TikTok státar af yfir milljarði notenda um allan heim, þar af meira en 170 milljónum í Bandaríkjunum, sem er næstum helmingur íbúa landsins. Á Íslandi notuðu í hittiðfyrra 83 prósent unglinga í 8. til 10. bekk TikTok.

Samkvæmt nýrri rannsókn Prósents vilja 70 prósent Íslendinga að samfélagsmiðlar verði bannaðir börnum yngri en 16 ára, en aðeins 12 prósent sögðust andvíg banni. Nýlega tók slíkt bann gildi í Ástralíu.

Hér er nánari umfjöllun um appið, sem tilkynnti á fimmtudag að það hefði gert samning við fjárfesta sem myndi gera því kleift að halda áfram starfsemi í Bandaríkjunum og forðast bannhótun vegna kínverskrar eignarhalds.

Upprunnið í Kína

Uppgangur TikTok úr litlu mynddeilingarforriti í alþjóðlegt stórveldi er ein stærsta breytingin í stafrænni afþreyingu frá upphafi samfélagsmiðla.

Allt frá vinum sem dansa saman til heimakokka sem deila uppskriftum, getur TikTok breytt venjulegum notendum í stjörnur og gjörbylt hefðbundinni leið til frægðar.

Það var sett á markað árið 2016 af kínverska tæknifyrirtækinu ByteDance fyrir heimamarkað, þar sem það heitir Douyin. Alþjóðlega útgáfan, TikTok, kom út árið 2017.

Appið náði gríðarlegum skriðþunga eftir að hafa sameinast Musical.ly, appi til að herma eftir söng, ári síðar.

„Fyrir þig“ síðan

Svokölluð leyniuppskrift að hraðri útbreiðslu TikTok hefur verið nýstárlegur algóriþmi þess fyrir meðmæli.

Í stað þess að sýna efni frá aðgöngum sem notendur fylgja nú þegar, byggist endalausy skrun á „Fyrir þig“ síðu TikTok á áhorfsvenjum, þátttökumynstri og háþróaðri greiningu efnis.

Myndband frá algjörlega óþekktum aðila getur náð til milljóna manna ef algrímið telur það nógu áhugavert. Keppinautar appsins hafa verið fljótir að tileinka sér það sama.

Áhersla TikTok á stutt myndskeið hjálpar einnig til við að halda notendum við efnið.

Upphaflega var það takmarkað við 15 sekúndna myndbönd, en það var síðar lengt í allt að 10 mínútur og nú geta sumir notendur birt myndbönd sem eru allt að 60 mínútur að lengd.

Pólitískt grunsamlegt

Gífurlegar vinsældir TikTok þýða að uppgangur þess hefur verið umdeildur – aðallega vegna kínversks eignarhalds og innbyggðs ófyrirsjáanleika.

Miðillinn hefur sætt gagnrýni frá stjórnvöldum um allan heim, sérstaklega í Bandaríkjunum, vegna gagnaverndar og hugsanlegra tengsla við kínversk stjórnvöld, þar á meðal ásakanir um njósnir og áróður.

Indland bannaði TikTok ásamt öðrum kínverskum öppum árið 2020 og vísaði til þjóðaröryggis.

Sektað af ESB

Eftirlitsstofnun Evrópusambandsins sektaði TikTok um 530 milljónir evra (78 milljarða króna) í maí fyrir að tryggja ekki að notendagögn þess væru varin fyrir aðgangi kínverskra yfirvalda.

Samfélagsmiðlarisinn hefur áfrýjað sektinni og heldur því fram að hann hafi aldrei fengið neinar beiðnir frá kínverskum yfirvöldum um gögn evrópskra notenda.

Áhyggjur af öryggi unglinga

Í fyrsta skipti í heiminum í þessum mánuði bannaði Ástralía yngri en 16 ára að nota stóra samfélagsmiðla eins og TikTok, Instagram og YouTube, og lögðu ábyrgðina á tæknifyrirtækin að fjarlægja unga notendur af þjónustu sinni. Sem fyrr segir eru 70 prósent Íslendinga fylgjandi slíku banni, 18 prósent hlutlaus og aðeins 12 prósent andvíg, samkvæmt nýrri könnun.

Önnur lönd hafa lýst yfir áhyggjum af hugsanlegum áhrifum TikTok á unga notendur, þar á meðal ásakanir um að það beini þeim inn í bergmálsherbergi og takist ekki að halda aftur af ólöglegu, ofbeldisfullu eða klúru efni.

Albanía bannaði TikTok í eitt ár í mars eftir að 14 ára skóladrengur var drepinn í kjölfar átaka sem hófust á samfélagsmiðlum.

Selja eða verða bannað

Bandaríkjaþing samþykkti lög árið 2024 sem krefjast þess að ByteDance selji yfirráð sín yfir TikTok í Bandaríkjunum eða verði bannað.

Á fimmtudag, samkvæmt innri minnisblaði sem AFP hefur séð, sagði forstjóri TikTok, Shou Chew, starfsmönnum að samfélagsmiðlafyrirtækið og kínverski eigandi þess, ByteDance, hefðu samþykkt nýtt samrekstrarfyrirtæki í Bandaríkjunum.

Á meðal stórra fjárfesta eru Oracle – en stjórnarformaður þess, Larry Ellison, er gamall bandamaður Donalds Trump forseta – Silver Lake og MGX frá Abu Dhabi.

„Bandaríska samrekstrarfyrirtækið mun bera ábyrgð á gagnavernd, öryggi algríma, efnisstjórnun og hugbúnaðartryggingu í Bandaríkjunum,“ sagði Chew í minnisblaðinu.

Fáir deila opinerlega

Framtíð TikTok á Íslandi virðist þó til skamms tíma vera björt. Yfir tveir þriðju stráka í framhaldsskóla nota TikTok og rúmlega 91 prósent kvenna í framhaldsskóla.

Aðeins helmingur unglinga í framhaldsskóla deilir hins vegar efni á opnum aðgöngum samfélagmiðla. Þar af 7 prósent einu sinni í viku eða oftar. Þau sem birta sitt eigið efni á gera það oftar í lokuðum hópum. Af þeim framhaldsskólanemum sem gera það eru 19 prósent stelpur og 8 prósent strákar.