Gunnar Pálsson, sem þar til nýlega var sendi­herra Íslands í Brussel, segir sendi­herra­frum­varp Guðlaugs Þórs Þórð­ar­sonar utan­rík­is­ráð­herra ómál­efna­legt og umdeilt, en Guð­laugur líti svo á að sendi­herra­stöður séu póli­tískar og hann geti skipað hvern sem hann vill. Þetta skrifar sendi­herr­ann í grein í Morg­un­blað­inu í dag.

„Hann vill – undir því yfir­skini að fækka sendi­herrum – gera utan­rík­is­ráðu­neytið póli­tískara og skapa aukið svig­rúm til að setja í störf póli­tíska sendi­herra,“ segir Gunnar um utan­rík­is­ráð­herra. „Ákvörðun ráð­herr­ans um að taka ekki til greina þau rök sem fram hafa komið gegn frum­varpi hans verða ein­ungis skilin í því ljósi.“

Gunnar hefur verið gagn­rýn­inn á frum­varpið und­an­farin ár, en hann var sjálfur kall­aður heim úr stöðu sinni í Brussel í vor. Hefur hann sagt ástæð­una vera óeðli­leg afskipti yfir­stjórnar utan­rík­is­ráðu­neyt­is­ins vegna sótt­varn­ar­að­gerða hans út af Covid-19 far­ald­urs­ins. Lokaði hann sendi­ráðs­skrif­stof­unni tíma­bundið. Vildi Guð­laugur Þór flytja hann til Indlands, sem Gunnar hafn­aði vegna upp­gangs far­ald­urs­ins þar í landi.

Gunnar segir sendi­herra­frum­varpið hafa mætt gagn­rýni frá starfs­mönnum utan­rík­is­þjón­ust­unnar, sendi­herrum og sam­tökum um spill­ingu. „Benda þær til þess að ekki ríki sátt um frum­varpið og sé mál­efna­legum rökum fyrir því áfátt,“ skrifar hann. „Alvarleg til­raun sé ekki gerð til að laga utan­rík­is­þjón­ust­una að þeim breyt­ingum sem séu að verða í alþjóð­legu starfs­um­hverfi hennar. Þess í stað sé látið líta svo út sem það sé liður í umbóta­starfi að „fækka sendi­herrum“, þrátt fyrir að ráð­herra hafi sjálfur fjölgað sendi­herra­stöðum og vilji lána titil sendi­herra til ann­arra en þeirra sem hlotið hafi skipun í emb­ættið. Engin trygg­ing sé fyrir því að aðilum sem beri sendi­herra­titil muni ekki fjölga.“

„Engin trygg­ing sé fyrir því að aðilum sem beri sendi­herra­titil muni ekki fjölga“

Telur hann aðrar ástæður liggja að baki því að Guð­laugur Þór vill að frum­varpið verði sam­þykkt. „Í ræðu á Alþingi 6. maí sl. lýsti hann því yfir að „allar stöður sendi­herra, allar skip­anir sendi­herra, frá fyrsta sendi­herra til hins síð­asta sem er skip­aður, eru póli­tískar“. Sama end­ur­tók ráð­herr­ann á Hægri hlið­inni, hlað­varpi Sjálf­stæð­is­flokks­ins, 11. júní sl., en bætti þá við að ráð­herra gæti skipað í stöðu sendi­herra „hvern sem hann vill“.“

Breytingar í átt að pólitískri stjórnsýslu

Segir Gunnar að í stjórn­skipun vest­rænna lýð­ræð­is­ríkja sé gerður skýr grein­ar­munur á póli­tískri yfir­stjórn og emb­ætt­is­manna­kerf­inu. Áréttað sé í siða­reglum að ráð­herra tryggi fag­lega skipun emb­ætt­is­manna og að meg­in­reglan sé sú að emb­ætt­is­menn sýni hlut­leysi í póli­tík og hags­muna­málum svo seinni tíma ráð­herrar geti treyst ráð­gjöf þeirra.

„Þar sem gera verður ráð fyrir að utan­rík­is­ráð­herra sé kunn­ugt um þessa meg­in­reglu, verður að túlka ummæli hans um skipun sendi­herra á þann veg að hann efist um að reglan sem slík hafi verið virt af fyr­ir­renn­urum hans eða að hann sé henni ósam­mála og vilji breyta emb­ætt­is­manna­kerf­inu í átt til póli­tísk­ari stjórn­sýslu,“ skrifar Gunnar.

Hvetur hann loks til þess að þegar frum­varpið komi aftur til kasta Alþingis verði aðskiln­aði póli­tískrar yfir­stjórnar og emb­ætt­is­manna ekki teflt í tví­sýnu. „Lítill vafi er á að skref í þá átt er aft­ur­för fyrir íslenska stjórn­sýslu.“