Eim­skipa­fé­lag Íslands, elsta skipa­fé­lag lands­ins sem stofnað var 17. jan­úar árið 1914, á aðeins eitt skráð skip í íslensku skipa­skránni. Það er far­þega­skipið Herj­ólfur. Í heild­ina á Eimskip fimmtán skip en þrettán þeirra eru skráð í Antígúa og Barbúda í kar­ab­íska haf­inu en eyj­urnar eru á svörtum lista Evr­ópu­sam­bands­ins yfir skatta­skjól. Þá er eitt þeirra skráð á Gíbraltar sem einnig er á lista Evr­ópu­sam­bands­ins. Banda­ríkja­menn hafa einnig sett bæði löndin á svartan lista.

Um er að ræða skipin Brú­ar­foss, Selfoss, Detti­foss, Goðafoss, Reykja­foss, Lag­ar­foss, Skóga­foss, Laxfoss, Hólmfoss, Viðfoss, Stigfoss, Langfoss, Svart­foss og Polfoss.

„Þar með var Kjell-Atle Fredheim og aðrir erlendir starfs­menn Eimskips dæmdir rétt­inda­lausir í heima­land­inu.“

Antígúa og Barbúda bjóða upp á það sem er kallað „henti­fáni“ eða „flag of convenience“ en það þýðir ein­fald­lega að skipin borga miklu minni skatt en ef þau væru til dæmis skráð hér á landi. Slíkum skrán­ingum hefur verið mót­mælt víða um heim en rök þeirra sem stunda þetta eru á þann veg að öðru­vísi væru skipa­fé­lögin ekki sam­keppn­is­hæf. Þá hefur starfs­mönnum þess­ara skipa einnig reynst erfitt að sækja rétt sinn gagn­vart skipa­fé­lög­unum ef þeir telja á sér brotið þar sem lagaum­hverfið í Antígúa og Barbúda er nán­ast sér­sniðið að þörfum skipa­fé­lag­anna sem telja hags­munum sínum betur borgið í kar­ab­íska haf­inu heldur en til dæmis á Íslandi.

Norsk lög vernd­uðu ekki Norð­mann­inn Kjell-Atle Fredheim er fyrrum starfs­maður Eimskips í Noregi. Réttindi hans féllu á milli skips og bryggju þar sem far­skip Eimskips þar í landi sigldi undir fána Antígva og Borbúda.

Mynd: Terje Hernes Pett­er­sen // Dagens Nær­ingsliv

Réttindi sjómannsins féllu milli skips og bryggju

Þar er elsta skipa­fé­lag okkar Íslend­inga eng­inn und­an­tekn­ing eins og Norð­maður einn komst að á dög­unum. Kjell-Atle Fredheim var starfs­maður Eimskips í Noregi en sagt upp árið 2014. Hann taldi for­sendur upp­sagn­ar­innar stang­ast á við norsk lög og var norska Skip­stjóra og stýri­manna­fé­lagið honum sam­mála. Við tóku mála­ferli Kjell-Atle Fredheim gegn Eimskip í Noregi en málið velkt­ist um í rétt­ar­kerf­inu í rúm tvö ár þar til nið­ur­staða fékkst í Hæsta­rétti Noregs í síð­asta mán­uði. Upp­sögnin sjálf var hins­vegar ekki fyrir dómi heldur ein­fald­lega deil­urnar um hvort hægt væri að dæma í því yfir höfuð sam­kvæmt norskum lögum.

„...þar gildir svo­kall­aður „tonnage“ skattur en ekki tekjur skips­ins sem væri ann­ars grund­völl­ur­inn fyrir skatt­lagn­ingu á þeim.“

Lögmaður Eimskips í Noregi, Jan Vablum, hélt því fram fyrir hönd skjól­stæð­ings síns að ekki væri hægt að dæma í mál­inu sam­kvæmt norskum lögum þar sem far­skipið hefði verið skráð í Antígúa og Barbúda. Þessu var norska Skip­stjóra og stýri­manna­fé­lagið ósam­mála. Hæsti­réttur felldi dóm sinn og viti menn; dóm­ur­inn vildi ekki taka efn­is­lega afstöðu til máls­ins þar sem það sigldi undir henti­fána í Antígúa og Barbúda. Þar með voru Kjell-Atle Fredheim og aðrir erlendir starfs­menn Eimskips dæmdir rétt­lausir í heima­land­inu.

Snýst allt um samkeppnishæfni fyrirtækisins

„Norska rík­is­stjórnin getur ekki setið aðgerð­ar­laus og horft upp á norska atvinnu­rek­endur skrá skip sín á kar­ab­ískum eyjum með einu penna­striki og kom­ast þannig hjá lögum og leik­reglum sem við höfum byggt upp í Noregi síð­ast­liðin hund­rað ár,“ segir Hans Sande, for­svari norska Skip­stjóra- og stýri­manna­fé­lags­ins í við­tali við norska mið­il­inn Dagens Nær­ingsliv.

