Í vitn­is­burði Eddu Bjarkar Arn­ar­dóttur fyrir hér­aðs­dómi í Vestfold í Noregi á laug­ar­dag sagð­ist hún ekki vita hvar drengir hennar þrír væru en að þeir væru öruggir og að þeir hefðu ekki viljað fara frá Íslandi með pabba sínum. 

Edda var á laug­ar­dag úrskurðuð í fjög­urra vikna gæslu­varð­hald í fang­elsi í Þelamörk í Noregi vegna meints ólög­mæts brott­náms á sonum sínum frá Noregi til Íslands. Hún gæti átt yfir höfði sér allt að sex ára fang­elsi. 

Í yfir­lýs­ingu segir fað­ir­inn að hann sé „hneyksl­aður yfir því hversu margir láta sig rétt­indi sak­born­ings­ins [Eddu] varða og hversu lítil sam­fé­lags­um­ræða er um rétt­indi barn­anna.“ 

Föðurnum, sem vill ekki koma fram undir nafni, var dæmt for­ræði yfir þremur sonum þeirra Eddu, sem nú eru 10 og 12 ára gamlir, fyrir norskum dóm­stólum árið 2018. Faðirinn er íslenskur en hefur búið í Noregi um ára­bil. 

Neituðu að fara, segir móðirin

Edda var árið 2019 dæmd fyrir að halda drengj­unum á Íslandi í óþökk föð­ur­ins. Hún afplán­aði þann dóm í sam­fé­lags­þjón­ustu á Íslandi, segir Edda. Lands­réttur úrskurð­aði jafn­framt árið 2019 að Edda ætti að skila börn­unum til Noregs í sam­ræmi við Haag sátt­mál­ann sem ætlað er að tryggja hags­muni barns sem flutt hefur verið með ólög­mætum hætti úr einu samn­ings­ríki til ann­ars. 

Þegar drengirnir voru fluttir frá Íslandi til Noregs í það skiptið þurfti að beita valdi þar sem drengirnir vildu ekki fara, sagði Edda, þegar gæslu­varð­halds­úr­skurð­ur­inn var tek­inn fyrir á laug­ar­dag.

Edda flutti dreng­ina síðan frá Noregi með einka­flug­vél í mars á síð­asta ári. Þegar íslensk yfir­völd reyndu fyrr á þessu ári að flytja dreng­ina aftur til Noregs neit­uðu drengirnir aftur að fara, sagði Edda. 

„Kvartað hefur verið yfir aðkomu íslenskra stjórn­valda að mál­inu til Alþingis og er málið til með­ferðar þar,“ segir í gæslu­varð­halds­úr­skurð­inum. 

Telur ekki að háttsemin hafi verið refsiverð

Þar kemur jafn­framt fram að Edda telji að hún hafi ekki sýnt af sér refsi­verða hátt­semi þegar hún flutti dreng­ina frá Noregi til Íslands þar sem hún telur að drengirnir, sem eru tólf og tíu ára gamlir, eigi sjálfir að fá að velja hjá hvoru for­eldr­inu þeir búi. Hún sagð­ist telja að drengirnir muni þjást ef þeim verður skilað til Noregs.

Þegar hún var spurð hvort hún myndi leggja sitt af mörkum til að yfir­völd gætu hitt og talað við börnin sagði hún að það færi eftir því hvort yfir­völd vildu bara tala við þau eða taka þau með sér.

Vildi bera ökklaband en ekki gæsluvarðhald

Edda var hand­tekin á Íslandi 28. nóv­em­ber síð­ast­lið­inn að beiðni norska rík­is­sak­sókn­ar­ans og fram­seld til Noregs 1. des­em­ber. Hún var flutt í gæslu­varð­hald í kjöl­farið en Edda mót­mælti beiðni norska rík­is­sak­sókn­ar­ans um gæslu­varð­hald yfir henni og sagð­ist viljug til þess að bera ökkla­band fram að fyr­ir­töku máls­ins. 

