Faðir máls­að­ila í barna­vernd­ar­mál­inu sem Stundin fjall­aði ítar­lega um á föstu­dag rit­aði grein­ar­gerð til varnar Braga Guð­brands­syni, for­stjóra Barna­vernd­ar­stofu, eftir að kvart­anir barna­vernd­ar­nefnda vegna afskipta Braga af ein­stökum málum komust í hámæli í nóv­em­ber 2017.

Afinn bauð Braga að not­færa sér yfir­lýs­ing­una og óskaði síðar sjálfur eftir fundi með Ásmundi Einari Daðasyni félags­mála­ráð­herra til að fara yfir málið. 

Eins og fram hefur komið í fréttum Stund­ar­innar skipti Bragi sér af barna­vernd­ar­mál­inu í Hafn­ar­firði og beitti barna­vernd­ar­starfs­mann þrýst­ingi í sam­ráði við föð­urafann og sam­kvæmt óskum hans. 

Gögn máls­ins sýna að í þrýst­ingi Braga fólst sú krafa að móðir stúlkn­anna myndi hætta að „hamla umgengni“ og leyfa bæði föður og dauð­vona fjöl­skyldu­með­lim að hitta dæt­urnar.

Á þeim tíma hafði barna­vernd Hafn­ar­fjarðar ráð­lagt móð­ur­inni að halda dætrum sínum í „öruggu skjóli“ frá föð­urnum meðan meint kyn­ferð­is­brot væru til skoð­unar, en vís­bend­ingar um slíkt höfðu skömmu áður verið til­kynntar til lög­reglu og Barna­húss. Til­vís­un­ar­bréfið – þar sem farið var fram á rann­sókn­ar­við­töl við stúlk­urnar í ljósi sterkra vís­bend­inga um að fað­ir­inn hefði beitt þær kyn­ferð­is­of­beldi – lá óhreyft í póst­hólfi Barna­húss í mánuð auk þess sem tölvu­kerfi Barna­húss bil­aði á sama tíma að sögn Braga.

Í grein­ar­gerð sinni segir afinn að Bragi sæti ómak­legum árásum fyrir það eitt að hafa sýnt mannúð, veitt ráð­gjöf og boð­ist til að hafa milli­göngu í ljótu máli sem hafi ein­kennst af óbil­girni móður gagn­vart föður og dauð­vona fjöl­skyldu­með­lim. Því fari fjarri að Bragi hafi beitt sér með óeðli­legum hætti.

Fram kemur að Braga hafi aug­ljós­lega runnið „ömur­leg fram­koma“ móð­ur­innar til rifja þegar móð­irin hætti við að senda stúlk­urnar á sam­veru­stund þann 28. des­em­ber 2016 þar sem lá fyrir að fað­ir­inn yrði við­staddur. Setti móð­irin þau skil­yrði að aðeins afinn og amman myndu hitta stúlk­urnar og vís­aði til ráð­legg­inga barna­vernd­ar­nefndar í ljósi nýfram­kom­inna vís­bend­inga.

Afinn telur að með þess­ari ráð­gjöf til móð­ur­innar hafi barna­vernd­ar­nefndin farið út fyrir vald­svið sitt. Kvartaði fað­ir­inn til Barna­vernd­ar­stofu, en gagn­rýni föð­ur­fjöl­skyld­unnar lýtur meðal ann­ars að því að barna­vernd­ar­nefndin hafi gefið máls­að­ila ein­hliða fyr­ir­mæli, forð­ast að taka form­legar og rök­studdar stjórn­valds­á­kvarð­anir og þannig ekki fylgt lögum og reglum við með­ferð máls­ins. Barna­vernd hafi farið offari til að þókn­ast móð­ur­inni.

„Í fram­haldi af áður­nefndri kvörtun vegna máls­með­ferðar Barna­verndar Hafn­ar­fjarðar snéri und­ir­rit­aður sér til Braga um ráð­gjöf vegna óbil­gjarnar fram­komu móð­ur­innar sem þrátt fyrir umgengn­is­úr­skuð sýslu­manns neit­aði, að und­ir­lagi starfs­manna barna­vernd­ar­innar, syni mínum og raunar allri föð­ur­fjöl­skyld­unni um umgengni við stúlk­urnar og þar jafnt fyrir það að öllum væri ljóst að föð­ur­amman væri deyj­andi og þráði það meira en nokkuð annað að fá að umgang­ast barna­börn sín,“ segir í grein­ar­gerð afans.

Því næst rekur hann atburða­rás­ina 28. des­em­ber 2016. „Þegar við [...] mættum á stað­inn með ömm­una fár­veika komum við að læstum dyrum og máttum bíða á tröpp­unum í stór­hríð og fengum þar þau skila­boð að stúlk­urnar myndu ekki mæta. Virðist mér því auð­velt af öllum kring­um­stæðum að draga þá ályktun að það hafi aldrei verið ætlun móð­ur­innar að efna þetta sam­komu­lag. Hafði þessi upp­á­koma mjög nei­kvæð áhrif á heilsu konu minnar og telja læknar ekki úti­lokað að hún hafi jafn­vel stytt ævi hennar a.m.k um nokkra mán­uði.“ 

Mynd: DV / Sig­tryggur Ari

Af gögnum máls­ins má sjá að lög­fræð­ingur móð­ur­innar sendi lög­manni föð­ur­ins þau skila­boð kvöldið áður að umgengnin væri aðeins ætluð ömm­unni og afanum, ekki föð­urnum eða öðrum fjöl­skyldu­með­limum, og væri vegna veik­inda ömm­unnar. Það var ekki í sam­ræmi við fyrri skila­boð sem föð­ur­fjöl­skyldan hafði fengið og úr varð að amman hitti ekki barna­börnin. 

„Eftir þessa upp­á­komu var það sem ég hafði sam­band við Braga og ráð­lagði hann mér að til­kynna þetta atvik til sýslu­manns og bauðst til að reyna að hafa milli­göngu um að ein­hverri umgengni við deyj­andi ömm­una yrði að ræða. Enda aug­ljóst að honum rann þessi ömur­lega fram­koma til rifja þótt hún hefði ekki mikil áhrif á starfs­fólk barna­verndar sem virt­ist bara ríg­halda sig við þá afstöðu að deyj­andi ömm­unni komi barna­börn sín ekki við,“ skrifar föð­ur­af­inn.

Gögn máls­ins bera með sér að Bragi beitti sér fyrir því að bæði fað­ir­inn og amman fengju að umgang­ast stúlk­urnar, enda var það sam­eig­in­legur skiln­ingur hans og barna­vernd­ar­nefndar Hafn­ar­fjarðar að móð­irin vildi ekki að stúlk­urnar hittu föð­ur­inn en afinn og amman vildu hitta barna­börnin með föð­urnum.

„Aðkoma Braga að þessu máli var ekki önnur en sú að benda starfs­manni barna­verndar Hafn­ar­fjarðar á það, eins og áður sagði, að hún hefði farið út fyrir vald­svið sitt og tekið sér vald sem sýslu­maður einn hefur og að reyna síðan, í öðru lagi, í nafni mann­úðar að hvetja starfs­menn barna­vernd­ar­innar til að reyna að liðka fyrir því að stúlk­urnar fengju að hitta ömmu sína áður en það yrði um seinan.“

Eins og áður hefur komið fram hafði Bragi afskipti af mál­inu og hvatti til umgengni stúlkn­anna við föður sinn og ömmu án þess að hafa kynnt sér málið með ítar­legum hætti. „Ég vissi ekk­ert hvort pabb­inn í þessu til­viki hefði gert eitt­hvað á hlut þessa barns eða ekki. Ég var ekki dóm­bær á það og hafði ekki aðgang að neinum gögnum og hafði í raun og veru engan áhuga á að vita það,“ sagði hann meðal ann­ars í sam­tali við Stundina þegar honum var boðið að koma sínum sjón­ar­miðum á fram­færi í síð­ustu viku. 

„Ég vissi ekk­ert hvort pabb­inn í þessu til­viki
hefði gert eitt­hvað á hlut þessa barns eða ekki“

Í umræðu und­an­far­inna daga, í kjöl­far for­síðu­um­fjöll­unar Stund­ar­innar, hefur verið kallað eftir því að allar hliðar máls­ins komi skýrt fram. Bragi Guð­brands­son, fram­bjóð­andi Íslands til Barna­rétt­ar­nefndar Sam­ein­uðu þjóð­anna, seg­ist ætla að leggja fram upp­lýs­ingar sem „koll­varpi þeirri mynd sem hefur verið uppi í umfjöllun Stund­ar­innar um málið og í kjöl­far hennar“.

Sýn föðurfjölskyldunnar:

Hér á eftir má sjá grein­ar­gerð föð­urafans í heild, með per­sónu­grein­an­legum upp­lýs­ingum afmáðum, en hún varpar nokkru ljósi á afstöðu föð­ur­fjöl­skyld­unnar í því máli sem Stundin hefur fjallað ítar­lega um:

Til þeirra sem málið getur varðað.

