Orkustofnun vill koma í veg fyrir að N1 ofrukki neytendur fyrir rafmagnið

Rík­is­stofn­unin Orku­stofnun hefur beint þeim til­mælum  til raf­orku­sölu­fyr­ir­tækja að þau selji ekki raf­magn til við­skipta­vina sinna, sem koma í við­skipti í gegnum svo­kall­aða þrauta­vara­leið, á hærra verði en lægsta birta verði sínu. Þetta kemur fram í máli Guð­mundar Berg­þórs­sonar,  verk­efna­stjóra raf­orku­mark­aða hjá Orku­stofnun. Guð­mundur var spurður að því hvar rann­sókn stofn­un­ar­innar á fyr­ir­tæk­inu N1 raf­magn væri stödd.

Stundin greindi frá því í lok síð­asta árs að Orku­stofnun væri að rann­saka við­skipti N1 raf­magns vegna þess að fyr­ir­tækið hefur rukkað við­skipta­vini sína sem komið hafa í gegnum þrauta­vara­leið­ina um hærra raf­magns­verð en lægsta birta verð fyr­ir­tækj­anna.

Guð­mundur segir að nú hafi Orku­stofnun sent út upp­færðar leið­bein­ingar til raf­orku­sölu­fyr­ir­tækj­anna um að rukka þrauta­vara­við­skipta­vini sína um lægsta birta verð fyrir raf­magnið. „Við erum búin að senda út til sölu­fyr­ir­tækj­anna upp­færðar leið­bein­ingar og það er umsagn­ar­frestur sem ekki er lið­inn. Í þeim leið­bein­ingum er þeim til­mælum beint til fyr­ir­tækj­anna að þau geti ekki selt nema á birtu verði til þrauta­varakúnn­anna þannig að þau geti ekki leikið þennan leik að selja þeim raf­magnið á hærra verði. Síðan erum við búin að kalla eftir við­brögðum N1 raf­magns við kvörtun­inni sem rann­sóknin byggir á,“ segir Guð­mundur sem bætir því við að N1 raf­magn hafi svarað erindi stofn­un­ar­innar. 

Hann segir að nú þurfi Orku­stofnun að taka afstöðu til þess hvort N1 raf­magn, sem áður hét Íslensk orku­miðlun, hafi verið heim­ilt að rukka þrauta­vara­við­skipta­vini sína um hærra verð fyrir raf­magnið en lægsta birta, aug­lýsta verð fyr­ir­tæk­is­ins. 

Miðað við þetta er ljóst að Orku­stofnun ætlar að beita sér fyrir því að N1 raf­magn ofrukki ekki við­skipta­vini sína sem koma til fyr­ir­tæk­is­ins í gegnum þrauta­vara­leið­ina. 

Þetta kerfi, og við­skipta­hættir N1 raf­magns, hefur verið gagn­rýnt harð­lega opin­ber­lega, meðal ann­ars í grein sem Berglind Rán Ólafs­dóttir, fram­kvæmda­stjóri sam­keppn­is­að­ila fyr­ir­tæk­is­ins, Orku Nátt­úr­unnar, birti á Vísi í dag. Í grein­inni segir hún meðal ann­ars að um sé að ræða „okur með aðstoð rík­is­ins“ þar sem rík­is­stofn­unin Orku­stofnun er milli­liður í því að beina við­skipt­unum til N1 raf­magns. Berglind segir í grein­inni að verðið sem N1 raf­magn hefur rukkað við­skipta­vin­ina sem komið hafa í gegnum þrauta­vara­leið­ina sé 75 pró­sent hærra en verðið sem fyr­ir­tækið hefur aug­lýst sem sitt lægsta raf­magns­verð. 

Um 18 þúsund viðskiptavinir

Eins og Stundin hefur fjallað um felur kerfið sem verið er að gagn­rýna það í sér að ef neyt­andi raf­magns, ein­stak­lingur eða fyr­ir­tæki, velur sér ekki sjálfur raf­orku­sala til að kaupa raf­magn af er hann sjálf­krafa settur í við­skipti við þann orku­sala til þrauta­vara sem er með lægsta verðið sam­kvæmt Orku­stofnun. Frá því að sölu­að­ili til þrauta­vara var fyrst val­inn af Orku­stofnun, þann 25. maí árið 2020, hefur Orku­stofnun þrí­vegis valið Íslenska orku­miðlun/N1 raf­magn sem orku­sala til þrauta­vara.

Fyr­ir­tækið hefur fengið til sín tæp­lega 18 þús­und við­skipta­vini á grund­velli þesa nýja kerfis sem tekið var upp um mitt ár 2020. Um er að ræða um 1.000 nýja við­skipta­vini í hverjum mán­uði.  Af þessum tæp­lega 18.000 við­skipta­vinum sem komið hafa til Íslenskrar orku­miðl­unar/N1 í gegnum þrauta­vara­leið­ina hafa tæp­lega 8.000 skipt um orku­sala og farið til ann­ars raf­orku­sala.  Samkvæmt lög­unum og reglu­gerð­inni eiga við­skipta­vinir orku­sala til þrauta­vara alltaf að greiða lægsta verðið fyrir raf­magn hverju sinni. Önnur hefur hins vegar verið raunin. 

Símon Ein­ars­son, einn af stofn­endum orku­fyr­ir­tæk­is­ins Straum­lindar sem einnig er sam­keppn­is­að­ili N1 Rafmagns, sagði við Stundina nýlega að málið væri hneyksli:   „Þetta er eig­in­lega bara hneyksli. Verðið er allt of hátt. Maður vill bara sjá ákveðna sann­girni og mér finnst fólk hafa rétt á að vita þetta því það er bara verið að svindla á fólki,“ segir Símon Ein­ars­son, einn af stofn­endum Straum­lindar.

Berglind Rán: Hljóta að vera mistök

Á ekki að taka langan tímaBerglind Rán Ólafs­dóttir segir að það geti ekki verið að það taki Orku­stofnun langan tíma að bregð­ast við ofrukk­unum N1 Rafmagns.

Berglind Rán Ólafs­dóttir, hjá Orku Nátt­úr­unnar, segir aðspurð að það hljóti að vera að mis­tök hafi verið gerð við setn­ingu laga og reglu­gerð­ar­innar um þrauta­vara­leið­ina sem og í eft­ir­liti með þessu kerfi. „Sölu­að­ili til þrauta­vara er val­inn á grund­velli verðs sem á að vera lægsta verð og þá hlýtur það að vera til­gangur reglu­gerð­ar­innar að við­skipta­vin­ur­inn borgi þetta lægsta verð. N1 ákveður að gera þetta öðru­vísi. Það sem mér finnst blasa við er að það hljóti að vera eitt­hvað að í eft­ir­lit­inu og að því sé ábota­vant,“ segir Berglind. „Þetta er alls ekki á ábyrgð neyt­enda heldur stjórn­valda. Mér finnst þetta ekki vera mál sem eigi að taka langan tíma að skoða,“ segir hún en miðað við orð Orku­stofn­unar þá ætlar stofn­unin að grípa í taumana í mál­inu og sjá til þess að þrauta­varakúnnar raf­orku­fyr­ir­tækja greiði alltaf lægsta verðið.