Hervör Lilja Þor­valds­dóttir, for­seti Lands­réttar, segir að deilur um skipun dóm­ara séu algengar en að í til­viki Lands­réttar hafi „margir hæfir umsækj­endur“ sótt um og hún sé ánægð með þá dóm­ara sem voru valdir. Þetta kemur fram í við­tali við hana í Tímariti Lögréttu sem kom út skömmu fyrir jól.

Sem kunn­ugt er hafa bæði Hér­aðs­dómur Reykja­víkur og Hæsti­réttur Íslands kom­ist að þeirri nið­ur­stöðu að Sigríður Á. Andersen dóms­mála­ráð­herra hafi van­rækt rann­sókn­ar­reglu stjórn­sýslu­laga og brotið lög við skipun Lands­rétt­ar­dóm­ara. Vísað er til máls­ins sem ágrein­ings og deilna í við­tölum sem birt­ast í tíma­rit­inu sem er sam­starfs­verk­efni nem­enda og kenn­ara við laga­deild HR.

„Eins og mál hafa þró­ast hafa bæði dóm­nefndin og ráð­herr­ann verið gagn­rýnd. Ég ætla ekki að lýsa neinni skoðun á því, en segi bara að ég er ánægð með þá sem valdir voru og þá sem sóttu um,“ segir Hervör.

Hervör bendir á að iðu­lega verði „ágrein­ingur um skipan í dóm­ara­emb­ætti“. Á meðal fræg­ustu dæma um slíkt er þegar bróðir Hervarar, Ólafur Börkur Þor­valds­son, var skip­aður hæsta­rétt­ar­dóm­ari árið 2003 þótt tveir aðrir umsækj­endur hefðu verið metnir hæf­ari en hann, og þegar náfrændi hennar og sonur Davíðs Odds­sonar, Þor­steinn Dav­íðs­son, var skip­aður dóm­ari við Hér­aðs­dóms Norð­ur­lands eystra árið 2007 þótt þrír aðrir umsækj­endur hefðu verið metnir hæf­ari. 

Í Tímariti Lögréttu er einnig rætt við Markús Sig­ur­björns­son, hæsta­rétt­ar­dóm­ara og fyrr­ver­andi for­seta Hæsta­réttar, sem bendir á að þetta sé ekki í fyrsta sinn sem upp koma deilur um val á dóm­urum. „Ég velti mér ekki mikið upp úr því,“ er haft eftir honum. 

Varar við því að lögð sé ofuráhersla á
dómarareynslu við val á dómurum

Markús hefur lengstan starfs­aldur allra núver­andi dóm­ara við Hæsta­rétt, en hann var skip­aður hæsta­rétt­ar­dóm­ari árið 1994 og var for­seti rétt­ar­ins um ára­bil. Í við­tal­inu gerir hann athuga­semd við þá áherslu sem lögð hefur verið á dóm­ara­reynslu, meðal ann­ars í sam­bandi við skipun dóm­ara við Lands­rétt.

Þegar Sigríður Á. Andersen dóms­mála­ráð­herra fór á svig við mat dóm­nefndar og skip­aði Lands­rétt­ar­dóm­ara án full­nægj­andi rann­sóknar á hæfni umsækj­enda – í bága við ákvæði stjórn­sýslu­laga eins og marg­bent var á og Hér­aðs­dómur Reykja­víkur og Hæsti­réttur Íslands síðar stað­festu – vís­aði hún sér­stak­lega til þess að nefndin hefði ekki gefið dóm­ara­reynslu nægi­lega vigt í hæfn­is­mati sínu. Orð Markúsar, sem fram koma í við­tali Arnars Þórs Jóns­sonar og Þórs Jóns­sonar við hann í Tímariti Lögréttu, má skilja sem óbeina gagn­rýni á fram­göngu ráð­herra, eða að minnsta kosti gagn­rýni á yfir­lýstan til­gang þeirra hróker­inga sem áttu sér stað við skipun dóm­ara síð­asta sumar.

„Stundum er ég hissa á hvernig menn hafa rað­ast, en lík­lega er það afleið­ing af hug­lægri mæl­ingu á ein­hverjum ákveðnum þáttum,“ segir Markús.

„Löngum hefur verið talað um dóm­ara­reynslu, eins og kom fram í sam­bandi við skipun dóm­ara við Lands­rétt, að það hafi hallað á hana í nið­ur­stöðum dóm­nefndar, sem vel má vera rétt, en dóm­ara­reynsla, þótt hún sé góðra gjalda verð, þarf ekki að ráða úrslitum. Reynsla er sam­an­sett úr mörgum þáttum. Það þarf ekki endi­lega að vera sá sem verið hefur dóm­ari lengst sem er besti dóm­ar­inn. Ef málum fækkar í Hæsta­rétti verður ekki eins nauð­syn­legt að vera slíp­aður í vinnu­brögðum í dóm­stólum eins og nú er. Þá fara menn kannski meira að horfa á hver sé fræði­leg þekk­ing eða vídd umsækj­anda um dóm­ara­stöðu.“

„Það má vel vera að það hafi verið
fífla­skapur gegnum tíð­ina, bæði þegar
ég var í for­sæti og aðrir, að stefna að
því að fara ekki fram úr fjár­lögum“

Í við­tal­inu er Markús spurður um fjár­veit­ingar til dóms­kerf­is­ins. Fram kemur að við setn­ingu fjár­laga árs­ins 2017 hafi óskir Hæsta­réttar um aukið fjár­magn ekki verið teknar til greina.

Mynd: RÚV

„Hæsti­réttur, að ég tali ekki um hér­aðs­dóm­stól­arnir, hafa alltaf búið við naumt skammt­aðar fjár­veit­ingar og það má vel vera að það hafi verið fífla­skapur gegnum tíð­ina, bæði þegar ég var í for­sæti og aðrir, að stefna að því að fara ekki fram úr fjár­lögum,“ segir Markús. „Það hefur ekki gerst síð­ustu fimmtán árin. Hvað höfum við fengið að launum? Meiri nið­ur­skurð, það eru verð­launin við að fara rétt að, og við höfum þurft að gera það með því að fækka starfs­fólki. Þetta hefur alltaf verið vanda­mál og ég get ekki ímyndað mér annað en að þetta verði vanda­mál áfram.“

Aldrei gott þegar það stendur styrr um dómstóla

Hervör Lilja, for­seti Lands­réttar, vill sem minnst tjá sig um það sem vísað er til sem „deiln­anna um skipun dóm­ara“, en segir að það sé aldrei gott þegar það stendur styrr um dóm­stól­ana.

„Reynslan hefur þó sýnt að iðu­lega verður ágrein­ingur um skipan í dóm­ara­emb­ætti. Í því til­viki sem hér um ræðir komu margir hæfir umsækj­endur fram. Ég tel að þeir sem valdir voru hafi mjög góða reynslu að baki og muni valda þessu nýja hlut­verki vel. Eins og mál hafa þró­ast hafa bæði dóm­nefndin og ráð­herr­ann verið gagn­rýnd,“ er haft eftir henni í Tímariti Lögréttu.