Ríki Evrópusambandsins skiptu sér í tvær fylkingar þegar kom að ákvörðun um gefa Íslandi og Noregi ekki undanþágu frá verndartollum á kísilmálm, með þeim afleiðingum að sú stóriðja á ekki aðgang að innri markaði Evrópusambandsins þrátt fyrir veru Íslands á Evrópska efnahagssvæðinu. 

Norska ríkisútvarpið fjallar um atkvæðagreiðsluna, sem átti að vera leynileg, í ráðherraráði ESB í morgun. 

Ákvörðuninni hafði verið frestað tvisvar, fyrst á föstudag og síðan á mánudag, áður en hún náðist í gegn í dag með naumum meirihluta.

Norðurlöndin og Eystrasaltslöndin sameinuðust um að styðja málstað Íslands og Noregs. Þannig greiddu Svíþjóð, Finnland, Eistland, Lettland og Litháen, ásamt Ungverjalandi, atkvæði gegn aðgerðunum, að sögn norsku fréttaþjónustunnar NTB. Danmörk sat hjá við atkvæðagreiðsluna þar sem landið gegnir nú formennsku í ESB þetta hálfa árið.

Tillagan kom frá Póllandi, Slóvakíu og Frakklandi, með stuðningi frá Spáni. Tilgangurinn var að styrkja stöðu evrópsks iðnaðar í harðnandi samkeppni.

Ákvörðunin skapar mikla óvissu um stöðu og framtíð EES-samningsins, á sama tíma og íslensk stjórnvöld hafa boðað þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort hefja eigi að nýju aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið, sem síðar yrði ákvarðað af annarri þjóðaratkvæðagreiðslu.

Kínverskt eignarhald á Íslandi

Eignarhald á Elkem, járnblendiverksmiðjunni á Grundartanga, er að hálfu leyti kínverskt. Í samtali við Ríkisútvarpið segir forstjórinn, Álfheiður Ágústsdóttir, að það hafi líklega ekki haft áhrif. Af útflutningi Elkem á Íslandi hefur 40% til 70% farið til Evrópu, á þeim forsendum að um tollfrjáls viðskipti sé að ræða. Samkvæmt ákvörðun ESB verður 75% af magni sem samsvarar meðalútflutningi kísilmálms til sambandsins á árunum 2022 til 2025 áfram tollfrjálst, en restin tolllögð til þriggja ára.

Önnur kísilmálmverksmiðja, PCC á Bakka, stöðvaði nýverið rekstur eftir mikið tap.

Athygli vekur að þrátt fyrir þessa ákvörðun var nýverið ákveðið að verndaraðgerðir ESB vegna stálframleiðslu giltu ekki um Ísland og Noreg.

Fresta undirritun varnarmálasamstarfs

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra sagði í samtali við Vísi í dag að prinsipp EES-samningsins hefðu verið brotin í málinu.

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir tilkynnti í dag að hún myndi fresta fyrirhugaðri undirritun á samstarfsyfirlýsingu með Evrópusambandinu um varnarmál, vegna aðgerðarinnar.

„Ég hef upplýst það að ég mun ekki skrifa undir öryggis- og varnarmálayfirlýsinguna sem stóð yfir að gera á fimmtudaginn. Það eru fyrstu viðbrögðin,“ sagði hún í samtali við Ríkisútvarpið.

Í samtali við Morgunblaðið í dag sagði Þorgerður Katrín að Evrópusambandið væri að gera „nákvæmlega eins og Bandaríkin“ og Kína, að verja eigin iðnað og atvinnulíf. Það segir Þorgerður vekja spurningu um hvernig Íslendingar geti varið sína hagsmuni og átt aðgang að mörkuðum.

Evrópa fyrst

Ljóst er að Evrópusambandið ætlar sér í vaxandi mæli að setja Evrópusambandsríkin í fyrsta sætið og verja evrópskan iðnað fyrir utanaðkomandi samkeppni, í andsvari við stefnu Donalds Trump Bandaríkjaforseta.

Til þess hafa bæði Friedrich Merz, kanslari Þýskalands, og Emmanúel Macron, forseti Frakklands, sameinast um að þrýsta á einföldun regluverks og viðskiptaumhverfis í sambandinu. 

Þannig boðaði Macron í dag Evrópusambandið myndi ná tæknilegu sjálfstæði og stafrænu sjálfræði frá Bandaríkjunum og Kína. Hann vísaði sérstaklega til tæknirisanna 7, Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia og Tesla.