Skatt­rann­sókn­ar­stjóri sendi fjár­mála­ráðu­neyt­inu tölvu­póst í des­em­ber 2014 þar sem fram kom að svo virt­ist sem fjöl­miðla­um­ræða væri að fara af stað á þá lund að emb­ættið væri að draga lapp­irnar í kaupum á gögnum um aflands­fé­lög Íslend­inga. Um þetta leyti var emb­ætti skatt­rann­sókn­ar­stjóra að leita leiða til að upp­fylla skil­yrði sem ráðu­neytið hafði sett slíkum kaupum. 

Þetta sýna gögn sem Stundin fékk aðgang að á grund­velli upp­lýs­inga­laga fyrir helgi. „Mér virð­ist sem umfjöllun um skatta­skjólslist­ann geti verið að fara aftur af stað og þá m.a. á þá lund að skatt­rann­sókn­ar­stjóri sé að draga lapp­irnar í kaupum á gögn­unum þrátt fyrir að hafa fengið vil­yrði frá ráðu­neyt­inu til kaupanna,“ segir í tölvu­pósti sem Bryndís Krist­jáns­dóttir, skatt­rann­sókn­ar­stjóri, sendi Guðmundi Árnasyni, ráðu­neyt­is­stjóra og Maríönnu Jón­as­dóttur, starfs­manni fjár­mála­ráðu­neyt­is­ins, þann 29. des­em­ber 2014.

Fyrr í sama mán­uði, þann 3. des­em­ber, hafði ráðu­neytið sett fjár­heim­ildum til kaupa á gögn­unum tvö skil­yrði; ann­ars vegar mætti ekki gera samn­inga við aðra en þá sem væru „til þess bærir“ og hins vegar skyldu greiðslur fyrir upp­lýs­ing­arnar ráð­ast af hlut­falli inn­heimtra skatt­krafna sem af þeim leiddi.

Á þessum tíma vissu fáir að gögnin hefðu að geyma upp­lýs­ingar um félag sem Bjarni Bene­dikts­son, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, átti sjálfur hlut í né að faðir ráð­herr­ans, Benedikt Sveins­son, kynni einnig að koma fyrir í gögn­unum vegna aflands­fé­lags síns á Tortólu og við­skipta sinna við lög­manns­stof­una Mossack Fonseca. 

Í tölvu­pósti sínum þann 29. des­em­ber 2014 greindi skatt­rann­sókn­ar­stjóri ráðu­neyt­inu frá því að lík­lega yrði ekki unnt að upp­fylla annað hinna tveggja skil­yrða og 27. jan­úar 2015 óskaði emb­ættið jafn­framt eftir því að ráðu­neytið skýrði betur hvaða skiln­ing bæri að leggja í inn­tak hins skil­yrð­is­ins. 

Fáeinum dögum síðar eða þann 7. febr­úar, þegar vit­neskja var um það í fjár­mála­ráðu­neyt­inu að skatt­rann­sókn­ar­stjóri ætti erfitt með að upp­fylla skil­yrðin, kom Bjarni Bene­dikts­son fram í við­tali,  gagn­rýndi skatt­rann­sókn­ar­stjóra harð­lega, sagði málið hafa þvælst fyrir emb­ætt­inu alltof lengi og að það „strand­aði svo sann­ar­lega ekki á fjár­mála­ráðu­neyt­inu“.

Þegar ráð­herra lét þessi orð falla var skatt­rann­sókn­ar­stjóri í bið­stöðu; bréfi emb­ætt­is­ins til ráðu­neyt­is­ins, þar sem farið var fram á skýr­ari afstöðu til kaupa á skatta­skjóls­gögn­unum og umræddum skil­yrðum, hafði ekki verið svarað. Bryndís Krist­jáns­dóttir skatt­rann­sókn­ar­stjóri upp­lýsti í fjöl­miðlum að henni hefði brugðið við ummæli Bjarna og fljót­lega stigu ýmsir þing­menn stjórn­ar­and­stöð­unnar fram og gagn­rýndu ráð­herra. Birgitta Jóns­dóttir, þing­kona Pírata, sak­aði hann um frænd­hygli og aðrir þing­menn töldu Bjarna tefja málið og þvæl­ast fyrir því.