Það féllst dóm­ar­inn ekki á og sam­þykkti beiðni norska rík­is­sak­sókn­ar­ans um gæslu­varð­hald yfir Eddu til 30. des­em­ber að hámarki. Dómarinn taldi ástæðu til þess að ótt­ast að Edda myndi kom­ast undan ef henni yrði sleppt. Máli sínu til stuðn­ings sagði hann að Edda hafi reynt að kom­ast hjá hand­töku á Íslandi í nóv­em­ber­mán­uði og að sú aðferð sem hún not­aði til þess að koma drengj­unum frá Noregi í fyrra gæfi til kynna að hún hefði aðgang að úrræðum til þess að kom­ast undan. Þá sagði hann útlit fyrir að hún vildi ekk­ert gefa uppi um stað­setn­ingu barn­anna. 

Faðirinn hneykslaður

Sjak R. Haaheim, lög­maður barns­föður Eddu, segir að rétt­ar­höldin séu fyr­ir­huguð 19. og 20. des­em­ber næst­kom­andi. Í yfir­lýs­ingu frá föð­urnum, sem er Íslend­ingur en hefur búið lengi í Noregi, sem Haaheim sendi Heim­ild­inni, kemur fram að fað­ir­inn hafi fylgst með umræð­unni á Íslandi og sé „hneyksl­aður yfir því hversu margir láta sig rétt­indi sak­born­ing­anna varða og hversu lítil sam­fé­lags­um­ræða er um rétt­indi barn­anna.“ 

Þá bendir Haaheim á að Barna­sátt­máli Sam­ein­uðu Þjóðanna, Haag sam­komu­lagið frá 1980 og íslensk og norsk refsi­lög eigi að „vernda börn gegn því að vera rænt til ann­ars lands af for­eldrum sínum eða öðrum.“ 

Faðirinn segir að drengirnir séu norskir rík­is­borg­arar og að þeir eigi dýpstar rætur í Noregi. Hann hvetur  þá sem „láta sig rétt­indi barn­anna varða“ að láta lög­reglu vita um dval­ar­stað barn­anna, sem séu stödd í miðju átaka full­orð­inna.   

„Það er áhyggju­efni að stjórn­mála­menn og lög­fræð­ingar á Íslandi gleymi útgangs­punkt­inum: Að það eru börnin – ekki full­orðna fólkið – sem þarfn­ast verndar.“

Erfitt að heyra rödd drengjanna þegar staðsetning þeirra er á huldu

Faðirinn hefur farið þess á leit við norskan dóm­stól að hann skipi lög­mann sem getur komið fram fyrir hönd barn­anna, óháð for­eldr­unum. „Þar sem börnin eru falin á Íslandi verður erfitt að heyra rödd barn­anna í saka­mál­inu sem brátt verður tekið fyrir frammi fyrir norskum dóm­stólum,“ segir í yfir­lýs­ing­unni.  

Sjak, sem hefur áður tekið að sér mál sem varða börn sem hafa verið numin á brott frá Noregi, segir að venju­lega taki það ekki nema nokkra mán­uði áður en börn sem eru ólög­lega flutt þaðan þangað til þau eru flutt aftur til Noregs. Í yfir­lýs­ing­unni segir að það sé algengt að börnum sem sé rænt seg­ist „vilja vera með ræn­ingj­anum.“ 

„Að [Edda] haldi því fram að börnin „vilji“ búa hjá henni er því ekki óvænt og verður að skilj­ast í sam­hengi við þá vit­neskju sem við höfum um börn sem hefur verið rænt.“ 

Sjak furðar sig á þeirri stefnu sem málið hefur tekið í umræð­unni á Íslandi og segir að fara verði að lögum í mál­inu.

„Ísland getur orðið að griða­stað barna­ræn­ingja eins og lönd eins og Tsjet­sjnía, Tyrkland og Marokkó. Það eru Íslend­ingar sjálfir sem velja hverjum þeir líkj­ast,“ segir Sjaak.  

Aðstandendum Eddu blöskrar

Aðstand­endur Eddu hafa í sam­tölum við Heim­ild­ina und­an­farið furðað sig á þeirri með­ferð sem hún hefur fengið. Ragn­heiður Arn­ar­dóttir, systir Eddu, sagði til að mynda í sam­tali við Heim­ild­ina fyrir helgi að Edda hefði ekki hlotið mann­úð­lega með­ferð í ferl­inu. Karl Udo, eig­in­maður Eddu, sagði að honum blöskr­uðu aðgerðir yfir­valda.

„Hún þráir ekk­ert heit­ara en að vera með fjöl­skyld­unni sinni. Hún vill bara vera með börn­unum sínum. Þetta er móðir að vernda börnin sín,“ sagði Karl fyrir helgi.