Í þá tíð… Jesú kristur og upprisan

Um þetta leyti fyrir réttum, tjah, eigum við að segja 1984 árum, lögðu nokkrar konur leið sína að gröf Jesús frá Nasaret sem hafði tveimur dögum fyrr verið líf­lát­inn á krossi fyrir guð­last. Rak þær í rogastans þegar þær sáu að gröfin hafði verið opnuð og var tóm, en eng­ill birt­ist þeim þar og tjáði þeim að allt væri í sóma og vel það, því að Jesú væri upp­ris­inn. Frá þessu segir alltjent í guð­spjöll­unum, for­sög­una og fram­haldið kann­ast flestir við.

Sögurnar af ævi Jesús, afrekum hans, dauða og upp­risu eru að sjálf­sögðu trú­ar­kenn­ingar fremur en sann­an­legar sagn­fræði­legar heim­ildir, en hversu mikið af því sem sagt er að hafi gerst síð­ustu daga Jesús má gefa sér að sé stað­reynd?

[adspot]

Var Jesú til?

Stutta svarið er: Að öllum lík­indum.

Fyrir utan guð­spjöll bibl­í­unnar, sem voru skrifuð nokkru eftir að hann átti að hafa lát­ist, er minnst á Jesú í að minnsta kosti tveimur sagn­fræði­ritum.

[box]Sagna­rit­ar­inn Flavíus Jósefus minn­ist á Jesú á tveimur stöðum í riti sínu um sögu gyð­ing­dóms, sem ritað var um árið 93 e.kr. sam­kvæmt gild­andi tíma­tali (það er svo önnur pæl­ing, hvort ártals­kerfið rími full­kom­lega við tíma­setn­ingu fæð­ingar Jesús). Þar er ann­ars vegar minnst á dauða og upp­risu Jesús og hins vegar talað um Jakob, „bróður Jesús, hins svo­kall­aða Krists“. Margir hafa viljað meina að fyrr­nefndi kafl­inn sé seinni tíma við­bót þar sem afrit­ari hafi brugðið jákvæð­ara ljósi á Jesú en var að finna í upp­runa­legu útgáfu Jósefusar.

Þá er Jesús einnig getið í ann­álum róm­verska sagna­rit­ar­ans Tacítusar. Hann getur þess að Jesú hafi verið tek­inn af lífi á valda­tíð Pontí­usar Pílatusar í Palest­ínu, en hún er talin hafa staðið frá 26-36 e.kr. og passar það vel við það sem kemur fram í guð­spjöll­unum.

Þar að auki má nefna rit Plín­í­usar yngri, sem var land­stjóri Rómar þar sem Tyrkland er í dag. Í bréfi hans til Tra­j­anusar keis­ara, sem ritað er um 112 e.kr. minn­ist hann á kristna menn á umsjón­ar­svæði sínu og spyr hvernig eigi að refsa þeim fyrir ein­hverja ótil­greinda glæpi. Þó ekki sé minnst á Jesú beint, er þetta heim­ild um að fylgj­endur hans hafi verið farnir að láta til sín taka á þessum tíma.

Þannig má telj­ast lík­legra en ekki að maður að nafni Jesú hafi verið til í Palest­ínu, nokkurn veg­inn á þeim tíma sem um er rætt, þótt engar beinar sann­anir liggi fyrir því.

Átti dauði hans og upprisa sér stað um páska?

Stutta svarið er: Já.

Þrátt fyrir að upp­risan, líkt og önnur yfir­nátt­úru­leg afrek Jesús, sé háð því að fólk trúi á kenni­setn­ingar kristni, er dauða hans getið í ofan­greindum heim­ildum.

Sögurnar í bibl­í­unni ganga út frá því að dauða Jesús hafi borið upp á páska­há­tíð­inni, sem er forn hátíð sem Hebrear tengdu sauð­burði, og gyð­ingar síðar flótt­anum frá Egypta­landi.

Jesú reið, sam­kvæmt bibl­í­unni, inn í Jer­úsalem á pálma­sunnu­dag og allt sem frá segir eftir það á að hafa gerst innan páska­há­tíðar gyð­inga.

Hvað sem svo gerð­ist nákvæm­lega þessa daga er ómögu­legt að segja til um. Hins vegar ómar enn af þeim til dags­ins í dag, og jafn­vel þótt ver­ald­legur þanka­gangur og efa­hyggja hafi breytt eðli páskanna halda menn, konur og börn áfram að halda þá hátíð­lega, sama hvað spurn­ing­unum hér að ofan líður.

Hér var meðal annars stuðst við:

Sverrir Jak­obs­son. „Er hægt að sanna það sagn­fræði­lega að Jesús Kristur hafi verið til?“ Vís­inda­vef­ur­inn, 12. des­em­ber 2000. Sótt 15. apríl 2017.

Hjalti Hugason. „Hvers vegna heita páskar Gyðinga og páskar krist­inna manna það sama þó að verið sé að fagna svo ólíkum atburðum?“ Vís­inda­vef­ur­inn, 9. apríl 2001. Sótt 15. apríl 2017.

„What is the historical evidence that Jesus Christ lived and died?“ The Guardian, 14. apríl 2017. Sótt 15. apríl 2017.