Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar, segist óttast að það auðlindaákvæði sem rætt sé um að setja í stjórnarskrá verði bitlaust ef ekki fæst svar við því hvort veiðiréttur sé afhentur um aldur og ævi. Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra segir afnotaréttinn að auðlindinni ekki vera afhentan varanlega.

Sex börn þeirra Þorsteins Más Baldvinssonar og Kristjáns Vilhelmssonar hafa erft og keypt 84,5 prósenta hlut í útgerðarfélaginu Samherja. Verðmæti þeirra eigna sem skipta um hendur hlaupa á tugum milljarða króna og er helsta verðmætið falið í aflaheimildunum sem Samherji hefur yfir að ráða. 

Þorgerður Katrín spurði Katrínu um málið á Alþingi í dag. Hún nefndi það að Lilja Rafney Magnúsdóttir, formaður atvinnuveganefndar og samflokksmaður Katrínar, hefði gagnrýnt erfðir hlutabréfanna í Samherja í pontu á Alþingi og sagt að með erfðum á hlutabréfum í sjávarútvegsfyrirtæki fylgdi veiðiréttur ævilangt. „Ég vil draga það fram að við í Viðreisn höfum þrisvar á þessu þingi lagt fram breytingartillögur sem undirstrika eign þjóðarinnar yfir sjávarauðlindinni og þrisvar sinnum hafa þingmenn ríkisstjórnarflokkanna fellt tillögur okkar,“ sagði Þorgerður Katrín. „Þeir hafa fellt tillögur okkar í Viðreisn um tímabundna samninga. Það má sem sagt engu breyta. Að mínu viti fer ekki saman hljóð og mynd af hálfu meirihlutaflokkanna hér í þingsal.“

Hún spurði því Katrínu hvort hún væri sammála því að erfðum á hlutabréfum í sjávarútvegsfyrirtæki fylgdi veiðiréttur um aldur og ævi. „Það kemur mjög skýrt fram í lögum um stjórn fiskveiða að sjávarauðlindin er sameign þjóðarinnar,“ svaraði Katrín. „Af því má draga þá ályktun, eins og gert hefur verið, að afnotaréttur á þeirri auðlind verði ekki afhentur með varanlegum hætti. Þannig skil ég lögin og þannig hefur túlkun á þeim lögum verið.“

Sagði hún að túlkun hennar á þessu ákvæði er sú að þessi afnotaréttur verði ekki afhentur með varanlegum hætti. „Ég tel það mjög mikilvægt fyrir framtíðarumræðu um auðlindir, ekki bara fiskveiðiauðlindina heldur allar auðlindir, að undirstrikað verði í stjórnarskrá að afnotaréttur af sameiginlegum auðlindum, hvort sem um er að ræða fiskinn í sjónum, orkuauðlindir, vatnið eða hvað það er, verði ekki afhentur með varanlegum hætti. Hvaða útfærsla á að vera á því finnst mér hins vegar heyra undir löggjafann hverju sinni, hvort það er gert með tímabundnum samningum, eins og háttvirtur þingmaður hefur áhuga á, eða að það sé skýrt að það séu uppsegjanleg réttindi.“

Segir afnotaréttinn ekki afhentan varanlega

Þorgerður Katrín sagði þetta vera loðið svar. „Það var ekki hægt að fá það fram hjá hæstvirtum forsætisráðherra hvað hún telji veiðiréttinn vera langan. Telur hún hann vera varanlegan? Hún segir að svo sé ekki. Þá vil ég fá að vita hversu varanlegur eða hversu langur á hann eigi þá að vera. Hvað á hann að gilda í mörg ár? Hvað þarf til að mynda langan fyrirvara í uppsögn svo ekki komi til skaðabóta af hálfu ríkisins? Þetta skiptir gríðarlega miklu máli af því að við erum sammála um það, ég og hæstvirtur forsætisráðherra, að það þarf auðlindaákvæði. En það þarf að vera auðlindaákvæði með biti í, auðlindaákvæði sem er skýrt. Og á meðan stjórnarmeirihlutinn hefur í þrígang hafnað og fellt — stráfellt tillögur okkar í stjórnarandstöðunni, Viðreisn og fleiri flokka, um að tímabinda samninga, þá óttast ég það auðlindaákvæði sem verið er að vinna með af hálfu stjórnarflokkanna,“ sagði hún og bætti því við að afstaða stjórnarflokkanna þyrfti að vera skýr í vinnunni sem nú stendur yfir um endurskoðun stjórnarskrárinnar.

„En það þarf að vera auðlindaákvæði með biti í, auðlindaákvæði sem er skýrt“

„Þó að svar forsætisráðherra sé ekki það sem háttvirtur þingmaður vill fá er það ekkert loðið, þó að háttvirtur þingmaður kjósi að kalla það svo,“ svaraði Katrín. „Það er algerlega skýrt af minni hálfu og hefur komið fram ítrekað í þessum sal að þessi afnotaréttur verður ekki afhentur varanlega. Þó að hlutabréf geti erfst er ekki þar með sagt að afnotarétturinn sé afhentur varanlega. Það er í höndum löggjafans hvernig því er háttað.“

Katrín ítrekaði það að hún vildi auðlindaákvæði í stjórnarskrá. „Jú, ég tel að það festi í sessi þá hugsun sem ég tel að meiri hluti þingmanna í þessum sal sé sammála um, að það er mikilvægt að hluti af grunngildum samfélags okkar birtist með þessum hætti í stjórnarskrá. Þar getum við haft ólíkar pólitískar skoðanir um tímalengd, hvort rétt sé að fara í það verkefni í gegnum samninga, úthlutun nýtingarleyfa. Það kann að vera mismunandi milli auðlinda. En stóra grundvallaratriðið sem á erindi í stjórnarskrá er að árétta þann vilja þjóðarinnar og þingsins að þessar auðlindir séu í þjóðareign og að þær verði ekki afhentar varanlega.“