Hug­myndin er bráðsmellin. Áhorf­endur eru staddir í sjón­varps­sal að fylgj­ast með beinni útsend­ingu á mat­reiðslu­þætti, Hvað ef sósan klikkar? Það er Gunnella Hólmars­dóttir sjálf sem mat­reiðir og rétt­ur­inn ekki af verra tag­inu – ham­borg­ar­hryggur með öllu til­heyr­andi – og fyrir útsend­ingu kemur hún áhorf­endum í stuð og kennir þeim að klappa og hlæja svo hæfi útsend­ing­unni, svarar barni sínu í sím­ann og ann­ast þannig fjar­upp­eldið og þegar útsend­ing hefst er hún að sjálf­sögðu í aðal­hlut­verk­inu sem hin íslenska Julia Child, en það mun hafa verið sjón­varps­mat­selja á 7. og 8. ára­tug síð­ast­lið­innar aldar.

Það er skemmti­legt stíl­bragð að tíma­setja sjálfa sig í 7. ára­tugnum; það er sá ára­tugur sem ýmis­legt ger­ist í fram­fara­átt þegar kemur að rétt­indum kvenna og stöðu þeirra í sam­fé­lag­inu. Á köflum fannst mér sem pastellitir leik­mynd­ar­innar, leik­munir, bún­ingur væri í ein­hvers konar sam­tali við þann 7. ára­tug sem ég sjálfur man, þegar ungt fólk í Evrópu lét í sér heyra og konur á Íslandi und­ir­bjuggu stofnun Rauð­sokka­hreyf­ing­ar­innar sem varð svo 1970. Mér segir svo hugur að hugs­an­lega hefði mátt gera ívið meira úr þessum and­stæðum og skerpa þannig á sam­fé­lags­á­deil­unni, því það er svo sann­ar­lega grunnur til þess í verki Gunn­hildar. Það hefði ekki heldur spillt fyrir húmornum.

Það vantar nefni­lega ekki húmor í þessa sýn­ingu og Gunnella sannar það svo ekki verður um efast að hún er ljóm­andi „komedíenne“. Hún hefur það sem kall­ast á leik­hús­máli skín­andi góða tæm­ingu – þ.e., hún veit upp á hár hve langar þagnir eiga að vera og mega vera til að magna kímn­ina – og hún hefur einnig afar góða fram­setn­ingu texta og fylgir eftir hverri hugsun með réttum radd­blæ.

Það er nefni­lega ekki bara sósan sem klikkar í þessum mat­reiðslu­þætti. Allt klikkar sem klikkað getur og það reynir á Gunnellu að bregð­ast í beinni útsend­ingu við öllum vanda sem upp kann að koma. Að því leyt­inu til er Hvað ef sósan klikkar? fjör­legur farsi, en þó með hvass­ari und­ir­tón en farsa er siður.

Hér er nefni­lega ekki aðeins gam­an­leikur á sviði – hér er líka nið­ur­staða rann­sókn­ar­verk­efnis, sem Gunnella vann sem masters­verk­efni í námi. Þar er sjón­ar­hornið öllu njörv­aðra, enda veltir hún fyrir sér spurn­ingu sem mætti vel vera oftar á dag­skrá. Hvað ef sósan klikkar? er öðrum þræði heim­ild­ar­sviðs­verk skrifað út frá rann­sókn­ar­spurn­ing­unni um áhrif mat­reiðslu­bóka á tauga­á­föll kvenna. Gunnella byggir þar á sinni eigin reynslu þar sem henni var kennt í upp­eld­inu að bæta sam­fé­lags­stöðu sína með því að verða það sem kallað er „góð hús­móðir“ og þar telst sósu­gerð auð­vitað mik­il­vægur mæli­kvarði á hversu vel hefur til tek­ist.

En Gunnella gefur spurn­ing­unni aukna vídd með því að hafa með rödd ömmu sinnar, en þær lang­mæðgur ræddu saman um hvað er að vera „góð hús­móðir“, hvað veldur tauga­á­föllum góðra hús­mæðra og getur verið ein­hver teng­ing milli tauga­á­fall­anna og mat­reiðslu­bókanna.

Þá er líka bráð­fyndið atriði þar sem Jane Fonda kemur við sögu – lífs­stíls­gúru og „fit­ness­fræð­ingur“ banda­rískra kvenna til skamms tíma, sem með bókum og sjón­varps­þáttum gerði konum grein fyrir því að heil­brigð sál (= „góð hús­móðir“) yrði að búa í hraustum lík­ama.

Nú skal ekki hér farið fram á að ein­hlít svör verði veitt í einni leik­sýn­ingu. En það er brýnt að halda spurn­ing­unni á lofti, ræða hana, skoða sem flesta fleti máls­ins og bera saman við eigin lífs­hætti. Er sam­fé­lagið í eld­hús­inu, þar sem konan er umkringd pottum, pönnum, skálum og sleifum, í raun henni óvin­veitt? Er eld­húsið víg­völlur þar sem konan er dæmd til að lifa af í hlut­verk­inu „góð hús­móðir“ en ella fá tauga­á­fall?

Sú spurn­ing finnst mér svo brýn að ástæða er til að hvetja menn til að sjá Hvað ef sósan klikkar? Einkum karl­menn.