Ólafur William Hand, upp­lýs­inga­full­trúi Eimskips, segir nið­ur­stöð­una þó ekki hafa áhrif á rétt­indi íslenskra starfs­manna Eimskips þar sem það komi fram í ráðn­ing­ar­samn­ingum þeirra að varn­ar­þingið sé Hér­aðs­dómur Reykja­víkur. Hvað skatta­skjólin varðar þá segir Ólafur William að þetta snú­ist allt um sam­keppn­is­hæfni fyr­ir­tæk­is­ins.

Upp­lýs­inga­full­trúi Eimskips Ólafur William Hand segir að skipa­fé­lagið verði að fá að spila eftir sömu leik­reglum og önnur skipa­fé­lög því ann­ars verður það ekki sam­keppn­is­hæft.

Vilja frekar greiða skatt af flutningsgetu en tekjum

„Skip eru skráð á stöðum þar sem hent­ugt er að skráð þau. Ástæðan fyrir skrán­ingu í þessum svoköll­uðu „henti­fána­löndum“ er sú að það er hent­ugra fyrir skipa­fé­lögin að reka skipin þar því þar gildir svo­kall­aður „tonnage“ skattur en ekki tekjur skips­ins sem væru ann­ars grund­völl­ur­inn fyrir skatt­lagn­ingu á þeim,“ segir Ólafur William en „tonnage“-skattur þýðir í raun og veru að skipa­fé­lögin borga skatt miðað við flutn­ings­getu.

„Það væri að sjálf­sögðu gaman að
sjá skipin okkar sigla inn Faxa­fló­ann
undir íslenskum fána“

„Skipin eru skráð þar vegna þess að það eru flest ef ekki öll skipa­fé­lög í heim­inum skráð á þessum stöðum og það þýðir það að ef við færum að skrá skipin okkar á Íslandi til dæmis þá værum við ekki að keppa á jafn­rétt­is­grund­velli.“

Af því að þið þyrftuð að borga meira í skatt?

„Af því við þyrftum að borga meira í skatt? Það skiptir í raun og veru ekki máli hvað það sner...“

...það hlýtur vænt­an­lega að tengj­ast þess­ari sam­keppn­is­stöðu ykkar? Ferð­irnar verða þá vænta­lega dýr­ari?

„Til þess að geta verið á jafn­rétt­is­grund­velli í rekstr­inum og þjón­u­stað Ísland með vörur eins og tugir erlendra skipa­fé­laga gera sem sigla til Íslands þá þurfum við að spila á sama leik­velli og önnur félög. Ef við gerum það ekki þá erum við bara hærri í verði og verð­lagn­ingu í flutn­ingum heldur en hin skipa­fé­lögin og þar af leið­andi með tím­anum nátt­úru­lega skekk­ist sam­keppn­is­staða skipa­fé­lags­ins. Eim­skipa­fé­lagið er alþjóð­legt skipa­fé­lag og okkar mark­aðs­svæði er Norður-Atl­ants­hafið og við erum að spila á þeim mark­aði og spilum eftir þeim leik­reglum sem eru þar og menn sinna þessu bara af heil­indum,“ segir Ólafur William sem vill að það komi fram að Eim­skipa­fé­lagið hafi að und­an­förnum árum reynt að fá lögum breytt hér á landi sem auð­velda skrán­ingu skipa á Íslandi.

Minni skattar, meiri sam­keppni Eim­skipa­fé­lagið á, sam­kvæmt vef­síðu félags­ins, fimmtán skip.

Vilja sjá íslensku skipin sigla undir íslenskum fána

„Það er mik­il­vægt að menn átti sig á því að við erum að keppa á þessum alþjóð­lega sigl­inga­mark­aði og erum bara á sama leik­velli og þessi stóru félög ann­ars staðar og ef íslenskum skipa­fé­lögum eru sett önnur skil­yrði í rekstri sínum þá verða félögin bara ekki sam­keppn­is­hæf. Það er okkar ósk og okkar draumur að íslensk far­skip verði skráð á Íslandi. Eim­skipa­fé­lagið hefur í mörg ár verið að skoða þessi mál og verið að minn­ast á þessi mál við ráða­menn og aðra er að þeim koma. Það er okkur mik­il­vægt að stjórn­völd og ráða­menn þjóð­ar­innar finni leiðir og skoði það af alvöru að gera okkur kleift að skrá þau á Íslandi. Það væri að sjálf­sögðu gaman að sjá skipin okkar sigla inn Faxa­fló­ann undir íslenskum fána. Það stendur ekki á okkur að skrá þau hér ef leik­regl­urnar eru þær sömu og önnur skipa­fé­lög þyrftu að leika sam­kvæmt,“ segir Ólafur William.