Í kjöl­farið svar­aði fjár­mála­ráðu­neytið bréfi skatt­rann­sókn­ar­stjóra og full­yrti að skil­yrðið um hæfi selj­anda hefði ein­göngu varðað þær skorður sem reistar eru á grund­velli fjár­reiðu­laga nr. 88/1998, og laga nr. 145/1994, um bók­hald, sbr. 8. gr., hvernig við­skiptum rík­is­ins við einka­að­ila jafnt inn­lenda sem erlenda sé háttað. Hvað seinna skil­yrðið varðar tók ráðu­neytið fram að þrátt fyrir að ekki tæk­ist að upp­fylla það stæði vilji þess til að greiða fyrir kaupum á umræddum gögnum með við­eig­andi fjár­heim­ildum ef skatt­rann­sókn­ar­stjóri teldi upp­lýs­ing­arnar geta komið að gagni við rann­sóknir á skattaund­anskotum. 

Mynd: Af vef Vinstri grænna

Í svari fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra við fyr­ir­spurn Rósu Bjarkar Brynj­ólfs­dóttur, vara­þing­konu Vinstri grænna, sem lagt var fram á Alþingi í dag er því hafnað að orðið hafi dráttur á kaupum gagn­anna um aflands­fé­lög Íslend­inga. 

„Samn­ingar náð­ust milli selj­anda og skatt­rann­sókn­ar­stjóra um kaup á gögn­unum í maí 2015 og var kaup­verðið 200.000 evrur eða lið­lega 38 millj. kr. að við­bættum virð­is­auka­skatti og öðrum útlögðum kostn­aði. Sú fjár­hæð er langt undir þeirri fjár­hæð sem selj­andi krafð­ist í upp­hafi en hún nam nálægt 200 millj. kr. Þá voru ein­ungis liðnir um átta mán­uðir frá því að ráðu­neytið fékk vit­neskju um málið sem varla getur talist langur tími í ljósi þeirra stóru og flóknu laga­legu spurn­inga sem vökn­uðu varð­andi kaup á gögnum með þessum hætti og hversu umfangs­mikið málið reynd­ist vera. Full­yrð­ing fyr­ir­spyrj­anda um drátt í mál­inu á því ekki við rök að styðj­ast eins og sést á fram­an­greindri umfjöllun um sam­skipti ráðu­neyt­is­ins og skatt­rann­sókn­ar­stjóra,“ segir í svar­inu. 

Rósa Björk spurði Bjarna meðal ann­ars hvernig hann gæti rök­stutt það verk­lag að segja skatt­rann­sókn­ar­stjóra að leggja sjálf­stætt mat á gögnin en setja jafn­framt skil­yrði fyrir samn­ingum við selj­anda þeirra. Í svari ráðu­neyt­is­ins segir:

„Að mati ráðu­neyt­is­ins er það laga­leg skylda skatt­rann­sókn­ar­stjóra að leggja sjálf­stætt mat á hvers kyns gögn sem emb­ætt­inu bjóð­ast eða til þess ber­ast á grund­velli rann­sókn­ar­hags­muna, sbr. 103. gr. laga nr. 90/2003, um tekju­skatt, þar sem er að finna ákvæði um skyldur þess. Með þessu vildi ráðu­neytið jafn­framt árétta að það hygð­ist treysta því mati sem skatt­rann­sókn­ar­stjóra bæri að leggja á gögnin og ekki hafa á því mati sjálf­stæða skoðun. Það væri ekki ráðu­neyt­is­ins að meta hvort gögn sem ekki höfðu komið til skoð­unar í ráðu­neyt­inu mundu gagn­ast emb­ætt­inu. Ekki fólust í afstöðu ráðu­neyt­is­ins önnur skil­yrði en þau að farið væri að lögum nr. 145/1994, um bók­hald. Að öðru leyti vísar ráðu­neytið til svars við 1. lið fyr­ir­spurn­ar­innar.“

Þá kemur fram að ráð­herra og ráðu­neytið hafi ekki fengið neinar per­sónu­grein­an­legar upp­lýs­ingar um inni­hald gagn­anna sem keypt voru, enda sé engin laga­heim­ild fyrir því að slíkar upp­lýs­ingar séu veittar.

Sjá einnig:
Bjarni fund­aði um kaup á gögnum sem snertu hann sjálfan
Skilyrði ráðu­neyt­is­ins ollu töfum
Leynd yfir sam­skipt­unum við skatt­rann­sókn­ar­stjóra