Ekki var rætt um stöðu Alex­and­ers Mos­hen­skys, ólíg­arka og kjör­ræð­is­manns Íslands í Hvíta-Rúss­landi, á fundi Katrínar Jak­obs­dóttur for­sæt­is­ráð­herra með Svi­at­lönu Tsikhanouskayu, leið­toga stjórn­ar­and­stöð­unnar í Hvíta-Rúss­landi. Þær áttu fund í síð­ustu viku án þess að mál­efnið bæri á góma. Tsikhanouskaya hefur þó áður viðrað áhyggjur sínar af stöðu Mos­hen­skys.

Stjórn­ar­and­stæð­ingar í Hvíta-Rúss­landi hafa verið gagn­rýnir á tengsl Mos­hen­skys við Íslanda í ljósi tengsla hans við Alex­ander Lukashenko, ein­ræð­is­herra lands­ins. Þannig sagði Andrei Sannikov, fyrr­ver­andi for­seta­fram­bjóð­andi og and­stæð­ingur Lukashenko, í við­tali við Stundina í mars að svipta ætti Mos­hen­sky titli sínum sem kjör­ræð­is­maður. „Auðvitað á hann ekki að gegna þess­ari stöðu. Þetta setur svartan blett á orð­spor Íslands og Ísland ætti að sýna það í verki strax og senda þannig sterk skila­boð.“

Náið sam­band er milli Mos­hen­sky og Lukashenko. Þannig var Mos­hen­sky umboðs­maður for­seta­fram­boðs Lukashen­kos í kosn­ing­unum árið 2010. Árið 2018 gerði Luhas­henko Mos­hen­sky að fom­anni sam­eig­in­legs við­skipta­ráðs Hvíta-Rúss­lands og Rúss­lands og þekkt er að upp­gangur við­skipta­veldis kjör­ræð­is­manns­ins hefði ekki orðið ef ekki væri fyrir vel­vild ein­ræð­is­herr­ans í Minsk. Kjör­ræð­is­mað­ur­inn hefur enda verið upp­nefndur „veski Lukashenko“.

Fullyrt að Ísland hafi haldið hlífiskildi yfir Moshensky

Evr­ópu­sam­bandið hefur á und­an­förnum árum sam­þykkt refsi­að­gerðir á hendur Hvít-Rússum, bæði gegn stjórn­mála­mönnum, ólígörkum og rík­is­fyr­ir­tækjum. Meðal ann­ars hafa borist af því fregnir, ítrekað, að til standi að setja Mos­hen­sky á þving­un­ar­lista sam­bands­ins. Þannig var undir lok árs 2020 „orðrómur á kreiki“ þess efnis, að því er sagði í svari við fyr­ir­spurn Stund­ar­innar í apríl síð­ast­liðnum. Spurt var um sam­skipti íslenskra stjórn­valda við Evr­ópu­sam­bandið vegna mögu­legra refsi­að­gerða gegn Mos­hen­sky. Í ljós kom að íslensk stjórn­völd höfðu í á þriðja tug skipta átt sím­töl við full­trúa Evr­ópu­sam­bands­ins vegna máls­ins. Við­mæl­endur Stund­ar­innar full­yrða að ástæðan fyrir því að Mos­hen­sky hafi sloppið við að lenda á list­anum hafi verið sú að íslensk stjórn­völd beittu sér fyrir hans hönd.

„Okkur var sagt hreint út oftar en einu sinni: „Ísland fjar­lægði hann af list­anum“,“ sagði Natalia Kaliada, eitt þekktasta and­lit stjórn­ar­and­stöð­unnar í Hvíta-Rúss­landi í sam­tali við Stundina í mars síð­ast­liðnum. Við­skipta­hags­munir Íslands hafi ein­fald­lega ráðið för.

Ungverjar taka við keflinu af Íslandi

Í byrjun maí fund­uðu sendi­herrar aðild­ar­ríkja Evr­ópu­sam­bands­ins í Brussel til að ræða nýjar og hert­ari efna­hags­þving­anir gegn Rússum og Hvít-Rússum. Á þeim fundi lá fyrir til­laga um að Mos­hen­sky yrði settur á lista yfir þá ein­stak­linga sem beita ætti við­skipta- og ferða­þving­unum. Til að af því mætti verða varð að nást sam­staða milli allra aðild­ar­ríkj­anna 27.

Tillaga um að Mos­hen­sky yrði settur á list­ann var lögð fram af hópi tíu þjóða, eftir að lit­háíska utan­rík­is­ráðu­neytið setti nafn hans á blað. Ekki varð af því, þar eð ung­verski sendi­herr­ann lagð­ist gegn því að af yrði. „Þetta vakti tals­verða reiði á fund­inum og pólski sendi­herr­ann spurði kollega sinn frá Ung­verja­landi að því hvers vegna hann legð­ist gegn til­lög­unni um Mos­hen­sky og hvaða hags­muni Ung­verjar hefðu af því að halda honum utan aðgerð­anna,“ sagði við­mæl­andi Stund­ar­innar, evr­ópskur diplómat kom að við­ræð­unum, í maí síð­ast­liðnum.  

Kjör­ræð­is­maður Ung­verja­lands í Hvíta-Rúss­landi er næst­ráð­andi í fyr­ir­tæki Mos­hen­sky, Santa Bremor. Ekki er talið ólík­legt að ástæða þess að Ung­verjar hafi haldið vernd­ar­hendi yfir Mos­hen­sky sé að rekja til þess en kjör­ræð­is­maður Ungverja, Sergey Nyad­baylau, er sagður hafa gortað sig af því að hafa nýtt sér góð sam­bönd við ung­versk stjórn­völd í hagn­að­ar­skyni.

Katrín lýsir ekki eigin skoðun

Í fyr­ir­spurn Stund­ar­innar til Katrínar for­sæt­is­ráð­herra vegna fundar hennar með Tsikhanouskayu var einnig spurt hvað henni sjálfri þætti um tengsl Mos­hen­skys við Lukashenko, í ljósi þess hvernig sá fyrr­nefndi hefði notað tengsl sín við Ísland í við­skiptum. „Er ein­hver tví­skinn­ungur fólg­inn í því að hálfu for­sæt­is­ráð­herra að hitta and­stæð­ing Lukashenko á fundi á sama tíma og Ísland styður banda­mann Lukashenko með því að leyfa honum að bera heið­urs­konsúls­nafn­bót?“ var meðal þeirra spurn­inga sem beint var til Katrínar.

Við þess­ari spurn­ingu fékkst ekk­ert svar og varp­aði Katrín, eða öllu heldur Sig­hvatur Arn­munds­son, aðstoð­ar­maður hennar, engu ljósi á skoðun for­sæt­is­ráð­herra á tengslum Mos­hen­skys við Ísland. „Ítarlega hefur verið farið yfir mál­efni kjör­ræð­is­manns Íslands í Belarús á Alþingi, á vett­vangi þing­nefnda og í fjöl­miðlum. Málefni kjör­ræð­is­manna eru á for­ræði utan­rík­is­ráðu­neyt­is­ins,“ var svar ráðu­neyt­is­ins.