„Hvað ætlar rík­is­stjórnin að gera til að berj­ast gegn verð­bólg­unni og koma heim­il­unum hér í sam­fé­lag­inu til bjargar?“ Þessarar spurn­ingar spurði for­maður Við­reisnar, Þor­gerður Katrín Gunn­ars­dóttir, for­mann Fram­sókn­ar­flokks­ins og inn­við­a­ráð­herra, Sigurð Inga Jóhanns­sonar, í óund­ir­búnum fyr­ir­spurna­tíma á Alþingi í dag. 

Sigurður Ingi sagði að rík­is­stjórnin stæði ekki aðgerða­laus hjá en til skamms tíma væri auð­vitað ekki hægt að koma með mót­væg­is­að­gerðir gagn­vart öllu því sem Seðla­bank­inn er að slá á.

Þor­gerður Katrín minnti á að vextir hefðu hækkað núna ell­efu sinnum í röð og lík­legt væri að þeir hækk­uðu í tólfta sinn í mars með „óheyri­legum og óbæri­legum afleið­ingum fyrir heim­ilin og þau fyr­ir­tæki lands­ins sem eru innan krónu­hag­kerf­is­ins en eins og við vitum eru mörg fyr­ir­tæki sem eru fyrir utan það“. 

„Síðan hef ég átt hér orða­stað bæði við for­sæt­is­ráð­herra og fjár­mála­ráð­herra þar sem ákveðin afneitun á þessu ástandi er í gangi. Um leið erum við líka að sjá ítrek­aðar ábend­ingar helstu hag­fræð­inga lands­ins og hags­muna­sam­taka í þá veru að rík­is­stjórnin hafi ekki sýnt nægi­legt aðhald á síð­ustu miss­erum og árum, sér­stak­lega ekki núna í þessu góð­æri,“ sagði hún. 

Afneitunin gríðarleg

Vísaði þing­mað­ur­inn í við­tal við inn­við­a­ráð­herra þar sem hann sagði að þörf væri á sam­stilltu átaki. Íslend­ingar þyrftu að losna við þennan vonda víta­hring. 

„Það er rétt að seðla­banka­stjóri er svo­lítið skil­inn eftir með sitt eina tæki sem er stýri­vaxta­tækið. Vinnu­mark­að­ur­inn hefur reynt að gera sitt og er núna innan ramma sem hefur verið mót­aður þannig að þeir aðilar á mark­aði sem eiga að sjá svo­lítið um ábyrgð­ina á því að halda verð­bólg­unni í skefjum eru að reyna að gera sitt.

En eftir stendur rík­is­stjórnin. Og við erum ítrekað búin að spyrja rík­is­stjórn­ina hvaða aðgerðir hún ætli að koma með til að stemma stigu við verð­bólg­unni. Hvaða aðgerðir ætlar hún að draga fram núna til dæmis til að lækka tolla og vöru­gjöld á vörur, til að lækka mat­ar­körf­una? Hvað á að gera til að koma böndum á verð­bólg­una til þess að Seðla­bank­inn þurfi ekki enn og aftur að beita sínu stýri­vaxta­tæki, því eina sem hann hefur? Hvað ætlar rík­is­stjórnin að gera í þessu?“ spurði hún. 

Þor­gerður Katrín hélt því jafn­framt fram að afneit­unin hefði verið gríð­ar­leg af hálfu ráð­herra en henni fannst glitta í ákveðna von­ar­glætu þegar inn­við­a­ráð­herra sagði að rjúfa þyrfti þennan vonda víta­hring. „Já, við erum í enn einum víta­hringnum sem er alltaf spil­aður aftur og aftur hér í íslensku sam­fé­lagi og við þurfum að rjúfa hann. Hvað ætlar rík­is­stjórnin að gera til að berj­ast gegn verð­bólg­unni og koma heim­il­unum hér í sam­fé­lag­inu til bjargar?“

Verðum öll að vera tilbúin að sníða okkur stakk eftir vexti

Sigurður Ingi svar­aði og sagði að rétt væri að geta þess að rík­is­stjórnin væri auð­vitað ekki aðgerða­laus og að þau hefðu verið að vinna að fjöl­mörgum hlutum. 

Hann sagð­ist í við­tal­inu hafa verið að benda á hið aug­ljósa. „Við þurfum að rjúfa þann víta­hring sem við virð­umst vera að stefna inn í, sem við þekkjum úr sög­unni, þar sem eru víxl­verk­anir, hækk­anir á launum og verð­lagi sem ganga í takt og allir þurfa að sækja sér mót­væg­is­að­gerðir vegna hærra verð­lags með ein­hverjum hætti, ann­ars munum við enda á þessum vonda stað. 

Ég vil líka segja að það sem við í inn­við­a­ráðu­neyt­inu höfum til að mynda verið að gera á und­an­förnum miss­erum er eitt af því sem ég held að megi segja að sé eitt það mik­il­væg­asta, ekki kannski til þess að bregð­ast við til skamms tíma en til lengri tíma, en það er að koma fram með hús­næð­is­stefnu, með áætl­anir um upp­bygg­ingu þar sem hið opin­bera tekur virkan þátt í því að jafna stöð­una og búa til jafn­vægi á hús­næð­is­mark­aðnum þannig að hann einn og sér verði ekki þessi hvati til að dýpka krepp­urnar og að blása síðan í nýja upp­risu í mik­illi skynd­ingu þar sem fjöldi fólks kemst ekki út á hús­næð­is­mark­að­inn vegna þess að það er ekk­ert byggt. Ég held að þetta sé eitt af stóru verk­efn­unum sem við erum að gera,“ sagði ráð­herr­ann. 

