Bjarni Bene­dikts­son, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, vill setja lög gegn því að fjár­laga­halli nemi meira en 2,5 pró­sentum af lands­fram­leiðslu. Ákvæði um þetta er að finna í frum­varpi hans til laga um opin­ber fjár­mál sem lagt hefur verið fram á síð­ustu tveimur þingum og mælst vel fyrir, bæði meðal stjórn­ar­liða og þing­manna stjórn­ar­and­stöð­unnar.

Hag­fræð­ingar sem Stundin hefur rætt við gera hins vegar alvar­legar athuga­semdir við fjár­mála­regl­una og telja óskyn­sam­legt að binda hendur fjár­veit­ing­ar­valds­ins með þeim hætti sem boðað er.

Samkvæmt 7. gr. lag­anna verða mark­mið fjár­mála­stefnu og fjár­mála­á­ætl­unar um afkomu og efna­hag hins opin­bera að sam­ræm­ast þremur skil­yrðum. Í fysta lagi þarf heild­ar­jöfn­uður yfir fimm ára tíma­bil alltaf að vera jákvæður og árlegur halli alltaf að vera undir 2,5 pró­sentum af lands­fram­leiðslu. Í öðru lagi þurfa heild­ar­skuldir, að frá­töldum líf­eyr­is­skuld­bind­ingum og við­skipta­skuldum og að frá­dregnum sjóðum og bankainn­stæðum, að vera lægri en nemur 45 pró­sentum af vergri lands­fram­leiðslu. Í þriðja lagi er kveðið á um að ef skulda­hlut­fall farið yfir 45 pró­sent skuli sá hluti sem umfram er lækka að með­al­tali á hverju þriggja ára tíma­bili um að minnsta kosti 5 pró­sent á hverju ári.

Bjarni Bene­dikts­son

Mynd: Pressphotos

Óæskilegt að skuldsetja ríkissjóð

Fram kemur í grein­ar­gerð frum­varps­ins að skil­yrðin séu leið­bein­andi við setn­ingu árlegra mark­miða í fjár­mála­stefnu. „Til sam­ræmis við það sem víða tíðkast er talið rétt að setja halla hins opin­bera neðri mörk, þ.e. að hann geti aldrei orðið meiri en 2,5% af lands­fram­leiðslu en það svarar til um 45 millj­arða kr. við núver­andi stig lands­fram­leiðsl­unnar. Meg­in­rökin fyrir þessu við­miði eru tví­þætt; ann­ars vegar að ekki er talið æski­legt að stjórn­völd séu að skuld­setja sig um of yfir tíma­bil hag­sveiflu og þar með þyngja róður í rekstri hins opin­bera með auk­inni vaxta­byrði og hins vegar að skapa trú­verð­ug­leika um fjár­mála­stefnu stjórn­valda sem varðar bæði pen­inga­mála­stefn­una og þróun verð­bólgu,“ segir þar. Verður sér­stöku fjár­mála­ráði falið að leggja mat á hvort skil­yrðin telj­ist upp­fyllt.

Keynesísk hagstjórn bönnuð?

Laga­frum­varp Bjarna stang­ast að vissu leyti á við hag­stjórn­ar­kenn­ingar John Maynard Keynes, áhrifa­mesta hag­fræð­ings 20. aldar. Hann hélt því fram að í góð­æri ætti að reka rík­is­sjóð með afgangi en að umtals­verður halla­rekstur væri nauð­syn­legur á tímum nið­ur­sveiflna í efna­hags­líf­inu. Þannig gæti rík­is­valdið örvað eft­ir­spurn og haldið atvinnustig­inu háu, safnað skuldum sem greiddar yrðu upp í næsta góð­æri.

John Maynard Keynes Óhætt er að full­yrða að Keynes hafi verið áhrifa­mesti hag­fræð­ingur 20. aldar.

Stundin bar fjár­mála­reglu Bjarna undir tvo hag­fræð­inga, þá Indriða H. Þor­láks­son, fyrr­ver­andi rík­is­skatt­stjóra og Þórólf Matth­í­as­son, pró­fessor við Háskóla Íslands.