Plánet­urnar eru átta eins og allir vita — eftir að Plútó var lækk­aður í tign og kall­ast nú dverg­pláneta. Vís­inda­menn hefur að vísu lengi grunað að ein­hvers staðar úti í óra­víð­áttum geims­ins leyn­ist níunda plánetan; senni­lega þungur gas­risi á stærð við Neptúnus og Úranus, en leit að þessum risa hefur ekki enn skilað árangri.

Nú eru hins vegar komnar á kreik í hópi stjarn­vís­inda­manna hug­myndir um að enn fleiri plánetur kunni að leyn­ast úti í myrkr­inu og eru þær alveg óskyldar kenn­ing­unni um Plánetu 9. Helsti tals­maður þess­ara hug­mynd er Amir Siraj stjarneðl­is­fræð­ingur við Princeton-háskóla í Banda­ríkj­unum.

Samkvæmt grein sem birt­ist á dög­unum á vef­síðu New Scientist, þá upp­lýsir Siraj að hug­myndir hans (og fleiri) um margar fleiri plánetur úti í myrkri sól­kerf­is­ins séu sprottnar af tveimur rótum — það er að segja rann­sóknum sem hafa verið á döf­inni und­an­farið.

Annars vegar hefur skiln­ingur vís­inda­manna á til­urð stjarna og sól­kerfa auk­ist upp á síðkastið. Fólk gerir sér nú betur en áður grein fyrir því að stjörnur mynd­ast senni­lega flestar í eins konar knippum, þegar stór gas­ský í geimnum taka að drag­ast saman. Fyrst eftir að sólir mynd­ast í slíkum knippum eru þær senni­lega býsna nærri hver annarri (í stjarn­fræði­legum skiln­ingi!) en fjar­lægj­ast svo með tíð og tíma.

Að lokum er svo óra­víð­átta milli þeirra, rétt eins og nú er milli Sól­ar­innar okkar og nálægra sól­stjarna.

Í öðru lagi hefur fólk líka áttað sig miklu betur en áður á að senni­lega er umtals­verður fjöldi reiki­stjarna á sveimi milli sól­kerfa og stjörnu­þoka eftir að hafa af ýmsum ástæðum hrak­ist burt frá sól sinni í árdaga.

Um einn anga þeirra rann­sókna var skrifað hér á síð­una í októ­ber síð­ast­liðnum, sjá hér.

Hug­myndir Siraj og félaga ganga sem sagt út á að þegar Sólin okkar var nýkviknuð og sól­kerfið komið í gang fyrir rúmum fjórum millj­örðum ára, þá hafi hún lengi vel verið svo nærri öðrum sólum úr sama knippi að alls ekki sé ólík­legt að hún hafi með aðdrátt­ar­afli sínu „rænt“ svo og svo mörgum plánetum frá öðrum sólum í næsta nágrenni.

Við vitum að allt lék á reiði­skjálfi í sól­kerf­inu okkar fyrstu millj­óna­tug­ina og áhrif frá öðrum sólum gætu til dæmis vel hafa haft áhrif á ham­farir eins og árekstur hinnar týndu plánetu Theiu á Jörðina — sem hér var fjallað um í Heim­ild­inni nýlega.

Og rétt eins og Sólin gæti haft rænt plánetum frá öðrum stjörnum, þá gætu þær líka hafa rænt Sólina ein­hverjum af hinum fyrstu plánetum sínum. 

Amir Sirajer merki­legur maður. Hann er ekki aðeins af efni­leg­ustu og hug­kvæm­ustu stjarneðl­is­fræð­ingum heims, heldur er hann líka konsert­pí­anisti og þykir afar fram­bæri­legur sem slíkur.

En nema hvað, með flóknum tölvu­lík­önum og útreikn­ingum sem Siraj og félagar hafa sett saman og fram­kvæmt, þá er nið­ur­staða þeirra sú að úti í nið­dimm­unni í hinu svo­nefnda Kuyper-belti handan Nept­únusar og jafn­vel alla leið úti í Oort-ský­inu sem er ennþá fjær, þar gætu leynst ein til þrjár plánetur á stærð við Mars og allt frá tveim til fimm aðrar á stærð við Merkúr litla, minnstu plánet­una í hinu þekkta sól­kerfi.

Ekki kann ég að skýra reikn­ings­að­ferðir Sirajs en í grein­inni í New Scientist er vitnað til stjarneðl­is­fræð­ings­ins Richard Parkers við Sheffi­eld-háskóla sem segir að rann­sóknir Sirajs virð­ist ábyggi­legar þótt vita­skuld þurfi að rann­saka málið nánar áður en fall­ist verður afdrátt­ar­laust á þær.

Og það er einmitt það sem stendur til því árið 2025 verður Veru C. Rubin-stjörnu­at­hug­un­ar­stöðin á háum afskekktum fjall­stoppi í Tjíle komin almenni­lega í gang og hún mun vera þess umkomin að skyggn­ast út í hér um bil ystu afkima sól­kerf­is­ins.

Fjar­lægð­irnar þar úti eru gíf­ur­legar og Siraj við­ur­kennir fús­lega að mjög erfitt verði að finna þessar „stolnu plánetur“ því þær leyn­ist lík­lega í mörg hund­ruð og jafn­vel mörg þús­und sinnum meiri fjar­lægð frá Sólinni en Jörðin.

En ef þær finn­ast og ef hægt verður að senda þangað geim­far til rann­sókna (vissu­lega vart í náinni fram­tíð), þá gætu nið­ur­stöð­urnar skilað mjög auknum skiln­ingi á upp­hafi sól­kerfa í heim­inum.

„Ímyndið ykkur að geta sent geim­far til að rann­saka gerð plánetu úr öðru sól­kerfi í þessu sól­kerfi; ímyndið ykkur allt sem við getum lært af því,“ segir Siraj.