Ef WOW air fer í þrot með til­heyr­andi efna­hags­sam­drætti ætlar stjórn­ar­meiri­hlut­inn að end­ur­skoða útgjalda­á­form til lækk­unar fremur en að örva efna­hags­lífið með auknum rík­is­um­svifum.

Þetta kom fram í við­tali Stöðvar 2 við Bjarna Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra um helg­ina. Aðspurður um mögu­leg við­brögð við gjald­þroti fyr­ir­tæk­is­ins sagði hann að þá yrði áætl­unin end­ur­skoðuð. „Það myndi þýða að við þyrftum að draga úr útgjalda­á­formum.“

Samkvæmt skýrslu Reykja­vík Economics sem greint var frá í helg­ar­blaði Frétta­blaðs­ins gæti brott­hvarf WOW air af flug­mark­aði leitt til þess að lands­fram­leiðsla drægist saman um allt að 2,7 pró­sent. 

Ef rík­is­stjórnin brygð­ist við skell­inum með nið­ur­skurði rík­is­út­gjalda yrði það til þess fallið að auka enn á sam­drátt­inn.

Samkvæmt 7. gr. laga um opin­bera fjár­mál má fjár­laga­halli aldrei vera meiri en 2,5 pró­sent af lands­fram­leiðslu. Ef WOW færi á hlið­ina með þeim afleið­ingum sem lýst er í skýrslu Reykja­vík Economics er ljóst að skatt­stofnar myndu rýrna og skatt­tekjur minnka. Þyrfti þá vænt­an­lega að skera niður rík­is­út­gjöld eða hækka skatta til að halli yrði ekki meiri en 2,5 pró­sent af vergri lands­fram­leiðslu – sem myndi þá magna nið­ur­sveifl­una enn frekar. 

Hag­fræð­ingar hafa gagn­rýnt fjár­mála­reglur laga um opin­ber fjár­mál harð­lega og bent á að bannið við umtals­verðum halla­rekstri á tímum efna­hags­sam­dráttar gangi í ber­högg við þær hag­stjórn­ar­kenn­ingar sem voru ráð­andi á Vest­ur­löndum um ára­tuga­skeið eftir krepp­una miklu. Ekki hefur reynt á þessar skorður við halla­rekstri, enda hefur ríkt góð­æri síðan lög um opin­ber fjár­mál tóku gildi árið 2016.

„Stundum eru aðstæð­urnar ein­fald­lega þannig að þær skapa fjár­laga­halla án þess að stjórn­völd fái við ráðið. Og hvað á þá að gera, draga við­kom­andi ráð­herra fyrir lands­dóm? Nei, þetta er frá­leitt og fjár­mála­stjórn­un­ar­lega óskyn­sam­legt,“ sagði Indriði H. Þor­láks­son, hag­fræð­ingur og fyrr­ver­andi rík­is­skatt­stjóri þegar Stundin ræddi við hann um málið árið 2015. 

Þá sagði Mark Blyth, stjórn­mála­hag­fræð­ingur við Brown-háskóla og höf­undur met­sölu­bókar um nið­ur­skurð­ar­stefnu, að fjár­mála­regl­urnar sem Íslend­ingar hefðu sett sér væru frá­leitar. „Þetta grefur undan sjálf­virku sveiflu­jöfn­ur­unum (e. automatic stabil­isers) og getur þannig dýpkað efna­hagslægð­ina þegar þar að kemur,“ sagði hann í við­tali við Stundina árið 2017.

Þórólfur Matth­í­as­son, hag­fræði­pró­fessor við Háskóla Íslands, impraði svo á því í við­tali við RÚV um helg­ina að halla­reglan væri sveiflu­auk­andi. „Hér er búið að koma upp reglu sem að getur aukið sveifl­una og það þarf að taka í taumana áður en það verða ein­hver stór­slys þess vegna,“ sagði hann. 

Samkvæmt 10. gr. laga um opin­ber fjár­mál er rík­is­stjórnum og Alþingi heim­ilt að end­ur­skoða fjár­mála­stefnu ef grund­vall­ar­for­sendur hennar „bresta eða fyr­ir­sjá­an­legt er að þær muni bresta vegna efna­hags­á­falla, þjóð­ar­vár eða ann­arra aðstæðna, sem óger­legt er að bregð­ast við með til­tækum úrræðum“. Fram kemur í grein­inni að í slíkum til­vikum sé „heim­ilt að víkja tíma­bundið eða í allt að þrjú ár frá skil­yrðum 7. gr.“