Mannekla í leik­skólum er ekk­ert nýtt, það þekkir Halldóra Guð­munds­dóttir, eða Doja eins og hún er gjarnan kölluð, mjög vel. Hún hefur starfað á leik­skól­anum Drafn­ar­steini alla sína starfsævi, frá því að hún útskrif­að­ist sem leik­skóla­kenn­ari árið 1999. Hún var leik­skóla­kenn­ari fyrstu tvö árin, tók síðar við sem deild­ar­stjóri og gegndi því starfi í 9 ár, var leik­skóla­stjóri í eitt ár og sem aðstoð­ar­leik­skóla­stjóri í sjö ár, áður en hún tók við starfi leik­skóla­stjóra Drafn­ar­steins með sam­ein­ingu tveggja leik­skóla. Hún hefur víð­tæka reynslu af starfi og stjórnun leik­skóla og hefur lokið meist­ara­námi í stjórnun mennta­stofn­ana við Háskóla Íslands. 

„Ég lít ekki á þetta sem lausn en ég þekki þetta. Ég man eftir einu mann­eklu­hausti, ætli það hafi ekki verið svona 2008 og það var krísufundur með for­eldrum og þar var eitt for­eldri sem rétti upp hönd og sagð­ist langa til að prófa að vinna á leik­skóla. Barnið hennar var samt komið með pláss. Hún var í raf­virkja­námi en úr varð að hún fór að vinna á leik­skól­anum og ekki bara það, hún vann lengi og lærði svo leik­skóla­kennar­ann. Hún vildi gefa af sér til sam­fé­lags­ins en féll fyrir starf­inu.“

Doja segir það hafa færst í auk­ana síð­ustu ár að for­eldrar grípi til þess ráðs að sækja um starf á leik­skóla til að tryggja börnum sínum leik­skóla­pláss. „Núna er maður svo­lítið að heyra að fólk er í vand­ræðum og sér þetta sem lausn. Óttinn sem maður fær þá er að fólk komi í korter og fari svo en hvað gerir það fyrir mig? Og með mig meina ég skól­ann minn og börnin.“

Á að vera eftirsótt starf 

„Mér finnst þetta stór­kost­leg­asta starf í heimi, við ættum bara að vera með besta fólkið í þessu og fólk ætti að standa stolt í báða fætur að fá tæki­færi og vera valið til að vinna með mik­il­væg­asta fólk­inu okkar. En það er ekki alveg sýnin,“ segir Doja. Hún hefur til að mynda fengið bréf þar sem hún er beðin að taka við fólki sem þrífst ekki í vinnu ann­ars staðar. „Það er haldið að lausnin sé að slíka ein­stak­linga sé hægt að nota í leik­skólum. Ég veit ekki hvort ég eigi að hlæja eða gráta, vera þakk­lát eða reið, af því að jú, við gefum alls konar fólki tæki­færi til að vinna í leik­skóla, það er ákveðin feg­urð. Ég hef skýra stefnu að hafa ákveð­inn þver­skurð sam­fé­lags­ins í vinnu.“ En það þýðir ekki að hver sem er hafi getu til að starfa í leik­skóla. 

Mikill meiri­hluti starfs­fólks­ins á Drafn­ar­steini í dag er ófaglært, aðeins fjórir af þrjá­tíu starfs­mönnum eru mennt­aðir í leik­skóla­kenn­ara­fræðum, en nokkrir til við­bótar eru með kenn­ara­rétt­indi og leyf­is­bréf kenn­ara. „Það telst bara ágætt. En það er fárán­legt,“ segir Doja, sem hefur tekið sem dæmi, á léttu nót­unum þó, að bera nálg­un­ina saman við heil­brigð­is­kerfið. „Myndum við vilja sjá spít­ala þar sem læknar og hjúkr­un­ar­fræð­ingar fást ekki til vinnu en það yrði leyst með því að ráða æðis­legt fólk sem hefur áhuga á að hjálpa fólki? Maður getur fabúlerað með þetta, hvað erum við að sætta okkur við fyrir börnin okkar?“

Doja fær spurn­ingu hvert ein­asta haust um hvort for­eldrar geti ráðið sig til starfa á leik­skól­anum til að koma börnum sínum að á leik­skól­anum. „En ég er mjög spar­söm á það og útskýri fyrir fólki að ég er alltaf að leita að fólki sem er fram­tíð­ar­starfs­fólk.“ Doja skiptir starfs­fólki sínu í tvo hópa: Stað­fugla og far­fugla. „Og það verður alltaf þannig. Stað­fugl­arnir eru fólk með góða reynslu og menntun sem starfar lengi en far­fugl­arnir eru til dæmis ungt fólk sem er að taka sér hlé frá námi eða er ekki búið að ákveða hvað það ætlar að verða þegar það verður stórt. En um leið og far­fugl­arnir verða fleiri en stað­fugl­arnir þá er maður í vanda. For­eldrar sem eru að ráða sig til að koma börn­unum sínum inn eru ekki að hugsa um þetta sem fram­tíð­ar­starf.“

