Síðustu daga hafa hund­ruð flótta­manna drukknað í Mið­jarð­ar­hafi. Öll þeirra eru að reyna að kom­ast fram­hjá sífellt harðn­andi landamæra­gæslu Evrópu, mörg til að flýja stríð og örbirgð. Í gær birti lista­mað­ur­inn Khaled Barakeh ljós­myndir af dánum börnum sem hafði skolað á land eftir að bát þeirra hvolfdi á Mið­jarð­ar­haf­inu. „Frá gærnótt hafa meira en 80 Sýr­lend­ingar og Palest­ínu­menn drukknað í Mið­jarð­ar­haf­inu nálægt Líbý­u­ströndum við að reyna að ná til Evrópu,“ segir hann í lýs­ingu með mynd­unum. Talið er að í heild hafi um 200 manns drukknað.

Evrópsk yfir­völd hafa reynt að ásaka smygl­ara um dauðs­föllin. Með því er átt við fólkið sem selur flótta­mönnum far í bát­unum. Matteo Renzi, for­sæt­is­ráð­herra Ítalíu, hefur meira að segja hvatt til þess að bát­arnir verði eyði­lagðir svo eng­inn geti lagt af stað í hættu­för­ina yfir Mið­jarð­ar­hafið. Navid Nouri, flótta­maður frá Íran sem býr nú á Íslandi, er ósam­mála þess­ari nálgun. Hann fór frá Tyrk­landi til Grikk­lands í bát árið 2008, en flestir flótta­menn fara þá leið inn í Evrópu. Hann segir fólk fara sjálf­vilj­ugt með smygl­ur­unum því það eigi ekki annan kost. Í raun sé mesta hættan á ferð­inni af evr­ópskum landamæra­vörðum.

Segir stafa hættu af strandgæslunni

„Ef gríska strand­gæslan finnur þig í sjó­færum bát þá þvinga þeir þig til að fara aftur til Tyrk­lands,“ segir Navid. „Smygl­ar­arnir kenna einum flótta­mann­inum að sigla í skiptum fyrir ódýr­ara far. Honum er sagt að stinga gat á bát­inn þegar komið er á áfanga­stað, svo það sé ekki hægt að senda bát­inn til baka.“ Þetta sé þó bara áreið­an­legt þegar fjöl­skyldur eru í bát­unum. Viðhorf til ein­stæðra karla séu mis­kunn­ar­laus.

„Starfs­menn landamæra­gæsl­unnar reyna sjaldn­ast að eiga sam­skipti við fólkið til að athuga mögu­lega þörf þeirra á vernd“

„Vinur minn hefur reynt þrisvar eða fjórum sinnum að kom­ast til Grikk­lands, en alltaf mis­tek­ist. Eitt skiptið var hann í gúmmí­bát við fjórða mann og mætti strand­gæsl­unni. Hún tók þá upp í skipið, rændi þá öllu sem þeir höfðu og setti þá aftur í bát­inn – og stungu gat á hann. Einn þeirra þurfti að halda fyrir gatið meðan hinir réru aftur til Tyrk­lands. Það tók átta tíma.“
Human Rights Watch lýsti sam­bæri­legum árásum strand­gæsl­unnar í skýrsl­unni „Stuck in a revol­v­ing door“ árið 2008, og bætti þar við að „starfs­menn landamæra­gæsl­unnar reyna sjaldn­ast að eiga sam­skipti við fólkið til að athuga mögu­lega þörf þeirra á vernd“.

Mynd: Khaled Barakeh

Mynd: Khaled Barakeh

Mynd: Khaled Barakeh

Mynd: Khaled Barakeh

Hátt í þrjú þúsund drukknaðir

Navid seg­ist hafa valið sjó­leið­ina því land­leiðin er jafn­vel verri. „Ef þeir grípa þig á land­leið­inni taka þeir þig og fleygja þér strax til baka, án til­lits til laga.“

Þetta ár hafa hátt í þrjú­þús­und manns drukknað í „síki Evrópu“, eins og erlendir fjöl­miðlar eru farnir að kalla Mið­jarð­ar­hafið. Líkurnar á að deyja í flótta­manna­bát eru hund­rað­þús­und­falt hærri en að deyja í flug­slysi. Þrátt fyrir það fljúga aðeins örfáir flótta­menn til Evrópu, því þeir fá ekki vega­bréfs­á­rit­anir og er því ekki hleypt um borð. En jafn­vel ef þeim tekst að fá fals­aða papp­íra er leiðin ekki greið.

