Heimkoman

Nú er lið­inn mán­uður síðan ég kom heim frá 6 mán­aða vinnu í Írak fyrir hjálp­ar­sam­tökin Læknar án landamæra. Ég var óskap­lega fegin að koma heim til Íslands þar sem allt er svo öruggt, ekk­ert stríð, engar her­flug­vélar sem fljúga yfir dag­lega og ekk­ert ISIS í nokk­urra kíló­metra fjar­lægð. Úr fjarska varð landið mitt sann­kallað drauma­land. Hér er allt svo hreint og fag­urt, sumrin þægi­lega svöl og ekk­ert mál að skjót­ast á milli hlýrra húsa í upp­hit­uðum bílnum yfir dimma kalda vetr­ar­mán­uði. Kveikja bara á kerti og hafa kósí, horfa á Netflix á flat­skjánum eða lesa Laxness og fara áhyggju­laus að sofa á kvöldin. Fólkið allt svo ynd­is­lega for­dóma­laust, Hinsegin dagar orðin þjóð­há­tíð og flótta­fólki boðið á Bessa­staði. En fjar­lægðin gerir fjöllin vissu­lega blá og auð­vitað er ekk­ert allt frá­bært á Íslandi þó að mér finn­ist enn margt vera betra og jafn­vel best hér á landi. Það er samt ekki hægt að neita því að hér geta líka hræði­legir atburðir gerst og þeir ger­ast vissu­lega. Í starfi mínu sem sál­fræð­ingur heyri ég nán­ast dag­lega lýs­ingar af alls konar ofbeldi sem alls konar fólk hefur orðið fyrir á lífs­leið­inni. En við þurfum svo sem ekki að vera sál­fræð­ingar til að heyra um ofbeldi og hörm­ungar heims­ins. Daglega dynja á okkur fréttir, inn­lendar og erlendar, um ofbeldi, stríð og mann­vonsku. Þetta getur verið yfir­þyrm­andi og við vitum öll að fyrstu vikur árs­ins hafa verið mjög erf­iðar hvað þetta varðar. Morð við bæj­ar­dyrnar. Ofbeldið komið inn á rúm­stokk. Svo sárt og erfitt að fylgj­ast með þessu og margir hafa lýst and­vökunóttum vegna þessa. Ég líka, ég sem var loks­ins komin heim til Íslands til að geta farið róleg að sofa á kvöldin.

„Heið­virð­ara og hjarta­hlýrra fólki en Írökum hef ég sjaldan kynnst og Sýr­lend­ingar bera meiri virð­ingu fyrir öðru fólki en aðrir sem ég hef kynnst.“

Núna opnar maður svo ekki tölvu eða útvarp án þess að heyra um Mexík­ómúr­inn og múslima­bann Donalds Trump. Þennan fárán­lega múr og þetta hræði­lega bann hans. Mér finnst þetta svo inni­lega sárt því að með þessu virð­ist hann segja mexíkóskum, íröskum og sýr­lenskum vinum mínum að þeir séu minna virði en aðrir. Þeir séu ekki frjálsir ferða sinna, ekki vel­komnir. Mér finnst þetta alger klikkun. Sér­stak­lega eftir að hafa kynnst svo mikið af ynd­is­legu fólki frá Mexíkó, Írak og Sýrlandi und­an­farna mán­uði. Í starf­inu mínu í Írak vann ég með læknum, hjúkr­un­ar­fræð­ingum, ljós­mæðrum, fjár­mála­fólki, tækni­fólki, tölvunör­dum og bara alls konar fólki frá ótal löndum sem valið hefur að lána Læknum án lndamæra starfs­krafta sína í lengri eða skemmri tíma. Ég taldi þau lönd sem vinnu­fé­lagar mínir komu frá á ein­hverjum tíma­punkti en hætti að telja þegar löndin voru komin upp í 26. Allt þetta fólk hefur ákveðið að verja hluta af lífi sínu í að hjálpa öðrum. Ferðast heims­horn­anna á milli til að sinna þeim sem minna mega sín, fólki í stríðs­hrjáðum löndum og þar sem nátt­úru­ham­farir hafa herjað.

Svo vann ég auð­vitað með mörgum Írökum og nokkrum Sýr­lend­ingum. Heið­virð­ara og hjarta­hlýrra fólki en Írökum hef ég sjaldan kynnst og Sýr­lend­ingar bera meiri virð­ingu fyrir öðru fólki en aðrir sem ég hef kynnst. En það sem mér fannst kannski merki­leg­ast af öllu var að allir sem ég var að vinna með voru svo ofsa­lega indælir. Ekki það að ég hafi búist við því að fólk í Írak væri ekki indælt. Fólk var bara svo mikið indælt. Í þessum aðstæðum áttar maður sig líka á því hvað allir eru eins, þrátt fyrir ólíkan bak­grunn og reynslu í líf­inu. Fólk í Írak er bara svo mikið eins og ég og þú, bara fólk að lifa sínu lífi þrátt fyrir allt. Líka sýr­lenski hjúkr­un­ar­fræð­ing­ur­inn sem flúði úr hernum og var þess vegna vega­bréfs­laus í Írak, gat ekki farið aftur til Sýrlands og ekki farið frá Írak. Hann hafði hug­leitt að borga smygl­urum til að koma sér til Evrópu en lagði ekki í það, enda ósyndur og óviss um hvað biði sín í Evrópu; lækn­arnir tveir sem tek­ist hafði að flýja Mosul en áttu mæður og systk­ini í borg­inni sem enn er að hluta til undir stjórn ISIS; tölvugaur­inn frá Bagdad sem hafði flúið hryðju­verkin í borg­inni með fjöl­skyldu sinni og varð mér eins og bróðir á þessum stutta tíma; hjúkr­un­ar­fræð­ing­ur­inn sem varð svo góð vin­kona mín þrátt fyrir að hún tal­aði enga ensku og ég enga kúrdísku eða arab­ísku. Hún er Yazidi. ISIS frömdu fjöldamorð á Yazidi-fólki og tóku ungar konur sem kyn­lífs­þræla. Ég grét svo mikið þegar ég kvaddi hana, lang­aði mest af öllu að bjóða henni með mér til Íslands. Hún hafði hins vegar meiri áhuga á að sam­ein­ast fjöl­skyldu sinni í Þýska­landi. Ég vona inni­lega að henni tak­ist það.

Þegar fólk spyr mig hvað sitji helst eftir frá þessum sex mán­uðum í Írak, hvað ég hafi lært, hvað sé minn­is­stæð­ast, þá er mann­gæskan alltaf það fyrsta sem kemur upp í hug­ann. Hversu mikið af góðu fólki er í þessum heimi og hversu lík við erum öll í raun og veru. Þrátt fyrir allt ofbeldið og stríðin þá virð­ist það samt vera svo að lang­flest viljum við vel og erum alls ekk­ert vond. Allir eru vissu­lega að heyja sína eigin bar­áttu, mörgum finnst á þeim brotið, margir eru reiðir og ósam­mála og vilja breyta hlut­unum en fæstir vilja vera vondir. Munum að lang­flestir Íslend­ingar, Írakar og Banda­ríkja­menn vilja vel en stundum, sums staðar verður ótt­inn og ofbeldið mann­gæsk­unni yfir­sterk­ari. Höldum áfram að berj­ast gegn ótt­anum og ofbeld­inu á Íslandi og verum stolt af því að berj­ast fyrir því góða.