Danskir húsgagnaframleiðendur í bobba

Dansk­ir hús­gagna­fram­leið­end­ur hafa ekki margt til að gleðj­ast yf­ir þessa dag­ana. Sal­an hef­ur dreg­ist sam­an um tugi pró­senta og betri tíð ekki í aug­sýn. Ung­ir kaup­end­ur vilja ódýr hús­gögn og not­að er vin­sælt.

Í dönskum bókum um hönnun er Thorvald Bindesbøll (1846–1908)  oft nefndur sem upphafsmaður danskrar hönnunar. Hann kom víða við þótt kannski sé hann þekktastur fyrir vörumerki Carlsberg, sem hann hannaði árið 1904  og er enn notað.

Þegar fjallað er um danska hönnun í ræðu og riti er Kaare Klint (1888–1954) hins vegar iðulega getið sem eins helsta áhrifavalds í danskri húsgagnahönnun á síðustu öld. Hann varð dósent við Kunstakademiet í Kaupmannahöfn (Listaháskólann) frá 1924, og prófessor við sama skóla frá 1944 til dauðadags. Margir af þekktustu húsgagnahönnuðum Dana nutu leiðsagnar Kaare Klint, um lengri eða skemmri tíma.

Uppgangstími

Síðari hluti fimmta áratugar síðustu aldar, eftir að stríðinu lauk, var uppgangstími danskrar húsgagnahönnunar og framleiðslu. Danskir hönnuðir unnu gjarnan í náinni samvinnu við húsgagnaframleiðendur þar sem áhersla var lögð á vandað handverk. Margir þeirra hönnuða sem mest létu að sér kveða og þekktastir urðu höfðu byrjað starfsferilinn sem mublusmiðir og aðstoðarmenn á smíðastofum. Í viðtölum nefndu margir úr þessum hópi hve vel það hefði gagnast þeim að hafa fengið þjálfun í handverkinu.

Arne Jacobsen, Hans J. Wegner, Poul Volther, Børge Mogensen, Poul Kjærholm, Nanna Ditzel, Verner Panton og Finn Juhl. Þessir hönnuðir, og margir fleiri, eru þekktir um víða veröld vegna húsgagna, og innanstokksmuna, sem orðið hafa til á teikniborðum þeirra. Að öðrum ólöstuðum í þessum hópi er Arne Jacobsen líklega þekktastur, ásamt Hans J. Wegner.

Kaupfélagsmublurnar

Árið 1942 kom danska kaupfélagasambandið FDB á fót húsgagnaverkstæði. Tilgangurinn var að smíða húsgögn á viðráðanlegu verði. Einn forsvarsmanna FDB sagði að með þessu væri verið að koma til móts við óskir almennings um ódýr og vönduð húsgögn. Fyrsti forstöðumaður FDB Møbler, eins og fyrirtækið hét, og heitir, var Børge Mogensen, 28 ára metnaðarfullur arkitekt. Hann teiknaði sjálfur fjölmörg húsgögn fyrir FDB og það gerðu líka margir aðrir arkitektar. Í þeim hópi var Poul Volther, sem árið 1946 hannaði stól, sem heitir því látlausa nafni J46. Þessi stóll hefur verið framleiddur í vel á aðra milljón eintaka, fleiri en nokkurt annað húsgagn FDB. Fyrir nokkrum árum var greint frá því í dönskum fjölmiðli að J46 stólinn væri að finna á rúmlega 800 þúsund dönskum heimilum. Ótal eftirlíkingar af þessum vinsæla stól hafa verið framleiddar, misvandaðar. Teiknistofu FDB var lokað árið 1968 og húsgagnasmíðinni var hætt árið 1980. Árið 2013 var hins vegar framleiðslan endurlífguð, ef svo má að orði komast, og nú eru fjölmargar FDB húsgagnaverslanir í Danmörku, sem allar selja ný húsgögn, smíðuð eftir gömlu teikningunum.

Ölkassar, hrísgrjónapappírsljós og IKEA

Í lok sjöunda áratugarins og mörg ár þar á eftir var danska hönnunin ekki í tísku í heimalandinu. Málaðir ölkassar og hrísgrjónapappírsljós komu í staðinn og árið 1969 var fyrsta IKEA-verslunin opnuð í Danmörku, í Ballerup. Bókahillur Mogen Koch og hægindastólar Poul Kjærholm voru out“. Svo kom að því að ölkössunum og pappírsljósunum fækkaði smátt og smátt, hvort kassarnir og ljósin komi aftur í sama mæli er ekki gott að segja, allt fer jú í hringi er iðulega sagt. IKEA hefur hins vegar ekki farið neitt og virðist sífellt verða fyrirferðarmeira í húsbúnaðarheiminum“.

Horft til útlanda og barist við eftirlíkingar

Á níunda og tíunda áratug beindu danskir húsgagnaframleiðendur sjónum sínum í auknum mæli út fyrir danska landsteina. Miklu fé var varið í auglýsingar og kynningar á danskri hönnun, sú kynning var ekki einskorðuð við húsgögn. Þetta mikla kynningarstarf skilaði miklum árangri og sala og útflutningur á dönskum húsbúnaði jókst til muna, bæði til landa í Evrópu og í fjarlægari heimsálfum. Dönsk húsgögn hafa alla tíð þótt dýr og það hefur freistað þjófa og sömuleiðis framleiðenda eftirlíkinga. Danskir framleiðendur húsgagna og margs konar varnings hafa á undanförnum árum eytt miklum fjármunum í baráttu við framleiðendur eftirlíkinga á húsgögnum og margs konar hlutum öðrum. Sem dæmi má nefna LEGO fyrirtækið sem hefur árum saman átt í kostnaðarsömum málaferlum til að verja sig gegn eftirlíkingaframleiðslu.

Kúnnarnir vilja bara það gamla

Oft hefur verið um það rætt og ritað í dönskum fjölmiðlum að alltof lítið nýtt gerist í danskri hönnun. Ungir hönnuðir eigi erfitt með að koma hugmyndum sínum á framfæri, framleiðendur bera því við að kaupendur vilji bara kaupa þetta gamla“ eins og fulltrúi eins framleiðanda komst að orði. Það þýðir ekkert að setja á markaðinn nýja hitakönnu, fólk vill bara kaupa Stelton-könnuna“.  Sem vel að merkja kom á markaðinn 1977. Hinn þekkti stóll Hans J. Wegner, sem oft er kallaður Ypsilon-stóllinn (heitir CH 24), hefur verið framleiddur síðan 1950 og selst enn eins og heitar lummur.

Sér kapítuli í danskri hönnunarsögu er PH5 loftljós Poul Henningsen, ljósið  kom á markaðinn árið 1958 og er nánast að finna hvert sem litið er innandyra í Danmörku, og reyndar mun víðar.

Kjósa
34
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

„Ég kom úr mjög nánu, fallegu og stóru samfélagi kynlífsverkafólks“
1
Viðtal

„Ég kom úr mjög nánu, fal­legu og stóru sam­fé­lagi kyn­lífs­verka­fólks“

Eft­ir út­skrift úr há­skóla sótti Logn um rúm­lega hundrað störf en ekk­ert kom út úr því. Hán átti góða vini í kyn­lífs­vinnu sem hún leit­aði til. Síð­ar stofn­aði hán Rauðu regn­hlíf­ar­ina, sam­tök kyn­lífs­verka­fólks á Ís­landi. „Sam­stað­an sem kann að eiga sér stað með­al kyn­lífs­verka­fólks er eitt það fal­leg­asta og dýr­mæt­asta sem ég hef upp­lif­að í mínu lífi.“
Ljóðskáld í súlufitness og kynlífsþjónustu á netinu
2
Innlent

Ljóð­skáld í súlu­fit­n­ess og kyn­lífs­þjón­ustu á net­inu

Bryn­hild­ur María Ragn­ars­dótt­ir er í meist­ara­námi, hef­ur skrif­að ljóð og fyrsta skáld­sag­an er í vinnslu. Á und­an­förn­um ár­um hef­ur hún einnig starf­að sem súlu­dans­ari og veitt kyn­lífs­þjón­ustu á net­inu. Þótt hún verði vör við for­dóma sumra hef­ur þetta veitt henni auk­ið sjálfs­traust. „Loks­ins var ég með regl­ur og stjórn yf­ir sjálfri mér.“
Fann leiðina úr myrkri sorgarinnar
3
Viðtal

Fann leið­ina úr myrkri sorg­ar­inn­ar

Jón­as Kwei Ting Sen seg­ir skoð­un sína um­búða­laust og við­ur­kenn­ir að sjá stund­um eft­ir því sem hann hef­ur skrif­að. Nafn kín­versks afa hans, Kwei Ting, merk­ir „hinn heið­ar­legi“ og það hef­ur Jón­as ætíð að leið­ar­ljósi. Að baki bein­skeyttri ímynd býr saga sem fá­ir þekkja til fulls. Snemma á lífs­leið­inni briller­aði hann sem pí­anó­leik­ari og tón­skáld, en á bak við tón­list­ina er saga af einelti og botn­lausri sorg, stór­brotn­um æv­in­týr­um og and­legri leit sem hef­ur far­ið með hann um djúpa dali, í dul­speki, hug­leiðslu og að lok­um í faðm kaþ­ólsku kirkj­unn­ar.

Mest lesið í mánuðinum

„Ég kom úr mjög nánu, fallegu og stóru samfélagi kynlífsverkafólks“
3
Viðtal

„Ég kom úr mjög nánu, fal­legu og stóru sam­fé­lagi kyn­lífs­verka­fólks“

Eft­ir út­skrift úr há­skóla sótti Logn um rúm­lega hundrað störf en ekk­ert kom út úr því. Hán átti góða vini í kyn­lífs­vinnu sem hún leit­aði til. Síð­ar stofn­aði hán Rauðu regn­hlíf­ar­ina, sam­tök kyn­lífs­verka­fólks á Ís­landi. „Sam­stað­an sem kann að eiga sér stað með­al kyn­lífs­verka­fólks er eitt það fal­leg­asta og dýr­mæt­asta sem ég hef upp­lif­að í mínu lífi.“
Kynlífsverkafólk deilir reynslu sinni: „Glæpavæðing einangrar mann“
4
Úttekt

Kyn­lífs­verka­fólk deil­ir reynslu sinni: „Glæpa­væð­ing ein­angr­ar mann“

Fjór­ir ein­stak­ling­ar sem unn­ið hafa mis­mun­andi kyn­lífs­vinnu á Ís­landi segja þörf á að breyta lög­um og laga við­horf sam­fé­lags­ins. Ein­angr­un fólks sem vinn­ur slíka vinnu sé hættu­leg. Í dag hafa þau kom­ið upp sínu eig­in tengslaneti til að styðja hvert ann­að og passa upp á ör­yggi og mann­rétt­indi kyn­lífs­verka­fólks og þo­lenda vænd­is.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár

Loka auglýsingu