Vaxandi óánægja Donalds Trump með Seðla­banka Banda­ríkj­anna náði hámarki í þess­ari viku þegar for­set­inn hót­aði að taka það for­dæma­lausa skref að reka yfir­mann Seðla­bank­ans, sem hingað til hefur notið algers sjálf­stæðis.

Trump hefur ítrekað sagt að hann vilji vaxta­lækk­anir strax til að örva hag­vöxt á meðan hann kynnir tolla­stefnu sína, og hefur hótað að reka Jerome Powell, for­mann Seðla­bank­ans, ef hann hlýðir ekki, sem setur bank­ann og Hvíta húsið í fyr­ir­sjá­an­legan árekstur, sem sér­fræð­ingar vara við að gæti valdið meiri óstöð­ug­leika á fjár­mála­mörk­uðum.

„Ef ég vil hann út, þá verður hann fljótur út þaðan, trúið mér,“ sagði Trump á fimmtu­dag og vís­aði til Powells, en annað fjög­urra ára tíma­bil hans sem for­maður Seðla­bank­ans lýkur í maí 2026.

Powell hefur sagt að hann hafi engin áform um að hætta snemma og bætti við í þess­ari viku að hann telji sjálf­stæði bank­ans í pen­inga­mála­stefnu vera „laga­legt mál“.

„Það er aug­ljóst að sú stað­reynd að for­maður Seðla­bank­ans finnur sig knú­inn til að tjá sig um þetta þýðir að þeir eru alvara,“ sagði Diane Swonk, aðal­hag­fræð­ingur KPMG, við AFP og vís­aði til Hvíta húss­ins.

Steph­anie Roth, aðal­hag­fræð­ingur hjá Wolfe Research, sagði að hún teldi „að þeir muni lenda í árekstri,“ en telur ekki „að Seðla­bank­inn muni láta undan póli­tískum þrýst­ingi“.

Flestir hag­fræð­ingar eru sam­mála um að tolla­stefna stjórn­ar­innar - sem felur í sér 10 pró­senta „grunn­hlut­fall“ á inn­flutn­ing frá flestum löndum - muni setja þrýst­ing á verð­hækk­anir og kæla hag­vöxt, að minnsta kosti til skamms tíma.

Það myndi halda verð­bólgu vel frá lang­tíma­mark­miði Seðla­bank­ans um tvö pró­sent og lík­lega koma í veg fyrir að stefnu­mótendur lækki vexti á næstu mán­uðum.

„Þeir munu ekki bregð­ast við vegna þess að Trump birti að þeir ættu að vera að lækka vexti,“ sagði Roth í við­tali og bætti við að slíkt væri „upp­skrift að hörm­ungum“ fyrir banda­rískt efna­hags­líf.

Sjálfstæði Seðlabankans „algjörlega nauðsynlegt“

Margir lög­fræð­ingar segja að for­seti Banda­ríkj­anna hafi ekki vald til að reka for­mann Seðla­bank­ans eða neinn af sam­starfs­mönnum hans í 19 manna vaxta­á­kvörð­un­ar­nefnd bank­ans af neinni ástæðu, nema af sér­stöku til­efni.

Seðla­banka­kerfi Banda­ríkj­anna, sem var reist fyrir meira en öld, er hannað til að verja seðla­banka Banda­ríkj­anna frá póli­tískum afskiptum.

„Sjálf­stæði er algjör­lega nauð­syn­legt fyrir Seðla­bank­ann,“ sagði Roth. „Lönd sem hafa ekki sjálf­stæða seðla­banka eru með gjald­miðla sem eru greini­lega veik­ari og vexti sem eru greini­lega hærri.“

Mark Zandi, aðal­hag­fræð­ingur Moody's Analytics, sagði við AFP að þau hefðu „afger­andi sann­anir fyrir því að það að skerða sjálf­stæði seðla­banka sé sér­stak­lega slæm hug­mynd“.

Vill geta rekið yfirmenn sjálfstæðra stofnana

Ein alvar­leg ógn við sjálf­stæði Seðla­bank­ans kemur frá yfir­stand­andi dóms­máli þar sem stjórn Trumps hefur gefið til kynna að hún muni leita eftir því að vefengja ákvörðun Hæsta­réttar frá 1935 sem neitar for­seta Banda­ríkj­anna um rétt til að reka yfir­menn sjálf­stæðra rík­is­stofn­ana.

Málið gæti haft alvar­legar afleið­ingar fyrir Seðla­bank­ann, miðað við stöðu hans sem sjálf­stæðrar stofn­unar þar sem stjórn­endur hans telja að for­set­inn geti ekki rekið þá af til­efn­is­lausu.

En jafn­vel þótt stjórn Trumps nái árangri fyrir dóm­stólum, gæti hún fljót­lega rek­ist á end­an­lega vörn sjálf­stæðis Seðla­bank­ans: Skulda­bréfa­mark­að­inn.

Á meðan óró­leika á mörk­uðum stóð nýverið, sem var af völdum tolla­stefnu Trumps, hækk­uðu ávöxt­un­ar­kröfur banda­rískra rík­is­skulda­bréfa og doll­ar­inn féll, sem bendir til þess að fjár­festar líti ef til vill ekki lengur á Banda­ríkin sem öruggt skjól fyrir fjár­fest­ingar eins og áður.

And­spænis skar­pri hækkun á ávöxt­un­ar­kröfu banda­rískra rík­is­skulda­bréfa, frestaði stjórn Trumps áformum sínum um hærri tolla gegn tugum landa, sem hjálp­aði til við að róa fjár­mála­mark­að­ina.

Ef fjár­festar teldu að sjálf­stæði Seðla­bank­ans til að takast á við verð­bólgu væri skert, myndi það lík­lega ýta upp ávöxt­un­ar­kröfu lang­tíma rík­is­skulda­bréfa á þeirri for­sendu að lang­tíma­verð­bólga yrði hærri, og setja þrýst­ing á stjórn­völd.

„Þú getur ekki stjórnað skulda­bréfa­mark­aðnum. Og það er boð­skap­ur­inn,“ sagði Swonk.

„Og þess vegna viljum við sjálf­stæðan Seðla­banka.“