Á horni Bergstaðastrætis og Spítalastígs er snotur kjallarabúð. Hún heitir Kjöt & fiskur og hefur komist í fréttir nýverið, því þar er matur gefinn á síðasta söludegi frekar en að honum sé hent.

„Okkur fannst bara svo leiðinlegt að henda þessu,“ sagði Pavel Ermolinski, landsliðsmaður í körfubolta og eigandi búðarinnar, þegar ég leit við um daginn. „Við hugsuðum bara að við græðum ekkert á að henda þessu, töpum engu á að gefa einhverjum þetta.“ Gjafakarfan var tóm þann daginn, en oft má finna smáræði í henni. „Stundum eru þetta kannski tvær, þrjár mjólkur­fernur og nokkur rúgbrauð. Grænmeti, þegar það er farið að líta illa út,“ segir Pavel. „Fyrir okkur eru þetta ekki það umfangsmikið, ekki það mikill peningur að þetta skipti okkur eitthvað svakalega miklu máli.“

Gefur mat í búðinni Pavel Ermolinski, körfuknattleiksmaður og eigandi búðarinnar Kjöt & fiskur, gefur útrunninn mat í stað þess að láta eyða honum. Verslanir koma almennt í veg fyrir að hægt sé að nýta útrunninn mat.

Mynd: Kristinn Magnússon

Matur gefinn á Facebook

Ég var í leiðangri til að kanna matar­sóun og fátækt á Íslandi. Hér, líkt og víða í heiminum, híma ofgnótt og skortur dyr við dyr. Meðan geypilegu magni matar er fleygt í ruslið eða leyft að rotna er fólk hér sem ekki getur brauðfætt sig og fjölskyldur sínar. Samkvæmt rannsókn Capacent árið 2012 fékk tuttugasti hver Íslendingur eða fjölskylda hans ekki nóg að borða einhvern tímann undangengið ár. Hjá einu prósenti, yfir þrjúþúsund manns, kom það oft fyrir. Fjölskylduhjálp og Mæðrastyrksnefnd veita þurfandi fólki aðstoð, en hún dugar ekki alltaf. Til að bregðast við því hafa sprottið upp hópar á Facebook þar sem fólk getur boðið mat gefins og auglýst eftir hjálp, oft með átakanlegum lýsingum á sulti og seyru.
Mig langaði að vita hvað drifi fólk í „stórasta landi í heimi“, velferðarríkinu Íslandi, í slíkan skort. Sjálfur átti ég ógrynni matar sem hafði verið hent í stórmörkuðum. Hann var ekki útrunninn og hefði eflaust kostað tugi þúsunda keyptur fullu verði. Í staðinn var hann settur í ruslið, sennilega til að rýma til fyrir nýjum vörum. Hann var af öllu tagi: súkkulaði, brauð, rúgbrauð, flatkökur, kakó, nammi, hnetur, snakk, ostur, pylsur, smjörlíki og ofgnótt af granóla. Ég deildi mynd af hluta matarins í einum Facebook-hópanna og barst umsvifalaust beiðni frá konu í persónulegum skilaboðum. Á meðan ég svaraði bárust fjórar beiðnir til viðbótar. Konan kom að sækja matinn um kvöldið og féllst á að spjalla um aðstöðu sína undir dulnefni.

„Ég komst í bíó með börnunum rétt fyrir jólin. Kirkjan gaf okkur miða.“

Einstæð móðir sem þorir ekki að biðja um hjálp

Árdís er einstæð móðir, en eitt barna hennar neytir mikilla fíkniefna og er tíðum skuldugt. Hún er menntuð og hafði gott starf, en álagið sem fylgdi neyslu barnsins varð henni um megn. „Ég endaði í taugaáfalli og var send í veikindaleyfi. Það var framlengt og framlengt því vandinn var enn til staðar.“ Að lokum mat læknir hana óvinnufæra og sótti um örorkubætur. „Þetta er búin að vera rosalega mikil breyting,“ segir Árdís. „Það er talað um að öryrkjar og einstæðar mæður hafi það svo gott. Það er bara bullshit. Ég er búin að vera báðum megin við borðið.“