Stjörnufræðingar greindu frá því í dag að þeir hefðu í fyrsta sinn greint storm á annarri stjörnu en sólinni okkar. Þeir uppgötvuðu sprengingu sem var svo öflug að hún hefði getað svipt allar reikistjörnur í nágrenninu lofthjúpi sínum.
Sólstormar í okkar sólkerfi skjóta stundum út gríðarlegum gosum sem kallast kórónugos (e. coronal mass ejections). Þau geta truflað gervihnetti þegar þeir ná til jarðar – og skapað litrík norðurljós sem dansa um himininn.
Reyndar olli sérlega öflugur sólstormur norðurljósum allt suður til Tennessee-fylkis í Bandaríkjunum á miðvikudag, að sögn Bandarísku haf- og loftslagsstofnunarinnar (NOAA).
Norðurljós sáust einnig á himni yfir Nýja-Sjálandi, eins og myndir AFP sýndu, og búist var við fleirum fram á kvöldið í kvöld.
Hins vegar hafði reynst stjörnufræðingum erfitt að fylgjast með slíkum stormi á fjarlægri stjörnu.
Ný rannsókn, sem birt var í tímaritinu Nature í dag, leiddi í ljós að alþjóðlegu teymi vísindamanna hefði loksins tekist það.
Uppgötvunin byggði á gögnum frá evrópsku sjónaukaneti sem kallast LOFAR.
Teymi stjörnufræðinga hefur notað LOFAR frá árinu 2016 til að greina öfgafyllstu og ofsafengnustu atburði alheimsins – eins og svarthol – sem gefa frá sér tiltölulega stöðug útvarpsmerki yfir tíma.
„Við höfum alltaf stjörnur á sjónsviði sjónaukans en almennt höfum við ekki áhuga á þeim,“ sagði Cyril Tasse, stjörnufræðingur við stjörnuathugunarstöðina í París og meðhöfundur rannsóknarinnar, í samtali við AFP.
Hins vegar hafa vísindamennirnir sett upp gagnavinnslukerfi sem skráir einnig hvað er að gerast með stjörnurnar á bak við risana sem þeir eru að elta.
Árið 2022 ákvað teymið að komast að því „hvað hefði fundist í þessu neti,“ sagði Tasse.
Þeir komust að því að gríðarleg sprenging hafði orðið þann 16. maí 2016 sem stóð aðeins yfir í eina mínútu. Hún kom frá rauðum dverg sem kallast StKM 1-1262 og er í meira en 133 ljósára fjarlægð.
Teymið komst síðan að þeirri niðurstöðu að um kórónugos hefði verið að ræða – sólstorm.
„Þetta er í fyrsta sinn sem við greinum slíkt“ á annarri stjörnu en okkar eigin, sagði Tasse.
En þetta kórónugos var „að minnsta kosti 10.000 sinnum öflugra en þekktir sólstormar“ á sólinni, bætti hann við.
Lofthjúpsbanar
Uppgötvunin gæti haft áhrif á leitina að reikistjörnum utan sólkerfisins okkar sem gætu hugsanlega borið líf.
Rauðir dvergar, sem hafa massa á bilinu 10 til 50 prósent af massa sólarinnar okkar, hafa reynst vera þær stjörnur í alheiminum sem líklegastar eru til að hýsa reikistjörnur sem eru álíka stórar og jörðin.
„Fyrsta útvarpsgreiningin markar upphaf nýs tímabils í geimveðri sem nær til annarra stjörnukerfa,“ sagði Philippe Zarka, rannsóknarstjóri við stjörnuathugunarstöðina í París og meðhöfundur rannsóknarinnar.
„Þetta nýja svið opnar mikilvægar víddir fyrir það hvernig segulvirkni stjarna hefur áhrif á lífvænleika á reikistjörnunum sem hverfast um þær.“
Tasse sagði að svo virtist sem rauðir dvergar hefðu „mun óútreiknanlegri og ofsafengnari“ hegðun en sólin.
„Afleiðingin er sú að þessar stjörnur geta verið fremur óbyggilegar þegar kemur að lífi og fjarreikistjörnum,“ því þær hafa svo öfluga storma að þeir gætu eyðilagt lofthjúp reikistjarna í nágrenninu, bætti hann við.
Nýja-Sjáland er á suðurhveli Jarðar og því er tæknilega útilokað að þar hafi sést norðurljós eins og er ranghermt í fréttinni. Fréttaritari virðist hafa gert þau mistök að þýða samheitið úr ensku yfir í sérstaka heitið sem er notað yfir fyrirbærið á Íslandi og við þekkjum öll sem norðurljós, enda er Ísland á norðurhveli jarðar. Líklegast er því um þýðingarvillu að ræða.
Til fróðleiks má einnig rifja upp að hvítabirnir lifa aðeins á norðurhvelinu en mörgæsir lifa aðeins á suðurhvelinu. Það er því frekar dapurlegt að sjá teikningar eins og hafa til dæmis stundum birst í barnabókum sem sýna hvítabjörn og mörgæs saman á mynd í því sem á að vera náttúrulegt umhverfi enda finnast þessar tvær dýrategundir hvergi á sama stað nema mögulega í dýragörðum. Ef á sömu mynd sést snjóhús og ínúíti er það enn dapurlegra.