Í þá tíð... Dauði á veðhlaupabrautinni

Hvað gekk henni til?

Hvers vegna hljóp hin fer­tuga Emily Davison út á veð­hlaupa­braut­ina þar sem hún varð fyrir hest­inum Anmer? Það veit eng­inn með vissu, en mikið hefur verið rætt um og rýnt í þennan atburð sem átti sér stað hinn 4. júní árið 1913.

Davison ólst upp í London og nam bók­mennta­fræði við háskóla í Oxford. Hún lauk námi en útskrif­að­ist ekki, þar sem Oxford mein­aði konum að útskrif­ast á þessum tíma. Hún fékk þó starf við kennslu eftir að nám­inu lauk.

Á þessum tíma, um og eftir alda­mótin 1900, voru rétt­indi kvenna í Bret­landi í brennid­epli, en hægt hafði gengið að koma í gegn breyt­ingum til að útvíkka kosn­inga­rétt kvenna og kjör­gengi til jafns við karla. Réttur kvenna var tak­mark­aður við hér­aðs­kosn­ingar og aðeins þær sem greiddu skatt fengu að kjósa.

Árið 1897 voru helstu bar­áttu­hópar fyrir kosn­inga­rétti kvenna sam­ein­aðir í sam­tökin National Union of Women's Suffrage Societies (NUWSS). Þau sam­tök unnu ötul­lega að því að vekja athygli á mál­stað sínum, meðal ann­ars með kröfu­göngum og slíku. Hvorki gekk þó né rak í þeim efnum og smám saman fjar­aði undan umræðu og umfjöllun um kven­rétt­indi í bresku sam­fé­lagi.

Árið 1903 klauf hópur, undir for­ystu Emmeline Pank­hurst, sig frá NUWSS og stofn­aði Women's Social and Political Union (WSPU) sem skyldi nota meira afger­andi aðferðir. Þremur árum síðar gekk Emily Davison til liðs við hóp­inn og innan skamms sagði hún skilið við kennslu og helg­aði bar­átt­unni líf sitt upp frá því.

WSPU-konur skipu­lögðu fjöl­mennan bar­áttufund í Hyde park árið 1908, en fengu engin við­brögð frá stjón­völdum. Upp frá því fóru þær að beita skemmd­ar­verkum í mót­mæla­skyni.

Davison lét ekki sitt eftir liggja og var níu sinnum hand­tekin á næstu árum, fyrir grjót­kast, ólæti og íkveikjur. Í fang­elsi beittu súf­fra­gett­urnar, eins og þær voru oft kall­aðar, oft því vopni að fara í hung­ur­verk­fall. Yfirvöld brugð­ust við með því að koma mat ofan í þær með valdi.

Hún virð­ist svo hafa séð tæki­færi til þess að vekja enn frek­ari athygli á mál­staðnum með því að trufla Epsom kapp­reið­arnar sem voru mikið sóttur stór­við­burður á þeim tíma.

Þegar hlaupið stóð sem hæst lét Davison til skarar skríða. Hún beygði sig undir grind­verk og óð inn á braut­ina í veg fyrir hest­ana sem komu þjót­andi að henni á fullri ferð. Líkleg kenn­ing er að hún hafi ætlað að koma borða með slag­orð­inu „Votes for Women“ fyrir á einum hest­anna. Ekki er hægt að gefa sér með vissu að hún hafi ákveðið hvaða hest hún hafi ætlað að grípa í, en það var Anmer sem varð fyrir val­inu, hestur í eigu kon­ungs­ins sjálfs.

Anmer keyrði á Davison á fullum krafti. Hest­ur­inn flaug fram­fyrir sig og kastaði knap­anum, sem hét Herbert Jones, af baki. 

Svo merki­lega vildi til að atburð­ur­inn var festur á filmu og er eitt fræg­asta frétta­mynd­skeið þessa tíma.

Davison meidd­ist mikið við árekst­ur­inn, en lifði í fjóra daga á sjúkra­húsi áður en hún lést hinn 8. júní 1913.

Jones fékk heila­hrist­ing við fallið, en þó hann hafi náð sér fljótt lík­am­lega, leit­aði slysið á hann alla tíð og árið 1951 svipti hann sig lífi.

WSPU gerði mikið úr dauða Davisons og fylgdu tug­þús­undir henni til hvílu.

Enn er deilt um hvað henni gekk til, en það þykir lík­legt að hún hafi ekki ætlað sér að deyja þarna á braut­inni þar sem hún keypti lest­ar­miða báðar leiðir og hafði skipu­lagt sum­ar­frí með systur sinni.

Eins er ómögu­legt að segja hvort þessi skelfi­legi atburður hafi haft mikil áhrif á rétt­inda­bar­áttu breskra kvenna, en það liðu fimmtán ár þangað til að allar konur yfir 21 árs aldri fengu kosn­inga­rétt með lögum.

Hvað sem því líður, þá skráði Emily Davison sig ræki­lega í sögu­bæk­urnar.