Guðlaugur Þór Þórðarson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins til 13 ára og fyrrverandi heilbrigðisráðherra, heldur að úrskurðarnefnd um upplýsingamál fari með dómsvald.

Þetta kom í ljós þegar rætt var um nefndina og hið svokallaða leyniherbergi á Alþingi í þættinum Þjóðbraut á Hringbraut í gær.

Guðlaugur og Svandís Svavarsdóttir, þingfloksformaður Vinstri grænna, voru gestir Sigurjóns M. Egilssonar í sjónvarpssal. Sagði Guðlaugur að úrskurðarnefndin hefði meinað þeim Vigdísi Hauksdóttur að birta ákveðnar upplýsingar úr leyniherberginu er varði uppgjör á þrotabúum föllnu bankanna. 

Aðspurður hvers vegna umrædd gögn hefðu ekki verið gerð opinber sagði Guðlaugur: „Við erum að reyna að vinna í því, það snýr að því að við erum hér með úrskurðarnefnd upplýsingamála, sem er dómstig, sem hefur komist að þeirri niðurstöðu að ákveðinn þáttur þarna sé eitthvað sem megi ekki sýna.“

Hvorki Svandís né Sigurjón gerði athugasemd við þá forsendu Guðlaugs að um einhvers konar dómstig væri að ræða. 

SME: „Þetta eru upplýsingar sem þið teljið að verði að komast til þjóðarinnar?“

GÞÞ: „Algjörlega, ekki nokkur einasta spurning.“

SS: „Og af hverju hefur það ekki verið gert?“

GÞÞ: „Maður er nú að reyna að gera það löglega sko, maður getur náttúrlega farið þarna með myndavélina sína...“

SS: „En ég meina, eruð þið ekki með meirihluta í þinginu?“

GÞÞ: „Jú, en við förum nú alla jafna ekki inn á verksvið dómstóla en þetta er það sem við erum að skoða akkúrat núna.“

SS: „Dómstólar starfa á grundvelli laga“ 

GÞÞ: „Jú en þú ættir nú að þekkja það að þeir eru sjálfstætt, það er þrískipting hér og við getum ekki farið og breytt niðurstöðu dómstóla, allavega þurfum við að skoða það vandlega hvernig við gerum það.“

Í frétt Hringbrautar um málið segir orðrétt: „Guðlaugur Þór minnti á sjálfstæði dómstóla, en úrskurðarnefnd upplýsingalaga hefur stöðu dómstóls.“ 

Hið rétta er að  úrskurðarnefnd um upplýsingamál er sjálfstæð og óháð stjórnsýslunefnd sem starfar á grundvelli upplýsingalaga og er skipað til hliðar við hið almenna stjórnkerfi ríkis og sveitarfélaga. Úrskurðir nefndarinnar eru endanlegir og verður ekki skotið annað innan stjórnsýslunnar. Hins vegar er hægt að höfða mál til ógildingar á úrskurði úrskurðarnefndarinnar fyrir dómstólum.

Í ársskýrslu umboðsmanns Alþingis fyrir árið 2014 er fjallað um úrskurðarnefndir í stjórnsýslunni. Fram kemur að þær gegni mikilvægu eftirlits- og réttaröryggishlutverki við meðferð kærumála og fari með hlutverk sem væri almennt annars falið ráðherra á viðkomandi málefnasviði.  

Þannig er ljóst að bollalengingar um sjálfstæði dómsvalds eiga ekki við í þessu samhengi. Úrskurðarnefnd um upplýsingamál heyrir undir framkvæmdavaldið en ekki dómsvaldið. Nefndin er ekki dómstig. Einungis tvö dómstig eru á Íslandi; héraðsdómur og Hæstiréttur. Þegar ný lög um dómstóla taka gildi mun þriðja stigið, millidómstig, bætast við.