Varasamt að feta í fótspor Svía

Ekki er hægt að full­yrða að einka­rekstur í heilsu­gæslu bæti með­ferð opin­bers fjár eða auki gæði þjón­ust­unnar.

Tvær af sautján heilsu­gæslu­stöðvum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu voru einka­reknar árið 2012. Önnur þeirra var í fimmta sæti yfir þær stöðvar sem voru með lægstan kostnað á hvern skráðan ein­stak­ling en hin í níunda sæti.

Kostn­aður á hvert stöðu­gildi læknis var hæstur hjá annarri einka­reknu stöð­inni en eng­inn mark­tækur munur var á ánægju þjón­ustu­þega eftir rekstr­ar­formi.

Þetta kemur fram í rann­sókn­ar­grein eftir aðjúnkt, pró­fessor og tvo lækna sem birt­ist í nýút­komnu tíma­riti Stjórn­mála og stjórn­sýslu.

Úr grein Héðins Sig­urðs­sonar, Sunnu Gests­dóttur, Sigríðar Hall­dórs­dóttur og Krist­jáns G. Guð­munds­sonar.

Mynd: Skjáskot úr tíma­rit­inu Stjórn­mál og stjórn­sýsla

Und­an­farin ár hafa íslensk stjórn­völd horft sér­stak­lega til Svía hvað varðar auk­inn einka­rekstur á sviði heilsu­gæslu­þjón­ustu.

„Deila má um ágæti þeirrar fyr­ir­myndar þar sem Svíar eiga einnig við vanda­mál að etja hvað varðar mönnun þjón­ust­unnar, gæði hennar og áhrif þeirra fjár­hags­legu hvata sem heil­brigð­is­starfs­fólki þar í landi er ætlað að taka mið af í störfum sínum,“ segir í rann­sókn­inni.

Þá er bent á að munur á þjón­ustu og aðgengi þjóð­fé­lags­hópa í Svíþjóð hafi auk­ist með vexti einka­rek­innar heilsu­gæslu, and­stætt því sem upp­haf­lega var stefnt að.

„Ein­stak­lingar, sem eru betur settir og við betri heilsu, virð­ast fá meiri þjón­ustu og koma oftar til læknis en fyrir skipu­lags­breyt­ing­una. Þeir sem búa við lang­vinnan heilsu­brest, eru illa settir félags­lega eða búa í dreif­býli, fá minni þjón­ustu. Mögu­leikar á gæða­eft­ir­liti eru auk þess færri,“ segja höf­undar og vitna í skýrslu sænsku rík­is­end­ur­skoð­un­ar­innar þessu til stuðn­ings.

Ekki haft afgerandi áhrif á nýliðun

„Hávær­ustu rökin sem notuð eru fyrir víð­tæk­ari einka­rekstri í heilsu­gæslu eru bætt nýliðun. […] Fjölgun einka­rek­inna heilsu­gæslu­stöðva um tvær árið 2017 hefur þó ekki haft afger­andi áhrif á nýliðun heim­il­is­lækna, en lang­flestir lækna nýju einka­stöðv­anna komu af rík­is­reknum stöðvum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu,“ segir jafn­framt í grein­inni.

Fram kemur að mis­munur á kostn­aði af heilsu­gæslu einka­rek­inna og rík­is­rek­inna starfs­stöðva á Íslandi sé ekki afger­andi og við­horfskann­anir greini ekki mun á ánægju þjón­ustu­þega eftir rekstr­ar­formi. Gæta verði sér­stak­lega að því að aukið vægi einka­rekstrar leiði ekki til lak­ari þjón­ustu gagn­vart þeim sem höllustum fæti standa. 

Hér má lesa fræði­grein­ina í heild, en höf­undar hennar eru Héðinn Sig­urðs­son, læknir á Heilsu­gæsl­unni Glæsibæ, Sunna Gests­dóttir, aðjúnkt við Háskóla Íslands, Sigríður Hall­dórs­dóttir, pró­fessor við Háskól­ann á Akureyri og Kristján G. Guð­munds­son, læknir á Reykja­lundi.