Ný hús­næð­is­stefnaInn­við­a­ráð­herra segir að eitt mik­il­væg­asta málið sem unnið er að nú sé ný hús­næð­is­stefna.

Mynd: Eyþór Árnason

Telur Sigurður Ingi að til skamms tíma sé auð­vitað ekki hægt að koma með mót­væg­is­að­gerðir gagn­vart öllu því sem Seðla­bank­inn er að slá á. „Hérna var til dæmis einn af leið­togum stjórn­ar­and­stöð­unnar í fyrra and­svari að kalla eftir miklum fjár­munum inn í heil­brigð­is­kerfið í næstu fjár­mála­á­ætlun. Við bættum svo sann­ar­lega bæði í fjár­auka, einum 18 millj­örðum, og 12 í fjár­lög­unum inn í heil­brigð­is­kerfið. Við verðum öll að vera til­búin að sníða okkur stakk eftir vexti ef við ætlum að rjúfa þennan víta­hring, búa til ein­hvers konar sam­komu­lag og það var það sem ég var að tala um. Rík­is­stjórnin mun ekki sitja aðgerða­laus við það.“

Þurfum aðgerðir núna

Þor­gerður Katrín sagði í fram­hald­inu að þriðji for­mað­ur­inn kæmi í röð og segði að rík­is­stjórnin væri „að gera fullt“. 

„En samt er verð­bólgan þar sem hún er og samt höfum við staðið frammi fyrir 11 vaxta­hækk­unum í röð. Það er ekk­ert plan í gangi hjá rík­is­stjórn­inni – ekk­ert plan. Ég lagði fram fyr­ir­spurn fyrir fimm mán­uðum til hæst­virts mat­væla­ráð­herra sem verður svarað í dag um það hvað eigi að gera til þess að hjálpa til við að lækka mat­ar­körf­una. Rík­is­stjórnin er búin að hafa nægan tíma til að bregð­ast við núna.

Já, við þurfum líka lengra tímaplan því að þetta þarf ekki að vera svona. Okkur greinir auð­vitað á um leiðir til lengri tíma, en hvað ætlar rík­is­stjórnin að gera til skemmri tíma? Við heyrum Vinstri græna tala um skatta­hækk­anir í ýmsu formi og Sjálf­stæð­is­flokk­inn boða aðhald ein­hvern tíma á fjár­lögum næsta árs en við þurfum aðgerðir núna. Framsókn kemur og skilar auðu og það er eins og hún sé ekki í þess­ari rík­is­stjórn. Þrátt fyrir allt þá leiðir sam­setn­ing þess­arar rík­is­stjórnar til þess að við erum með ósjálf­bæran rík­is­sjóð sem er skilað í halla til næstu ára og verið er að velta byrðum nútím­ans yfir á börnin okkar í fram­tíð­inni. En rík­is­stjórnin skilar auðu og mér finnst miður að hún geti ekki dratt­ast til þess að koma með aðgerðir sem hjálpa heim­il­unum í land­inu núna, ekki eftir eitt ár, ekki eftir tvö ár og ekki eftir fimm ár,“ sagði hún. 

„Náttúrlega endemisvitleysa“

Inn­við­a­ráð­herra steig aftur í pontu og sagð­ist ekki vita hvort Þor­gerður Katrín fengi betri hljóm­grunni með því að koma alltaf með þessa sömu ræðu eða hækka rödd­ina. „En stað­reyndin er sú að á síð­asta ári þá komum við með 24 pró­sent hækkun á hús­næð­is­bótum til þeirra sem verst hafa það á hús­næð­is­mark­aði, hækk­uðum vaxta­bætur og breikk­uðum þann hóp sem tekur til þess. Við hækk­uðum barna­bætur þannig að það er búið að gera fjöl­margt.“

Hann sagði að Þor­gerður Katrín vissi þetta þrátt fyrir að hún kæmi reglu­lega í pontu Alþingis og héldi því fram að á Íslandi væri ekk­ert gert af því að hér væri ein­hver sér­stök teg­und af rík­is­stjórn sem kall­aði á aðgerða­leysi. Ráð­herr­anum finnst slíkur mál­flutn­ingur „nátt­úr­lega endem­is­vit­leysa“. 

Nefndi hann Evr­ópu­sam­bandið í þessu sam­hengi og minnti á að vextir þar væru fjöl­breyttir og vanda­málin gríð­ar­lega ólík frá norðri til suð­urs, austri til vest­urs. „Það er ekki neitt „kvikk fix“ að fara að flytja inn ein­hverjar land­bún­að­ar­vörur með lægri tollum frá Suður-Evrópu eða Austur-Evrópu eða frá Asíu þegar við erum að takast á við lofts­lags­mál, vörur frá löndum þar sem laun eru miklu lægri, þar sem dýra­vernd er allt önnur og á sama tíma er mat­ar­k­arfan sam­kvæmt Eurostat milli 12 og 13 pró­sent á Íslandi, með því lægsta, og inn­lendar vörur hafa hækkað hvað minnst,“ sagði Sigurður Ingi að lokum og bætti því við að ágætt væri að Þor­gerður Katrín kæmi með stað­reyndir í stað­inn fyrir að halda alltaf sömu ræð­una.