Áttunda heimsálfan er fundin: Zealandía, gerið svo vel

Zealandía eða Te Riu-a-Māui er ekki mjög stór en þó 50 sinnum stærri en Ísland. Og þar gæti ýmis­legt hafa gerst.

Áttunda heimsálfan er fundin: Zealandía, gerið svo vel
Zealandía er enn nokkuð nálægt „systur sinni“ Ástralíu en leyn­ist mest­öll á 1-2 kíló­metra dýpi.

Meg­in­löndin eða heims­álf­urnar eru sjö, það vitum við.

Afríka, Ant­ar­tíka, Asía, Ástralía, Evrópa, Norður-Ameríka, Suður-Ameríka.

Uuu, nei, segja vís­inda­menn núna. Meg­in­löndin eru átta. Við erum búnir að finna það átt­unda og við höfum meira að segja gefið því nafn.

Við höfum sem sé ákveðið að kalla hina nýju heims­álfu Zealandíu, sögðu þeir. Nema hvað hún fékk líka annað nafn úr tungu Maóría á Nýja Sjálandi: Te Riu-a-Māui.

Það þýðir „fjöll, dalir og sléttur hetj­unnar Māui“.

Hún er svo sem ekki mjög stór, Zealandía, hið minnsta af öllum meg­in­lönd­unum, en samt rétt tæpar 5 millj­ónir fer­kíló­metra.

Það þýðir að Zealandía er um 70 pró­sent af Ástralíu. Tvö og hálft Grænland þyrfti til að slaga upp í Zealandíu. Heims­álfan eða meg­in­landið er góðum sjón­ar­mun stærra en Indland (4,5 millj­ónir fer­kíló­metra) og mun stærra en Arab­íu­skagi (3,2 millj­ónir).

Og Zealandía er 50 sinnum stærri en Ísland.

En hvar er þá þessi heims­álfa, þetta meg­in­land? Ekki er hana að sjá á neinu korti.

Nei, vissu­lega ekki. Reyndar má sjá um 6 pró­sent Zealandíu en afgang­ur­inn er okkur hul­inn neð­an­sjávar. Því Zealandía er mest­öll sokkin í sjó.

Tilvist Zealandíu hefur verið kunn um skeið. Banda­rískur jarð­vís­inda­maður að nafni Bruce Luyendyk var senni­lega fyrstur til að láta sér detta í hug að Zealandía væri til. Það var árið 1995. Hug­myndum hans var ekki tekið með neinum húrra­hrópum en þegar kom fram á þessa öld fóru æ fleiri vís­inda­menn að rann­saka málið og brátt kom sann­leik­ur­inn í ljós.

Áttunda meg­in­landið er vissu­lega til.

Og nú á dög­unum var svo birt nákvæm rann­sókn á því sem nú er vitað um Zealandíu og það reyn­ist þá vera orðið heil­mikið.

Og meira að segja búið að teikna kort af þessu týnda meg­in­landi.

En hvar er Zealandía og hvers vegna er mest­allt þetta meg­in­land á hafs­botni?

Gríð­ar­leg eld­virkni var lengi á Zealandíu.

Sú var tíð, segir í bókum, að öll meg­in­lönd Jarðar voru saman í einni kös, Pangeu. Svo tók Pangea að klofna í sundur en hópur meg­in­landa á suð­ur­hveli hélt lengi hóp­inn og hefur sá hópur verið kall­aður Gondwanaland.

Suður-Ameríka og Afríka og Indland og Ástralía.

Þetta höfum við lengi vitað.

En nú er sem sé komið á dag­inn að austasti hluti Gondwanalands var hið áður óþekkta meg­in­land Zealandía.

Þetta var langt og fremur mjótt svæði, tengt Ástralíu í norðri en Ant­ar­tíku í suðri. 

Og þegar Gondwanaland byrj­aði að klofna í sundur klofn­aði Zealandía smátt og smátt frá syst­ur­heims­álfum sínum og tók að sigla ein í haf­inu.

Klofn­ing­ur­inn hófst fyrir nærri 150 millj­ónum ára en var lík­lega lokið fyrir um 85 millj­ónum ára.

Þá hafði Zealandía slitnað að fullu frá Ástralíu og Ant­ar­tíku.

Heil­mikið dýra­líf var vita­skuld á Zealandíu frá örófi alda en hvernig það þró­að­ist eftir að þetta litla meg­in­land ein­angr­að­ist frá öðrum svæðum jarðar, það vitum við ekki. 

Á Ant­ar­tíku höfðu á sínum tíma búið risa­eðlur eins og ann­ars staðar í heim­inum en eftir því sem sú heims­álfa færð­ist sunnar á pól­svæðið og tók að hylj­ast ís, þá dó allt það líf út og eftir á landi urðu aðeins ófleygir fuglar.

Í Ástralíu þró­að­ist eftir dauða risa­eðl­anna dýra­líf sem á ekki sinn líka — poka­dýrin svo­nefndu.

Hver veit hvernig dýra­líf þró­að­ist á Zealandíu? Kannski eitt­hvað alveg sér­stakt sem við getum með engu móti gert okkur í hug­ar­lund?

Myndi okkur gruna til­vist poka­dýra ef Ástralía hefði sokkið?

Kannski hafa ein­hverjir ætt­ingjar hinna furðu­legu nef­dýraþró­ast til þess að verða vits­muna­verur á Zealandíu?

Vitað er að skömmu eftir að Zealandía var orðin ein í heim­inum hófst þar mikil eld­virkni sem senni­lega stóð í nokkrar millj­ónir ára. Þá og síðar teygð­ist og tog­að­ist á land­flæmi Zealandíu svo meg­in­landið varð óvenju þunnt þar sem það „flaut“ á gló­andi innri massa Jarðar.

Það leiddi svo til þess að fyrir um 30 millj­ónum ára fór Zealandía að síga og seig svo og seig oní sjó­inn.

Fyrir um 25 millj­ónum ára var allt meg­in­landið horfið niður á eins til tveggja kíló­metra dýpi nema hæstu tindar á miklum fjall­garði.

Þá tinda köllum við nú Nýja Sjáland og fyrir utan nokkrar smá­eyjar er Nýja Sjáland hið eina sem enn er ofar­sjávar af Zealandíu. 

Athugið að þær 50-60 millj­ónir ára sem Zealandía var ofan­sjáa­var eru nægur tími til að þar hefði getað þró­ast vits­muna­líf. Það tók frum­menn skemmri tima en það suður í Afríku þegar homo sapi­ens kom að lyktum fram á sjón­ar­sviðið.

Skyldi það hafa gerst í Zealandíu eða Te Riu-a-Māui? Viti borin teg­und af ein­hverjum óþekktum toga komið fram en svo horfið í hafið áður en hún lærði að smíða sér björg­un­arskip eða koma sér til hæstu fjalla?

Ekki beint lík­legt, nei, en hver veit.

Rann­sóknir eru rétt að byrja á því sem leyn­ist í sjónum.

Kjósa
28
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.
Tengdar greinar

Flækjusagan

Mest lesið

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Mest lesið í mánuðinum

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár