Athugasemdakerfi uppfull af hatursorðræðu vegna frétta af morðmáli

Fjöl­miðlar ættu að loka fyrir athuga­semda­kerfi við ákveðnar fréttir þar sem umfjöll­un­ar­efnið er tengd hópum sem eru jað­ar­settir í sam­fé­lag­inu. Þetta segir fram­kvæmda­stýra Mann­rétt­inda­skrif­stofu Íslands í sam­tali við Stundina.

Tilefni umæl­anna eru athuga­semdir sem birtar hafa verið við fréttir net­miðla um aðal­með­ferð í svoköll­uðu Haga­mels­máli sem nú stendur yfir. Sak­born­ing­ur­inn í mál­inu er frá Jemen og hafa fjöl­margar athuga­semdir ein­kennst af andúð á íslam og kyn­þátta­for­dómum.

Í mál­inu er Khaled Cairo, 39 ára gam­all maður frá Jemen, ákærður fyrir að hafa orðið Sanitu Brauna, 44 ára gam­alli konu frá Lett­landi, að bana á heim­ili hennar að Hagamel í Reykja­vík að kvöldi 21. sept­em­ber á síð­asta ári. Aðal­með­ferð í mál­inu hófst í dag fyrir Hér­aðs­dómi Reykja­víkur og hafa verið fluttar fréttir þaðan á net­miðlum, margar hverjar með óhuggu­legum lýs­ingum.

Andúð á íslam áberandi

Mynd: Skjáskot af Vísi

Í athuga­semda­kerfum fjöl­miðla hafa birst gróf ummæli, bæði við fréttir af aðal­með­ferð­inni en einnig við aðrar og eldri fréttir af mál­inu. Þannig segir í einni athuga­semd á Vísi: „Madurinn er fra yemen.ofga­muslimar eru thar I meiri­hluta.hann getur ekki falid sig a bak vid gedrask­anir nema hann se ad vid­ur­kenna islam.sem ged­veiki“. Í annarri athuga­semd segir: „Hann kemur úr íslömskum menn­ing­ar­heimi þar sem konur eru eign. Þær skulu vera heima, fela sig og hvað þá að að dirfast að senda öðrum mönnum skila­boð, dauða­da­umur eða sýru­árás til að "heið­ur­inn haldi sér " . Menn­ingin sem vinstrill­ingar vilja flytja inn, þvi miður.“ [Mál­far­svillur eru þeirra sem athuga­semd­irnar skrifa].

 „Vernd tján­ing­ar­frels­ins var ekki hugsuð til þess að ein­stak­lingar gætu úthúðað öðrum ein­stak­lingum á grund­velli húð­litar þeirra, trú­ar­bragða eða upp­runa“

Loka eða vakta athugsemdakerfi

Margrét Stein­ars­dóttir, fram­kvæmda­stýra Mann­rétt­inda­skrif­stofu Íslands, telur eðli­legt að fjömiðlar loki fyrir athuga­semdr þegar ákveðnar fréttir eru birtar. „Þegar um er að ræða umfjall­anir og frétta­flutn­ing af hópum sem eru jað­ar­settir í sam­fé­lag­inu þá tel ég það þurfi að skoða gaum­gæfi­lega. Ef það er ekki gert þá er í mínum huga alveg ljóst að fjöl­miðlar verða að vakta athuga­semda­kerfin og fjar­lægja hverja þá athuga­semd sem á ein­hvern hátt er ósæmi­leg eða æru­meið­andi, að ég tali ekki um ef þær inni­bera hat­urs­orð­ræðu.“

Tjáningarfrelsið ekki ótakmarkað

Mann­rétt­inda­skrif­stofa Íslands hefur hvatt fjöl­miðla til að setja sér siða­reglur, bæði varð­andi frétta­flutn­ing en einnig hvað varðar athuga­semda­kerfi. Margrét segir það í sínum huga eiga að vera hluta af siða­reglum fjöl­miðla að loka á athuga­semda­kerfi þegar fjallað er um mál sem gætu vakið for­dóma eða hat­urs­orð­ræðu í garð ákveð­inna hópa.

„Þá gæti ein­hver nefnt að slíkt væri til þess fallið að hefta tján­ing­ar­frelsi en í því sam­hengi verðum við að muna að tján­ing­ar­frelsið er ekki ótak­markað. Réttur eins endar bara þar sem réttur næsta byrjar. Hat­urs­orð­ræða er vax­andi vanda­mál í heim­inum og ef ekk­ert er gert til að sporna gegn henni getum við hrein­lega setið uppi með sam­fé­lags­rof, líkt og gerð­ist í Þýska­landi nas­ism­ans eða í fyrrum Júgóslavíu. Það þarf því að vega og meta þessa hluti,“ segir hún. 

„Í grunn­inn er tján­ing­ar­frelsið auð­vitað einn af horn­steinum sam­fé­lags­ins en við megum ekki gleyma að hugs­unin með því að vernda tján­ing­ar­frelsið var ekki síst til að tryggja að ein­stak­lingar byggju ekki við ofríki stjórn­valda, hefðu rétt­inn til að mót­mæla og svo fram­vegis. Vernd tján­ing­ar­frels­ins var ekki hugsuð til þess að ein­stak­lingar gætu úthúðað öðrum ein­stak­lingum á grund­velli húð­litar þeirra, trú­ar­bragða eða upp­runa.“