Pöndur bjuggu líka í Evrópu — og átu ekki bara bambus

Panda­björn­inn er eitt fræg­asta dýr heims­ins, sem er svo­lítil þver­sögn því í raun­inni eru þessir birnir sárasjald­gæfir, lifa aðeins á einu mjög afmörk­uðu svæði í Kína og úti í villtri nátt­úr­unni munu aðeins vera til um 1.800 pöndur.

Eigi að síður þekkja allir pöndur í sjón og þegar Kín­verjar fást til að senda pöndur í dýra­garða í öðrum löndum, þá fylgir því jafnan mikil athygli fjöl­miðla og almenn­ings.

Kín­verjar líta á pönd­una sem sitt lukku­dýr og af hæfi­legri léttúð má segja að pandan sé sendi­herra Kínverja erlendis. Það er til marks um hvaða þjóðir njóta vel­vildar Kínverja hverju sinni hverjar fá pöndur lán­aðar í dýra­garða sína frá stjórn­völdum í Beijing.

Tennur í Búlgaríu

Lengst af hefur verið talið að pöndur hafi þró­ast í Kína og hvergi ann­ars staðar búið frá því að for­mæður þeirra sögðu skilið við aðra birni fyrir um 19 millj­ónum ára. En nú hafa vís­inda­menn kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að pöndur hafi einnig búið í Evrópu til sex til tíu millj­ónum ára og það sé alls ekki óhug­andi að pöndur — eða öllu heldur for­mæður þeirra og -feður — hafi þró­ast þar og síðan flutt sig til Kína.

Kínversk panda bryður bambus

Þar var snemma á átt­unda ára­tug síð­ustu aldar sem fáeinar tennur fund­ust í Búlgaríu og stein­gerva­fræð­ing­ur­inn Ivan Nikolov flokk­aði þær sem tennur úr pöndu eða ein­hverri náskyldri teg­und. Ýmislegt fór þó milli mála til að byrja með og aug­ljóst til dæmis að Kín­verjum lík­aði sárilla ef gefið var í skyn að pöndur væru ekki að öllu leyti sjálf­sprottnar í Kína

Nú hefur rann­sóknum hins vegar undið svo fram að búlgarski vís­inda­mað­ur­inn Nikolai Spassov og Kín­verj­inn Qigao Jiangzuo birtu nýlega grein í tíma­rit­inu Journal of Ver­tebrate Pale­ontology þar sem þeir slá því föstu að pöndur hafi ekki aðeins búið þar sem nú heitir Búlgaríu heldur einnig í Ruda­bánya í Ung­verja­landi þar sem líka hafa fund­ist tennur.

Gerðist vegan þegar harðnaði í ári

Tenn­urnar eru ekki nógu öfl­ugar ti að vinna á þeim bambus sem hinar núlif­andi pöndur í Kína lifa nær ein­göngu á, heldur hafa þessar horfnu pöndur lifað á ögn mýkri jurtum. Þeir Spassov og Qigao telja að evr­ópsku pönd­urnar hafi lifað í mjög mýr­lendum skógi og étið sef og fleiri jurtir. Og sömu­leiðis að bæði þessar evr­ópsku pöndur og þær sem nú lifa í Kína hafi þró­ast frá bjarn­ar­teg­und sem upp­haf­lega var kjöt­æta en gerð­ist vegan þegar harð­aði í ári.

Iður pönd­unnar í Kína mun reyndar sýna skýrt og skil­merki­lega að til­tölu­lega stutt sé síðan pandan hætti kjöt­át­inu og tók að bryðja hinn prótein­ríka bambus í stað­inn.

Evrópska pandan hefur nú fengið sitt eigið lat­neska fræði­heiti — Agriarctos niko­lovi eftir fyrr­nefnda Nikolov sem átti sig fyrstur á því að tenn­urnar sem fund­ust í Búlgaíu væru senni­lega úr áður óþekktri pöndu­teg­und.

Talið er að fyrir rúmum fimm millj­ónum ára hafi lofts­lag á Jörðinni breyst mikið og votir regn­skógar í Suður-Evrópu, þar sem evr­ópup­andan bjó, hafi kið til þornað upp og þá hafi pandan smátt og smátt dáið út — nú, eða lagt upp í langt ferða­lag til Kína.