíta húsið fréttamönnum á miðvikudag að Bandaríkin hefðu „hámarksáhrif“ á bráðabirgðayfirvöld Venesúela.
Trump er væntanlegur til fundar með bandarískum olíuframleiðendum til að ræða áætlanir varðandi olíuiðnað Venesúela, að sögn Karoline Leavitt, fjölmiðlafulltrúa Hvíta hússins.
Athugasemdir