Verðbólga mælist nú 5,6 prósent eftir að hafa mælst 5,3 prósent í júlí. Vísitala neysluverðs hækkaði um 0,2 prósent á milli mánaða, samkvæmt nýjum tölum Hagstofu Íslands. 

Forsendur kjarasamninga eru nú formlega brostnar. Í kjarasamningunum sem gerðir voru árið 2024 er ákvæði um að verði verðbólga meiri en 4,7 prósent í ágúst sé heimilt að segja þeim upp. Það gerist þó ekki sjálfkrafa. Aðilar vinnumarkaðarins þurfa í næsta mánuði að taka afstöðu til þess hvort forsendur samninganna standist og hvernig bregðast skuli við.

Þeir geta annaðhvort samið um viðbrögð við stöðunni og látið samningana halda gildi sínu eða ákveðið að segja þeim upp. Verði samningunum sagt upp falla þeir úr gildi 31. október.

Í takt við væntingar Seðlabankans

Verðbólga án húsnæðis mælist 5,2 prósent síðustu tólf mánuði. Vísitala neysluverðs án húsnæðis lækkaði hins vegar lítillega á milli mánaða, eða um 0,02 prósent.

Hækkunin kemur rúmri viku eftir að Seðlabanki Íslands hækkaði stýrivexti um 0,25 prósentustig í 8 prósent. Peningastefnunefnd vísaði þá til þess að verðbólga hefði verið yfir 5 prósent það sem af er ári og að verðbólguvæntingar væru enn of háar. Bankinn taldi því nauðsynlegt að auka peningalegt aðhald.

Nýjasta verðbólgumælingin er jafnframt á sama stigi og Seðlabankinn hafði gert ráð fyrir að verðbólga yrði að meðaltali á þriðja ársfjórðungi. Í spá bankans frá 19. ágúst var gert ráð fyrir 5,6 prósenta verðbólgu á þriðja ársfjórðungi og 5,7 prósentum á þeim fjórða. Það var 0,2 prósentustigum meira en bankinn hafði spáð í maí.

Húsnæðisverð stærsti áhrifaþátturinn

Hækkun reiknaðrar húsaleigu hafði mest áhrif til hækkunar vísitölunnar í ágúst. Hún hækkaði um 0,9 prósent frá júlí og hafði 0,18 prósentustiga áhrif á vísitöluna.

Fataútsölur eru jafnframt víða gengnar til baka og hækkaði verð á fötum um 4,1 prósent á milli mánaða. Sú hækkun hafði 0,10 prósentustiga áhrif til hækkunar vísitölunnar.

Gjöld í háskóla hækkuðu um 15,1 prósent og höfðu 0,07 prósentustiga áhrif. Hækkunin skýrist að mestu af því að skráningargjald í opinberum háskólum hækkaði úr 75 þúsund krónum í 100 þúsund krónur. Gjaldinu hafði ekki verið breytt í tólf ár.

Þessi hækkun var meðal þeirra þátta sem Seðlabankinn hafði sérstaklega horft til í verðbólguspá sinni. Bankinn sagði horfur á að verð opinberrar þjónustu hækkaði töluvert á næstu mánuðum, meðal annars vegna hækkunar skráningargjalda við Háskóla Íslands og fyrirhugaðra hækkana á gjöldum fyrir heilbrigðisþjónustu. Þá benti bankinn á að tímabundnar aðgerðir stjórnvalda vegna eldsneytis renni út í september þegar virðisaukaskattur á eldsneyti hækkar á ný.

Ferðakostnaður milli landa lækkaði

Á móti hækkunum í ágúst vó talsverð lækkun flugfargjalda til útlanda. Þau lækkuðu um 9,6 prósent frá júlí og drógu vísitölu neysluverðs niður um 0,34 prósentustig.

Seðlabankinn hefur sagt aukningu mældrar verðbólgu að undanförnu fyrst og fremst hafa litast af hækkun opinberra gjalda og áhrifum stríðsátaka í Mið-Austurlöndum, meðal annars í gegnum hærra alþjóðlegt olíu- og hrávöruverð. Bankinn telur þó að undirliggjandi verðbólguþrýstingur hafi lítið breyst og að annarrar umferðar áhrif verðhækkana hafi enn sem komið er verið minni en óttast var.

Bankinn gerir því enn ráð fyrir að verðbólga hjaðni nokkuð hratt á næsta ári. Samkvæmt grunnspá hans verður hún 4,5 prósent á fyrsta ársfjórðungi 2027 og um 3 prósent undir lok ársins. Verðbólga verði síðan komin niður í 2,5 prósenta markmið Seðlabankans á fyrri hluta árs 2028. Bankinn telur þó meiri hættu á að verðbólga verði meiri en spáin gerir ráð fyrir en að hún verði minni.

Vísitala neysluverðs stendur nú í 694,6 stigum. Ágústvísitalan gildir til verðtryggingar í október.