Sonur minn, […] hefur und­an­farin ár nán­ast sam­fellt verið beittur umgengni­stálm­unum gagn­vart […] af hendi barns­móður hans eftir að þau slitu sam­vistum […]. Hefur móð­ir­inn í því sam­bandi ítrekað ásakað hann um kyn­ferð­is­lega mis­notkun á annarri dótt­ur­inni og hefur hann í tvígang sætt lög­reglu­rann­sókn vegna þeirra ásakanna sem í báðum til­vikum var felld niður þar sem ekk­ert sak­næmt kom í ljós. Hefur þetta mál sam­fellt verið á borði barna­verndar Hafn­ar­fjarðar og hafa ein­stakir starfs­menn hennar að margra mati ýmsum hætti farið út fyrir vald­svið sitt við með­höndlun máls­ins og dregið það úr hömlum að taka þær stjórn­valds­á­kvarð­anir sem þeim ber. Hefur það atriði máls­ins verið til skoð­unar hjá Barna­stofu, eftir að sonur minn bar fram form­lega kvörtun og hefur það greini­lega valdið sömu starfs­mönnum barna­vernd­ar­innar óþæg­indum og pirr­ingi, enda hafa þeir neyðst til að draga orð sín og gjörðir til baka og hafa jafn­vel á seinni stigum full­yrt að hafa ekki sagt hluti sem við höfum þó beinar sann­anir fyrir. Nið­ur­staða Barna­vernd­ar­stofu í þessu kvört­un­ar­máli mun senn liggja fyrir og virð­ist vekja ein­hvern ugg hjá barna­vernd­inni, enda hafði starfs­maður barna­verndar við upp­haf máls­ins fengið þá ábend­ingu frá Braga Guð­brands­syni, for­stjóra Barna­stofu, að hún hefði farið út fyrir vald­svið sitt með því að hvetja móð­ur­ina til að beita umgengni­stálm­unum og til­kynna eig­in­konu minni í sím­tali um þá ákvörðun. Til sönn­unar um þessa fram­komu starfs­manns­ins höfum við bæði vitni og tölvu­pósta, en svo brá við strax eftir kvörtun […], að starfs­mað­ur­inn reyndi að draga í land og burt­skýra fram­komu sína og jafn­vel neita fyrri ummælum. 

Nú virð­ast þau svo einnig hafa séð sér þann leik á borði að ráð­ast að Braga Guð­brands­syni, for­stjóra Barna­stofu, og sakað hann um óeðli­leg afskipti af þessu máli. Þykir mér þar mjög hallað réttu máli og finn mig því knú­inn til að upp­lýsa um eft­ir­far­andi. Í fram­haldi af áður­nefndri kvörtun vegna máls­með­ferðar Barna­verndar Hafn­ar­fjarðar snéri und­ir­rit­aður sér til Braga um ráð­gjöf vegna óbil­gjarnar fram­komu móð­ur­inna sem þrátt fyrir umgengn­is­úr­skuð sýslu­manns neit­aði, að und­ir­lagi starfs­manna barna­vernd­ar­innar, syni mínum og raunar allri föð­ur­fjöl­skyld­unni um umgengni við stúlk­urnar og þar jafnt fyrir það að öllum væri ljóst að föð­ur­amman væri deyj­andi og þráði það meira en nokkuð annað að fá að umgang­ast barna­börn sín. Þegar leitað var lið­sinnis barna­vernd­ar­innar um að liðka fyrir slíkri umgengi fengum við ítreka þau kald­rana­legu svör að okkur kæmi málið ekki við þar sem við, amman og afinn, værum ekki máls­að­ilar. 

Þó tókst með milli­göngu lög­fræð­inga að koma á því sam­komu­lagi að við ásamt syni okkar fengjum að hitta stúlk­urnar undir eft­ir­liti full­trúa barna­vernd­ar­innar í […]. Þegar við hins­vegar mættum á stað­inn með ömm­una fár­veika komum við að læstum dyrum og máttum bíða á tröpp­unum í stór­hríð og fengum þar þau skila­boð að stúlk­urnar myndu ekki mæta. Virðist mér því auð­velt af öllum kring­um­stæðum að draga þá ályktun að það hafi aldrei verið ætlun móð­ur­innar að efna þetta sam­komu­lag. Hafði þessi upp­á­koma mjög nei­kvæð áhrif á heilsu konu minnar og telja læknar ekki úti­lokað að hún hafi jafn­vel stytt ævi hennar a.m.k um nokkra mán­uði, en hún lést […]. Eftir þessa upp­á­komu var það sem ég hafði sam­band við Braga og ráð­lagði hann mér að til­kynna þetta atvik til sýslu­manns og bauðst til að reyna að hafa milli­göngu um að ein­hverri umgengni við deyj­andi ömm­una yrði að ræða. Enda aug­ljóst að honum rann þessi ömur­lega fram­koma til rifja þótt hún hefði ekki mikil áhrif á starfs­fólk barna­verndar sem virt­ist bara ríg­halda sig við þá afstöðu að deyj­andi ömm­unni komi barna­börn sín ekki við! 

