Hugmyndin er bráðsmellin. Áhorfendur eru staddir í sjónvarpssal að fylgjast með beinni útsendingu á matreiðsluþætti, Hvað ef sósan klikkar? Það er Gunnella Hólmarsdóttir sjálf sem matreiðir og rétturinn ekki af verra taginu – hamborgarhryggur með öllu tilheyrandi – og fyrir útsendingu kemur hún áhorfendum í stuð og kennir þeim að klappa og hlæja svo hæfi útsendingunni, svarar barni sínu í símann og annast þannig fjaruppeldið og þegar útsending hefst er hún að sjálfsögðu í aðalhlutverkinu sem hin íslenska Julia Child, en það mun hafa verið sjónvarpsmatselja á 7. og 8. áratug síðastliðinnar aldar.

Það er skemmtilegt stílbragð að tímasetja sjálfa sig í 7. áratugnum; það er sá áratugur sem ýmislegt gerist í framfaraátt þegar kemur að réttindum kvenna og stöðu þeirra í samfélaginu. Á köflum fannst mér sem pastellitir leikmyndarinnar, leikmunir, búningur væri í einhvers konar samtali við þann 7. áratug sem ég sjálfur man, þegar ungt fólk í Evrópu lét í sér heyra og konur á Íslandi undirbjuggu stofnun Rauðsokkahreyfingarinnar sem varð svo 1970. Mér segir svo hugur að hugsanlega hefði mátt gera ívið meira úr þessum andstæðum og skerpa þannig á samfélagsádeilunni, því það er svo sannarlega grunnur til þess í verki Gunnhildar. Það hefði ekki heldur spillt fyrir húmornum.

Það vantar nefnilega ekki húmor í þessa sýningu og Gunnella sannar það svo ekki verður um efast að hún er ljómandi „komedíenne“. Hún hefur það sem kallast á leikhúsmáli skínandi góða tæmingu – þ.e., hún veit upp á hár hve langar þagnir eiga að vera og mega vera til að magna kímnina – og hún hefur einnig afar góða framsetningu texta og fylgir eftir hverri hugsun með réttum raddblæ.

Það er nefnilega ekki bara sósan sem klikkar í þessum matreiðsluþætti. Allt klikkar sem klikkað getur og það reynir á Gunnellu að bregðast í beinni útsendingu við öllum vanda sem upp kann að koma. Að því leytinu til er Hvað ef sósan klikkar? fjörlegur farsi, en þó með hvassari undirtón en farsa er siður.

Hér er nefnilega ekki aðeins gamanleikur á sviði – hér er líka niðurstaða rannsóknarverkefnis, sem Gunnella vann sem mastersverkefni í námi. Þar er sjónarhornið öllu njörvaðra, enda veltir hún fyrir sér spurningu sem mætti vel vera oftar á dagskrá. Hvað ef sósan klikkar? er öðrum þræði heimildarsviðsverk skrifað út frá rannsóknarspurningunni um áhrif matreiðslubóka á taugaáföll kvenna. Gunnella byggir þar á sinni eigin reynslu þar sem henni var kennt í uppeldinu að bæta samfélagsstöðu sína með því að verða það sem kallað er „góð húsmóðir“ og þar telst sósugerð auðvitað mikilvægur mælikvarði á hversu vel hefur til tekist.

En Gunnella gefur spurningunni aukna vídd með því að hafa með rödd ömmu sinnar, en þær langmæðgur ræddu saman um hvað er að vera „góð húsmóðir“, hvað veldur taugaáföllum góðra húsmæðra og getur verið einhver tenging milli taugaáfallanna og matreiðslubókanna.

Þá er líka bráðfyndið atriði þar sem Jane Fonda kemur við sögu – lífsstílsgúru og „fitnessfræðingur“ bandarískra kvenna til skamms tíma, sem með bókum og sjónvarpsþáttum gerði konum grein fyrir því að heilbrigð sál (= „góð húsmóðir“) yrði að búa í hraustum líkama.

Nú skal ekki hér farið fram á að einhlít svör verði veitt í einni leiksýningu. En það er brýnt að halda spurningunni á lofti, ræða hana, skoða sem flesta fleti málsins og bera saman við eigin lífshætti. Er samfélagið í eldhúsinu, þar sem konan er umkringd pottum, pönnum, skálum og sleifum, í raun henni óvinveitt? Er eldhúsið vígvöllur þar sem konan er dæmd til að lifa af í hlutverkinu „góð húsmóðir“ en ella fá taugaáfall?

Sú spurning finnst mér svo brýn að ástæða er til að hvetja menn til að sjá Hvað ef sósan klikkar? Einkum karlmenn.