Fullnaðarsigur fyrir fjölmiðla og almenning

Dómur var kveð­inn upp í svoköll­uðu Brú­neggja­máli í Hæsta­rétti fyrr í vik­unni, þar sem bæði Rík­is­út­varpið og Mat­væla­stofnun voru sýknuð af kröfum fyrr­ver­andi eig­enda Brú­neggja, sem varð gjald­þrota vorið 2017. En RÚV og MAST voru dregin fyrir dóm vegna notk­unar gagna í umfjöllun Kast­ljóss um starf­semi fyr­ir­tæk­is­ins síðla árs 2016. 

Fjöl­miðla­mað­ur­inn Tryggvi Aðal­björns­son, sem hlaut blaða­manna­verð­launin fyrir umfjöll­un­ina um Brúnegg, segir dóm­inn bæði afdrátt­ar­lausan og skýran. 

„Þetta er fulln­að­ar­sigur fyrir okkur, fyrir fjöl­miðla og fyrir almenn­ing,“ segir hann. „Þetta er frá­bær nið­ur­staða og það sem við höfum verið að von­ast eftir allan tím­ann. Þarna fékkst góð og mik­il­væg stað­fest­ing á því að almenn­ingur átti rétt á því að fá upp­lýs­ingar um starf­semi Brú­neggja. Frétta­menn máttu taka þær upp­lýs­ingar og setja þær fram á aðgengi­legan hátt fyrir almenn­ing. Það er bara mjög mik­il­vægt.“

„Vönduðum okkur mjög mikið“

Tryggvi segir það jákvætt að hafa fengið stað­fest­ingu á því að umfjöll­unin hafi verið unnin eins og skylda bar til. „Við vönd­uðum okkur mjög mikið við þessa umfjöllun. Við vorum með mjög mikið af gögnum – hátt í 1.000 blað­síður af skjölum frá Mat­væla­stofnun, sem er eft­ir­lits­að­il­inn [með Brú­neggjum]. Málið var mjög umfangs­mikið en við lögðum okkur sér­stak­lega fram um að setja þetta sem kom fram í skýrsl­unum fram á aðgengi­legan og nákvæman hátt – og gæta sann­girni gagn­vart Brú­neggjum.“ 

Tryggvi seg­ist ekki hafa vitað hvaða afleið­ingar málið myndi hafa. Það hefði ekki verið aðal­at­riðið að ímynda sér slíkt við vinnslu umfjöll­un­ar­innar. „Aðal­at­riðið þegar maður er að vinna svona umfjöllun er að koma upp­lýs­ing­unum til almenn­ings á grein­ar­góðan hátt og réttan. Síðan er málið bara úr okkar höndum.“

Hann segir það hafa komið á óvart þegar kröfu­bréf kom haustið 2020 frá eig­endum Brú­neggja, tæpum fjórum árum eftir að umfjöll­unin fór í loftið. „Það hafði aldrei verið bent á atriði sem voru röng í umfjöll­un­inni, ekk­ert sem við höfðum þurft að leið­rétta eða slíkt.“ Hann segir það mjög sér­stakt að vera enn að vinna í mál­inu svona löngum tíma síðar, en bráðum verða níu ár síðan vinnan við umfjöll­un­ina hófst.

Kælandi áhrif á blaðamennsku

Tryggvi nefnir að mikil vinna hafi farið í að verj­ast mál­sókn­inni sem hefði getað farið í að sinna blaða­mennsku. Þá geti mál sem þessi haft kælandi áhrif á blaða­mennsku almennt.

„Vegna þess að fyrir þá sem þurfa að verj­ast svona miklum og algjör­lega til­hæfu­lausum ásök­unum, eins og Hæsti­réttur hefur nú stað­fest í þessu til­felli, þá tekur þetta tíma og vinnu. En svo er það heldur ekki hvetj­andi fyrir blaða­menn almennt að sjá að þetta sé sam­fé­lagið sem við búum í. Að fjöl­miðlar geti lent í því að vera árum saman að eiga við ásak­anir sem eiga sér enga stoð.“

Tryggvi hnykkir á því í lokin að það sé gott að fá svona afger­andi dóm. „Það er ekki bara gott fyrir blaða­menn og fjöl­miðla að fá það stað­fest að þeir megi vinna vinn­una sína meðan þeir vanda sig og eru í góðri trú – það er líka ofboðs­lega mik­il­vægt fyrir almenn­ing að fá stað­fest­ingu á því að hann eigi rétt á svona upp­lýs­ingum. Þetta er algjört grund­vall­ar­at­riði fyrir upp­lýs­inga­rétt íslensks almenn­ings í fram­tíð­inni.“