Einn hinna drukkn­uðu

Mynd: Khaled Barakeh

Sendur aftur frá Íslandi

Gazabúinn Ramez Rassas fékk til dæmis fals­aða vega­bréfs­á­ritun árið 2009. Þegar hann komst úr herkvínni í Gaza og til Evrópu sótti hann um hæli í Noregi. Þar fékk hann þó ekki vernd heldur brott­vís­un­ar­skipun, enda var stefna norskra yfir­valda gagn­vart Palest­ínu­mönnum að veita þeim ekki hæli. Í stað þess að bíða brott­vís­unar fór Ramez til Íslands. Ísland sendi hann aftur til Noregs í fyrra­vor á grund­velli Dyfl­inn­ar­reglu­gerð­ar­innar. Nokkrum vikum síðar var hann aftur kom­inn til Gaza. Svo byrj­aði stríð. Hann reynir nú að kom­ast aftur til Evrópu – í þetta skipti með bát.

„Ísland leit ekki á mig sem mann­eskju“

„Ef ég kemst yfir hafið hef ég tæki­færi til að hefja nýtt og öruggt líf,“ segir hann mér í net­spjalli. „Auðvitað er ég hræddur. En ef þú lifir á stað eins og þessum er valið milli dauða og flótta.“ Máls­með­ferð Ramez á Íslandi og í Noregi veldur honum mik­illi bit­urð. „Yfir­völdum á Íslandi var alveg sama um sög­una mína. Ég var bara Dyfl­innar-til­felli og átti að fara til Noregs. Það skipti engu máli fyrir þau hvernig ég slapp frá Gaza, hvaða hættur ég lagði á mig til að kom­ast til Evrópu. Ísland leit ekki á mig sem mann­eskju, lét sig engu varða hvað Noregur gerði við mig.“

Líkpokar Talið er að um tvö hund­ruð hafi drukknað í fyrr­inótt.

Mynd: Khaled Barakeh

„Þau drukknuðu öll“

Þegar Ramez kemst frá Gaza tekur við ógn­væn­legt ferða­lag. Navid segir að ótt­inn og ímynd­unin um sjó­ferð­ina á Mið­jarð­ar­hafi kom­ist ekki nærri upp­lifun­inni. „Ég vissi alltaf að það er hættu­legt að fara yfir. En það er eitt að heyra það, annað að prófa það. Hópurinn sem fór á undan okkur fór í góðu veðri. Þess vegna ákváðu þau að senda fjöl­skyld­urnar, en við ein­hleyp­ing­arnir urðum eftir. Þau drukkn­uðu öll. Þau héldu að það væri í lagi en þau drukkn­uðu öll. Við hefðum átt að fara með þeim báti, ein­hleypu strák­arnir.“

Þrátt fyrir hætt­urnar er Ramez samt ákveð­inn að fara um leið og færi gefst. „Gaza er fang­elsi. Jafnvel þótt nú sé ekki stríð, þá höfum við ekk­ert líf, engan frið, ekk­ert frelsi, ekk­ert. Sýr­lenskt fólk getur flúið sitt stríð. Við erum föst.“

Viðbrögð Evrópu við komu flótta­manna hafa verið að reyna að hægja á henni. Það hefur ekki virkað. Örvænt­ing og ákveðni fólks­ins sem kemur er of mikil. Sama hve hættu­leg leiðin hefur verið gerð, þá hafa flótta­menn samt áfram reynt við hana, fleiri og fleiri með hverju árinu. Þar til stefnu­breyt­ing á sér stað verður ferðin til Evrópu áfram háska­för. Þangað til mun líkum barna áfram skola á strendur Mið­jarð­ar­hafs­ins.

Ísland taki á móti 50 flóttamönnum

Íslensk yfir­völd lýstu því yfir gagn­vart ráð­herra­ráði Evr­ópu­sam­bands­ins í Brussel í júlí að þau hyggð­ust taka á móti 50 flótta­mönnum á þessu og næsta ári, að gefnu sam­þykki Alþingis. Í yfir­lýs­ingu stjórn­valda var vitnað í Eygló Harð­ar­dóttur félags­mála­ráð­herra: „Þær þjóðir sem geta verða að axla ábyrgð og gera sitt til að létta á vand­an­um.“

Stofn­aður hefur verið hópur á Facebook þar sem kraf­ist er þess að Ísland taki við fimm þús­und flótta­mönnum. Rúmlega þrjú þús­und hafa gengið í hóp­inn.