NATO ráð­lagi Rússum í dag að hætta „stig­vax­andi“ mynstri loft­helg­is­brota með­fram aust­ur­væng banda­lags­ins. Þetta var nið­ur­staða við­ræðna banda­lags­ríkja í Brussel, sem byggja á 4. grein Atl­ants­hafs­sátt­mál­ans, eftir að orr­ustu­þota rauf loft­helgi­y­yfir Eist­landi í síð­ustu viku.

„Rússland ber alla ábyrgð á þessum aðgerðum sem auka spennu, geta leitt til mis­skiln­ings og stofna manns­lífum í hættu. Þeim verður að linna,“ sagði í yfir­lýs­ingu 32 aðild­ar­ríkja NATO.

„Rússland má ekki velkj­ast í vafa: NATO og banda­lags­ríkin munu, í sam­ræmi við alþjóða­lög, beita öllum nauð­syn­legum hern­að­ar­legum og óhern­að­ar­legum úrræðum til að verja okkur og fæla frá allar ógnir úr öllum áttum.“

Þar kom jafn­framt fram að NATO myndi „halda áfram að bregð­ast við á þann hátt, þeim tíma og á því sviði sem við veljum“ og að skuld­bind­ing banda­lags­ins við sam­eig­in­legt varn­ar­sam­komu­lag sitt væri „óhagg­an­leg“.

Eistland kall­aði eftir neyð­ar­fundi sam­kvæmt 4. gr. stofnsátt­mála NATO eftir að vopn­aðar rúss­neskar orr­ustu­þotur brutu gegn loft­helgi lands­ins í um 12 mín­útur á föstu­dag.

Tilvikið — sem varð til þess að NATO sendi á loft orr­ustu­þotur — átti sér stað rétt rúmri viku eftir að banda­lagið skaut niður rúss­neska dróna yfir Póllandi, sem leiddi til þess að stjórn­völd í Varsjá kröfð­ust sams konar við­ræðna.

Fram­kvæmda­stjóri NATO, Mark Rutte, sagði að sveitir banda­lags­ins myndu ákveða hvort skjóta ætti á rúss­nesk loft­för sem brytu loft­helgi þess „á grund­velli þeirra upp­lýs­inga sem til­tækar eru um þá ógn sem stafar af loft­far­inu“.

Rutte sagði að „í Eist­landi hafi sveitir NATO þegar hlerað og fylgt loft­far­inu án þess að auka spennu, þar sem ekki var metin bráð ógn“.

„Skila­boðin til Rússa eru skýr: Við munum verja hvern ein­asta senti­metra af land­svæði banda­lags­ins,“ sagði hann.

Í kjöl­far dróna­flugs­ins inn í Pólland til­kynnti NATO að verið væri að efla varnir banda­lags­ins í austri til að mæta ógn­inni frá Moskvu.

„Bandamenn láta ekki letja sig“

Auk Póllands og Rúmeníu hafa önnur ríki á aust­ur­vængnum, þar á meðal Rúmenía, Litháen, Lettland og Finnland, orðið fyrir nýlegum til­vikum loft­helg­is­brota.

Rutte sagði að „of snemmt væri að segja“ hvort drónar yfir Kaup­manna­höfn, sem rask­aðu flugi í nótt, tengd­ust Rúss­landi.

Aukin spenna hefur vakið ótta um að stríð Rússa í Úkraínu gæti borist yfir landa­mæri NATO.

Í yfir­lýs­ingu sinni hétu aðild­ar­ríki NATO því að „banda­menn léti ekki letja sig, með þessum og öðrum ábyrgð­ar­lausum aðgerðum Rússa, frá var­an­legum skuld­bind­ingum sínum um stuðn­ing við Úkraínu“.

Samkvæmt 4. gr. NATO getur hvert aðild­ar­ríki boðað neyð­ar­fund þegar það telur „frið­helgi lands­svæðis ein­hvers aðila, póli­tísku  sjálf­stæði eða öryggi ógnað“.

Við­ræð­urnar í dag voru í þriðja sinn sem 4. gr. er virkjuð frá því Rússland hóf fulla inn­rás í Úkraínu árið 2022, og í níunda sinn í 76 ára sögu banda­lags­ins.

Sam­eig­in­legt öryggi NATO bygg­ist á 5. gr. sátt­mál­ans: ef eitt ríki verður fyrir árás „Í Evrópu eða Norður-Ameríku“, rís allt banda­lagið því til varnar.

Sú grein hefur aðeins verið virkjuð einu sinni í sögu NATO, í kjöl­far árásanna 11. sept­em­ber 2001 í Banda­ríkj­unum.

Rússar stefna á Kharkiv

Rússnesk yfir­völd full­yrtu í dag að her­inn hefði náð yfir­ráðum yfir stórum hluta af norð­austur-úkra­ínsku borg­inni Kupiansk og að það hygð­ist auka sókn sína mun dýpra inn í Kharkív-hérað.

„Yfirráð yfir Kupiansk munu opna á frek­ari frek­ari fram­rás djúpt inn í Kharkív-hérað, þar á meðal í átt að Izium og Chuguiv,“ sagði rúss­neski her­inn í yfir­lýs­ingu.

Kharkív er ekki meðal þeirra fimm hér­aða í Úkraínu sem Rússland kveðst hafa inn­limað, þar sem her­sveitum þess var að mestu ýtt úr hér­að­inu í árang­urs­ríkri gagn­sókn her­sveita Kýiv árið 2022.

Nýjustu yfir­lýs­ingar Rússa virð­ast sýna að þeir hafi ekki gefið upp land­vinn­inga­stefnu sína á svæð­inu.

Rúss­neski her­inn sagði að hann hefði stjórn á meira en 65 pró­sentum bygg­inga í Kupiansk.

AFP tókst ekki að sann­reyna þessa full­yrð­ingu Rússa.

Volody­myr Zelensky, for­seti Úkraínu, sagði við blaða­menn í síð­ustu viku að úkra­ínski her­inn væri enn að berj­ast um yfir­ráðin í borg­inni.

„Á svæð­inu í kringum Kupiansk standa yfir harðar aðgerðir og þar eru við­eig­andi sveitir til staðar,“ sagði hann.

Kupiansk, mik­il­væg sam­göngu­mið­stöð, féll upp­haf­lega í hendur rúss­neskra sveita á fyrstu mán­uðum árás­ar­innar áður en Úkraína end­ur­heimti borg­ina.

Rússar segja að her­taka borg­ar­innar muni hjálpa þeim að sækja fram í hinu nálæga Donetsk-hér­aði.