Ólafur Ragnar: Hlutverk þjóðhöfðingja að greiða götur fyrirtækja erlendis

„Það er óhjá­kvæmi­legt, á þess­ari öld og reyndar líka á þeirri síð­ustu, að þjóð­höfð­ingjar taki þátt í að efla vel­ferð og hag­sæld og fram­farir sinnar þjóðar,“ sagði Ólafur Ragnar Grímsson í við­tali hjá Sölva Tryggva­syni á sjón­varps­stöð­inni Hring­braut í gær. Umfjöll­un­ar­efni þátt­ar­ins var „íslensk nýsköpun í útrás“ og spurði Sölvi for­set­ann hvort hann sé var­kár­ari en fyrir hrun við að greiða götur íslenskra fyr­ir­tækja erlendis eða hvort hann líti á það sem mik­il­vægt hlut­verk for­seta­emb­ætt­is­ins. „Við sjáum líka þjóð­höfð­ingja á Norð­ur­löndum og ann­ars staðar gera þetta í ríkum mæli. Margrét Dana­drottn­ing fer í heim­sókn til dæmis til Asíu, það eru margir tugir aðila úr dönsku við­skipta­lífi sem fylgja henni. Þegar Svía­kon­ungur fer í heim­sókn til Suður-Ameríku eru öll stærstu fyr­ir­tæki Sví­þjóðar með í för,“ sagði for­set­inn.

Ólafur Ragnar sagði að menn átti sig á að sam­keppni í ver­öld­inni sé ekki bara milli fyr­ir­tækja heldur líka milli þjóða. „Þjóð­höfð­ingar geta opnað dyr og greitt leiðir. Sá þjóð­höfð­ingi sem sæti og segð­ist bara sinna ákveðnum sviðum, menn þyrftu helst að vera menn­ing­ar­for­kálfar til þess að ég telji mér sóma til að tala við þá, ég er ekki til­búin að hjálpa ungu fólki sem er að reyna að feta nýjar brautir á vett­vangi við­skipta, og þeim mun kannski mis­takast og ég verð þá gagn­rýndur fyrir það, það væri að mínum dómi allt of þröng sýn á for­seta­emb­ættið,“ sagði for­set­inn.

Spurður hvort hann myndi gera eitt­hvað örðu­vísi í dag en áður, sagð­ist Ólafur Ragnar ekki geta svarað því og að hann hafi ekki farið yfir það. „Auðvitað var þessi reynsla mik­il­væg bæði fyrir mig og aðra. Maður horfir þá kannski gagn­rýnni augum á ýmis­legt sem menn eru að gylla.“

Gagnrýndur í Rannsóknarskýrslunni

Í 8. hefti rann­sókn­ar­skýrslu Alþingis um aðdrag­anda og orsakir falls íslensku bank­anna 2008 er kafli um hlut for­seta Íslands í aðdrag­anda hruns­ins. Í skýrsl­unni er Ólafur Ragnar gagn­rýndur fyrir sinn þátt. Sagt er að for­seta­emb­ættið hafi óspart verið nýtt í þágu ein­stakra aðila til að koma á tengslum víða um lönd. „Þegar horft er til baka yfir þá atburði sem leiddu til hruns í íslensku efna­hags­lífi vekur þáttur for­seta Íslands sér­staka athygli. Þótt stjórn­kerfið í heild beri með marg­vís­legum hætti ábyrgð á því sem gerð­ist verður ekki hjá því kom­ist að skoða emb­ætti for­seta Íslands sér­stak­lega, svo hart gekk for­set­inn fram í þjón­ustu sinni við útrás­ina og þá ein­stak­linga sem þar voru fremstir í flokki. For­set­inn kom ekki að stjórn­valds­á­kvörð­unum en hann ber ásamt fleirum sið­ferði­lega ábyrgð á því leik­riti sem leikið var í kringum for­ingja útrás­ar­innar og fyr­ir­tæki þeirra. Þau reynd­ust ekki vera í neinu frekar en keis­ar­inn í sögu H.C. Andersen,“ segir í 8. hefti skýrsl­unnar. Lærdómar sem dregnir eru fram í álykt­un­ar­kafla í skýrsl­unni eru eft­ir­taldir:

• „Skýra þarf hlut­verk for­seta Íslands mun betur í stjórn­ar­skránni.

• Setja þarf reglur um hlut­verk og verk­efni for­seta Íslands og sam­skipti hans við önnur ríki.

• Æskilegt væri að for­seta­emb­ættið setti sér siða­reglur þar sem meðal ann­ars yrðu ákvæði um það með hvaða hætti er eðli­legt að hann veiti við­skipta­líf­inu stuðn­ing.“