„Framandlegur tími Óla Gíslasonar útí lífsins táradal.“ Dagbók frá Kaupmannahöfn VI.

Mér leið­ist yfir­leitt rifr­ild­is­gjarnt fólk, jafnt í bókum sem í líf­inu sjálfu. En eitt­hvað var það sem fyllti mig áhuga á séra Ólafi Gísla­syni presti í Saur­bæj­ar­þingum og víðar á 18du öld þegar ég rakst á hann fyrir ald­ar­fjórð­ungi í presta­sögum Oscars Clausens.

Þar úði allt og grúði af róstu­sömum prestum og voru afskap­lega mis­jafn­lega áhuga­verðir, en ég féll alveg fyrir Ólafi. Ég veit ekki alveg hvers vegna; kannski tekst mér ein­hvern tíma að koma því til skila.

En á ein­hvern hátt snýst það um mann sem neitar að láta í minni pok­ann þótt lífið sé þrúg­andi og dauð­inn vís.

En hann fór sem­sagt alla leið til Kaup­manna­hafnar til að halda áfram einu rifr­ildi sínu, og þar skrif­aði hann upp­haf á sjálfsævi­sögu sinni, 64 þétt­skrifuð blöð á dönsku.

Aðeins lít­ill hluti þessa texta hefur verið þýddur á íslensku, og nú er ég kom­inn hingað til Kaup­manna­hafnar að skoða plaggið allt og reyna að stauta mig fram úr því. 

Mappan með hand­rit­inu.Hún virkar svo þunn að ég hélt fyrst hún væri tóm. Það var ekki alveg nógu góð til­finn­ing.

Gá hvað það segir mér um séra Ólaf og kannski ekki síður þá tíma sem hann lifði.

Ólafur fór á end­anum í hundana, eins og sagt, hann tap­aði öllum sínum rifr­ildum og á átt­ræð­is­aldri var hann orð­inn blá­fá­tækur föru­maður.

Þar sem ég stóð í dag á Kon­ung­lega bóka­safn­inu í Kaup­manna­höfn og fór nokkuð óstyrkum höndum um þau blöð sem Ólafur karl­inn hafði skrifað eigin hendi fyrir 230 árum eða þar um bil, þá hug­leiddi ég að lík­lega hefði það nú glatt hann á bana­sæng­inni - hvar sem sú bana­sæng var, kannski úti milli bæja, far­lama öld­ungur, sund­ur­lam­inn af líf­inu - já, lík­lega hefði það glatt hann hefði vitað að þessum meira en 200 árum seinna færi maður frá Íslandi til Kaup­manna­hafnar til þess eins að lesa og þýða ævi­sögu­brotið sem hann skrif­aði ein­hvern tíma í einu rifr­ild­inu:

„Frá vöggu til grafar,“ byrj­aði hann, „ég rétt eins og þú; fram­and­legur tími Óla Gísla­sonar útí lífs­ins tára­dal. Óli (á íslensku Ólafur) fædd­ist til þessa heims ljóss þann 17. febr­úar árið 1727 klukkan sex síð­degis á bæ sem heitir Steinnes úti í Húna­vatns­sýslu norður á Íslandi ...“