Aðkoma Braga að þessu máli var ekki önnur en sú að benda starfs­manni barna­verndar Hafn­ar­fjarðar á það, eins og áður sagði, að hún hefði farið út fyrir vald­svið sitt og tekið sér vald sem sýslu­maður einn hefur og að reyna síðan, í öðru lagi, í nafni mann­úðar að hvetja starfs­menn barna­vernd­ar­innar til að reyna að liðka fyrir því að stúlk­urnar fengju að hitta ömmu sína áður en það yrði um seinan. Önnur afskipti að þessu máli hefur hann ekki haft og í engu komið að efn­is­legri með­höndlun barna­vernd­ar­inna á máli hennar gegn syni mínum. Ásakanir þær sem birst hafa í fjöl­miðlum um annað eru því með öllu ósannar og að mínu mati algjör­lega ósæmi­legar, og virð­ast helst stafa af því að barna­vernd­inni standi ein­hver ógn af nið­ur­stöðu þeirra rann­sóknar, sem Barna­stofa, sem eft­ir­lits­að­ili með vinnu­brögðum barna­vernd­ar­innar, hefur, eins og lög segja til um, stofnað til eftir form­lega kvörtun sonar míns á máls­með­ferð­inni allri.

Það skal tekið fram að s.l. sumar lagði sýslu­maður með úrskurði dag­sektir á móð­ur­ina vegna greini­legra og alvar­legra umgengni­stálmanna og féllst þar með í einu og öllu á kvart­anir sonar míns og breytir þar engu um þótt dóms­mála­ráðu­neytið hafi nýlega fellt þann úrskurð niður á grund­velli þess að málið sé nú á ný komið í sátta­með­ferð hjá sýslu­manni. Í ljósi þess hvernig þetta mál hefur þró­ast tel ég mik­il­vægt að þessar athuga­semdir mínar komi fram til þeirra aðila sem um þetta mál fjalla.

Reykja­vík, 4. des­em­ber 2017,
[...]

Í gær birti Stundin, líkt og fleiri fjöl­miðlar, frétta­til­kynn­ingu frá afanum þar sem hans hlið kom einnig skýrt fram.

Sýn Braga:

Frásögn afans er að mestu í sam­ræmi við lýs­ingu Braga Guð­brands­sonar á afskiptum sínum af störfum barna­vernd­ar­nefnd­ar­innar. Þegar Stundin ræddi við hann á fimmtu­dag dró hann máls­at­vik, eins og þau horfa við honum, saman með eft­ir­far­andi hætti:

„Málið var þannig vaxið að aðili mjög náinn barni sem deilt var um umgengni við hafði óskað eftir því að fá að umgang­ast barnið um jólin 2016. Aðilinn var dauð­vona og var kvartað undan því að barna­vernd Hafn­ar­fjarðar hefði beitt sér gegn því að hann fengi að hitta barnið. Það er nátt­úr­lega and­stætt lögum ef barna­vernd­ar­nefnd eða starfs­menn gera það. Við hjá Barna­vernd­ar­stofu höfum auð­vitað eft­ir­lits­skyldu með barna­vernd­ar­nefndum og þá er við­tekin venja að taka upp tólið til að kynna sér hvort ráð­staf­anir eru rétt­mætar. Í því sam­tali sem ég átti við barna­vernd­ar­starfs­mann var varpað ljósi á málið og þær upp­lýs­ingar sem ég fékk voru þess efnis  að barna­vernd­ar­nefndin hafði ekki hlut­ast neitt til um að hindra þessi sam­skipti. Mín aðkoma að þessu máli var fólgin í því að upp­lýsa aðil­ann sem hafði kvartað um hver svör barn­vernd­ar­nefnd­ar­innar voru. Sá aðili sætti sig ekki við þau svör og ég leið­beindi honum um hvernig bæri að koma form­legri kvörtun til Barna­vernd­ar­stofu. Ég gerði það í tölvu­pósti og útskýrði hvernig best væri að standa að slíkri kvörtun til Barna­vernd­ar­stofu en vakti einnig athygli á því að sjálf umgengn­is­deilan heyrði undir sýslu­mann. Þar með var mínum afskiptum af þessu máli, hvað þennan aðila snertir, lokið.“

Hér má sjá ítar­lega umfjöllun Stund­ar­innar um málið, en gögn þess eru ekki að fullu í sam­ræmi við frá­sögn Braga Guð­brands­sonar þótt hann hafi sjálfur stað­fest ýmis meg­in­at­riði sem fram koma.