„Umhverfisráðherra hefur semsagt enga skoðun á hvalveiðum Íslendinga“

Hanna Katrín Frið­riks­son, þing­maður Við­reisnar, ræddi hval­veiðar út frá umhverf­is­sjón­ar­miðum í óund­ir­búnum fyr­ir­spurn­ar­tíma á Alþingi í dag. 

„Það liggur fyrir að hvalir eru mik­il­vægur, jafn­vel ómissandi, hluti af heil­brigðu vist­kerfi sjávar. Og þvert á það sem sumir hafa haldið fram þá styrkir til­vist þeirra til að mynda fiski­stofna,“ sagði Hanna Katrín sem beindi fyr­ir­spurn sinni til Guðlaugs Þórs Þórð­ar­sonar, umhverfis-, orku- og lofts­lags­ráð­herra. 

„Ég spyr hæst­virtan umhverf­is­ráð­herra í ljósi þeirra jákvæðu áhrifa sem hvalir hafa á vist­kerfi sjávar og vist­kerfi almennt, hver er afstaða ráð­herra til hval­veiða Íslend­inga?“

Hvalur hf. hefur leyfi til að veiða lang­reyðar við Íslands­strendur út þetta sumar en svo þarf mat­væla­ráð­herra, Svandís Svav­ars­dóttir, að ákveða hvort félagið fái áfram­hald­andi heim­ild til veið­anna næstu fjögur árin eða ekki. Hval­veið­arnar eru umdeildar og hafa verið fyr­ir­ferða­miklar í umræð­unni eftir að Mat­væla­stofnun birti upp­lýs­ingar um lang­vinnt dauða­stríð og þján­ingar lang­reyða sem Hvalur hf. hefur skotið.

Um helmingur landsmanna andvígur hvalveiðum

Samkvæmt nýrri könnun Maskínu er um helm­ingur lands­manna and­vígur hval­veiðum. 51 pró­sent svar­enda eru and­víg hval­veiðum, sam­an­borið við 42 pró­sent árið 2019. And­staðan er 57 pró­sent á höf­uð­borg­ar­svæð­inu en 41 pró­sent á lands­byggð­inni. 24 pró­sent höf­uð­borg­ar­búa eru hlynntir hval­veiðum og 40 pró­sent íbúa á lands­byggð­inni. 

Höf­uð­borg­ar­búum sem eru and­vígir hval­veiðum hefur fjölgað um sjö pró­sent frá síð­ustu könnun en fjölg­unin er meiri á lands­byggð­inni. 27 pró­sent íbúa á lands­byggð­inni voru and­vígir hval­veiðum fyrir fjórum árum en hefur nú fjölgað um 13 pró­sent. 

Karlar eru hlynnt­ari hval­veiðum en konur sam­kvæmt könnun Maskínu. 41,4 pró­sent karla eru hlynntir veið­unum en aðeins 15,4 pró­sent kvenna. Á sama tíma eru 62,2 pró­sent kvenna and­vígar hval­veiðum en 41,4 pró­sent karla. Því eldra sem fólk er, því lík­legra er það til að vera hlynnt hval­veiðum. Þannig eru 43,5 pró­sent 60 ára og eldri hlynnt hval­veiðum en aðeins 16 pró­sent á aldr­inum 18-49 ára. 67,5 pró­sent yngsta ald­urs­hóps­ins, 18-49 ára, eru and­víg hval­veiðum. 

Íslendingar ráði sínum málum sjálf

Drög að starfs­leyfi Hvals hf. liggja fyrir hjá heil­brigð­is­eft­ir­liti Vest­ur­lands og heim­ilt er að veita and­mæli við því til 9. júní. Eftir það hefur heil­brigð­is­eft­ir­litið fjórar vikur til að afgreiða umsókn­ina. Hann Katrín spurði ráð­herra jafn­framt að því, í ljósi upp­lýs­inga um að Hvalur hf. hafi ekki brugð­ist við ýmsum frá­vikum frá fyrri starfs­leyfum, hvort fyr­ir­hugað væri að bregð­ast við beiðni fyr­ir­tæk­is­ins um þessa sér­stöku und­an­þágu. 

„Er, að mati ráð­herra, rétt að veita fyr­ir­tæki sem ekki hefur starfað í sam­ræmi við reglur í land­inu und­an­þágu frá lög­bundnu starfs­leyfi, sér­stak­lega í máli sem er jafn umdeilt og raun ber vitni, þegar kemur að hval­veiðum Íslend­inga?“ spurði Hanna Katrín. 

Guð­laugur Þór sagð­ist ekki ætla að greina frá nið­ur­stöðu í þing­sal í máli sem er í form­legum far­vegi í ráðu­neyt­inu. „Það væru nú ekki vinnu­brögð sem væru sæm­andi,“ sagði ráð­herra. 

Hvað afstöðu hans til hval­veiða sagði Guð­laugur Þór að þegar nýta eigi auð­lindir eigi að gera það með sjálf­bærum hætti, nokkuð sem ráð­herra hefur sagt áður. „Við höfum ávallt lagt áherslu á það Íslend­ingar, alls staðar, og að við ráðum þeim málum sjálf. Svo getum við tek­ist á um það hvað er rétt að gera og hvað við viljum gera. Það er gríð­ar­lega mik­il­vægt, og heyrir beint undir lífs­á­kvörðun íslenskrar þjóðar, að sjálf­bærni sé alltaf höfð að leið­ar­ljósi og að við ráðum sjálf okkar málum. Við gætum verið í þeirri stöðu ef sumir flokkar ná hér fram sínum áherslum að við værum bara álits­gjafar og að þessar ákvarð­anir verði teknar ann­ars staðar. Og það er af fullri alvöru sem ég minni á þetta hér.“

Sjálf­bærni„Það er gríð­ar­lega mik­il­vægt, og heyrir beint undir lífs­á­kvörðun íslenskrar þjóðar, að sjálf­bærni sé alltaf höfð að leið­ar­ljósi og að við ráðum sjálf okkar málum,“ segir Guð­laugur Þór Þórð­ar­son, umhverfis-, orku- og lofts­lags­ráð­herra.

Mynd: Pressphotos

„Umhverf­is­ráð­herra hefur sem­sagt enga skoðun á hval­veiðum Íslend­inga. Jafnvel minni skoðun á áhrifum þeirra á líf­ríki sjávar en hann hefur áhyggjur af líf­ríki Skerja­fjarðar ef byggt verður þar,“ svar­aði Hann Katrín, og hélt áfram: 

„Ég velti því fyrir mér, vegna þess þegar menn verða ráð­þrota þá eru þetta alltaf síð­ustu rökin, að við ætlum að fá að ráða þessu sjálf. Getur ráð­herra ekki verið sam­mála mér í því að það að fá að ráða hlutum sjálf felst í því að það er bæði hægt að segja já og nei.“

Þá sagði Hanna Katrín að engin stoð sjálf­bærni syðji hval­veiðar. „Ekki efna­hags­lega stoðin, ekki sú félags­lega og ekki sú umhverf­is­lega. Þá er kannski ástæða til að líta til hags­muna Íslend­inga frekar en hags­muna Hvals hf. og segja nei við hval­veiðum. En fyrst og fremst þætt mér, í alvöru, ágætt að fá skoðun ráð­herr­ans á hval­veiðum.“

Guð­laugur Þór gagn­rýndi Hönnu Katrínu fyrir að halda því fram að hann hefði enga skoðun á líf­ríki sjávar. „Það er algjör­lega skýrt í mínum huga og liggur alveg fyrir að við nýtum auð­lindir, bæði sjós og lands, með sjálf­bærum hætti.“