Einn af deild­ar­stjórum á Drafn­ar­steini, Arnar Dan Krist­jáns­son, kom inn sem far­fugl fyrir einu og hálfu ári þegar dóttir hans komst hvergi inn á leik­skóla. Synir Arnars voru á Drafn­ar­steini og fjöl­skyldan hafði góða reynslu af leik­skól­anum. Arnar er dæmi um far­fugl sem varð að stað­fugli. Hann er á meðal við­mæl­enda Heim­ild­ar­innar í for­síðu­um­fjöllun nýjasta tölu­blaðsin um for­eldra sem brúa bilið milli fæð­ing­ar­or­lofs og dag­vist­unar með því að hefja störf á leik­skólum barna sinna. 

 „Hugmynd okkar Arnars var fyrst að hann kæmi inn en á núll einni ákváðum við að hann yrði deild­ar­stjóri. Hann er þannig týpa með þannig bak­grunn, menntun og reynslu að ég treysti honum í það verk,“ segir Doja, en Arnar er mennt­aður leik­ari. Doja er samt sem áður á því að deild­ar­stjórar eigi almennt séð að vera mennt­aðir leik­skóla­kenn­arar. „En við erum í þannig lands­lagi að þá þyrftum við að loka mjög mörgum deildum. Við erum alltaf að gefa afslátt og afslætt­irnir eru alltaf að verða fleiri.“

Ekki lausn að fylla leikskólana af foreldrum

Allur gangur er á því hversu lengi for­eldrar þurfa að skuld­binda sig í starfi en lág­markið er sex mán­uðir en algeng­ara er að ráðn­ingin nái yfir eitt ár. „For­eldrar eru oft með frá­bæra menntun og reynslu sem nýt­ist vel í starfi og þá þiggur maður það eða þiggur ekki þegar maður sé að mann­eskjan ætlar sér ekki að sinna starf­inu af heilum hug,“ segir Doja, þó það síð­ar­nefnda sé sárasjaldan raunin. 

Þótt Doja sé spar­söm á að bjóða for­eldrum starf þá hefur það reynst leik­skól­anum vel og veitir for­eldr­unum sömu­leiðis góða inn­sýn í starfið sem unnið er á leik­skól­anum. „For­eldrar sem starfa í leik­skóla fatta miklu betur hver raun­staðan er og hvað fer fram á leik­skól­anum. Það er æðis­legt og frá­bært. En þetta fólk fer. Það er gall­inn. En hvort það sé verra en ein­hver sem maður er að ráða í skamman tíma, það er ekki endi­lega þannig. Þetta er svo marg­þætt, en það er ekki lausnin að fylla leik­skól­ana af for­eldrum sem fá ekki pláss.“

Hver er þá lausnin? 

„Að mennta fleiri er nátt­úr­lega lausnin af því að þau sem eru menntuð hald­ast lengur, það er marg­sannað,“ segir Doja. Staðan er flókin í dag, ekki síst vegna nýyf­ir­stað­innar kjara­bar­áttu sem end­aði með und­ir­ritun samn­inga í síð­ustu viku. Fram undan er mik­il­væg upp­bygg­ing á ímynd kenn­ara­starfs­ins að mati Doju. „Í þessum farsa sem er núna, kjara­bar­átt­unni, hefur ímynd kenn­ara­starfs­ins verið löskuð og það þarf tíma til að laga það. En mér finnst oft gott að fá tæki­færi til að kynna starfið. Oft þegar fólk kynn­ist starf­inu fer það svo í námið. Það er eig­in­lega bara þannig sem mennta­vís­inda­svið er að hala inn leik­skóla­kenn­urum, það er fólk sem er búið að prófa starfið og fer þaðan inn í skól­ann.“

En vand­inn er ekki bara leik­skól­ans að sögn Doju. „Það er ekki í tísku að mennta sig til að vera þátt­tak­andi í sam­fé­lag­inu, að halda sam­fé­lag­inu uppi. Ég hef áhyggjur af skóla­kerf­inu okkar og heil­brigð­is­kerf­inu, kerfi sem eru grunn­stoðir sam­fé­lags­ins. Við sem sam­fé­lag þurfum að vakna. Við viljum hafa allt upp á tíu en það á ein­hver annar að gera það. Þetta er bara eins og litla gula hænan.“ Þessu vill Doja, leik­skóla­kenn­ari, deild­ar­stjóri og leik­skóla­stjóri til 25 ára, breyta. „Ég brenn fyrir börnum og þeirra vel­ferð. Alltaf.“