Bílaframleiðendur með öndina í hálsinum

Þegar skrif­ari þessa pistils var að alast upp úti á landi, upp úr miðri síð­ustu öld, var „bíla­ver­öldin“ önnur en í dag. Rússa­jeppar, Willys og Land Rover voru nán­ast einu teg­und­irnar sem til voru á sveita­bæjum, ef þar var á annað borð til bíll. Í þorpum og bæjum úti á landi voru Moskvits og Skoda algengir ásamt jepp­unum áður­nefndu þótt þar væru líka margar aðrar teg­undir, til dæmis Ford Cortina og Ford Taunus ásamt amer­ísku „kögg­unum“ eins og amer­ísku dross­í­urnar með fjaðra­sóf­unum voru kall­aðar. Í höf­uð­borg­inni var hlut­fall amer­ísku drek­anna hærra.

Saga bíls­ins á Íslandi er áhuga­verð og fróð­leg enda hafa verið skrif­aðar um hana nokkrar bækur. Í bók Sigurðar Hreiðars, Saga bíls­ins á Íslandi 1904–2004 (Reykja­vík 2004), kemur fram að árið 1961 breytt­ist grund­völlur bíla­inn­flutn­ings. Nú mátti hver sem er kaupa bíl en varð að fá gjald­eyr­is­leyfi vegna kaupanna og fá reikn­ing­inn stimpl­aðan hjá réttum yfir­völdum áður en hægt væri að leysa bíl­inn úr tolli. Ekki þurfti lengur að sækja um leyfi til bíla­kaupa hjá nefndum og ráðum sem úthlut­uðu leyfum til kaupanna. Þessi fróð­lega saga verður ekki frekar rakin hér en við áður­nefnda breyt­ingu tók teg­undum bíla sem fluttir voru inn að fjölga.

Japanska bylgjan og rafmagnið

Árið 1965 voru fyrstu japönsku bíl­arnir aug­lýstir hér á landi. Japanska bif­reiða­salan bauð þá bíla af teg­und sem átti eftir að koma mjög við sögu: Toyota. Það ár seld­ust 29 Toyota bílar (Corona, Crown og Land Cruiser) hér á landi. Upp úr 1970 hófst svo það sem kalla má „japönsku bylgj­una“ sem ekki sér fyrir end­ann á. Nissan (hét fyrst Datsun), Mazda, Suzuki, Honda, Subaru, Daihatsu og Isuzu eru bif­reiða­teg­undir sem Íslend­ingar þekkja mæta­vel. Síðar kom önnur bylgja sem mætti kenna við Suður-Kóreu, Hyundai, Kia og SsangYong (síðar Kgm). Asíu­bíl­arnir eins og þeir eru stundum kall­aðir voru fljótir að sanna sig á Íslandi og efa­semd­araddir, sem aldrei voru háværar, heyrðu fljót­lega sög­unni til.

Frá síð­ustu alda­mótum hefur orðið mikil breyt­ing í „bíla­ver­öld­inni“. Bílar sem knúnir eru, að hluta eða öllu leyti, með raf­magni verða sífellt algeng­ari. Margir bíla­fram­leið­endur hyggj­ast hætta fram­leiðslu bensín- eða dísilknú­inna bíla og sumir jafn­vel alveg komnir í raf­magnið eins og það er orðað. Stærsta hindr­unin í raf­magns­bíl­unum var í upp­hafi stærð raf­geym­is­ins, akst­urs­drægni eins og það nefn­ist. Þar er þró­unin hröð sem sér engan veg­inn fyrir end­ann á. Ástæða þess að bíla­fram­leið­endur fóru í auknum mæli að beina sjónum sínum að raf­magn­inu var óstöð­ug­leiki í olíu­vinnslu, síbreyti­legt verð á elds­neyti (oft­ast upp á við) og sú stað­reynd að olían er ekki óþrjót­andi auð­lind. Umhverf­is­sjón­ar­mið vega líka þungt.

Kínverska innrásin

Það hefur vænt­an­lega ekki farið fram hjá þeim sem fylgj­ast með hrær­ingum á bíla­mark­aðnum að á allra síð­ustu árum hafa kín­verskir bílar orðið æ algeng­ari sjón á götum borga og bæja. Fjöl­margar teg­undir sem eng­inn hafði heyrt svo mikið sem minnst á, hvað þá séð, eru æ algeng­ari sjón. Eina teg­und þeirra kín­versku, MG (Morris Garage), kann­ast reyndar margir við. Upp­haf­lega breskir bílar, fram­leiddir í Oxford frá árinu 1924. Saga MG væri efni í heila bók en árið 2007 keypti elsti bíla­fram­leið­andi í Kína, Nanjing Automobile Group, MG og í fram­hald­inu gekk þessi gamla breska bíla­teg­und í end­ur­nýjun líf­dag­anna. Árið 2019 voru fram­leiddir 21 milljón bílar í Evrópu, á þessu ári verða þeir um 17 millj­ónir. Þessar tölur tala sínu máli og sýna svo ekki verður um villst að Kín­verjar hafa krækt í drjúga sneið af „bíla­kök­unni“.

Hótanir Trumps

Ef Donald Trump verður næsti for­seti Banda­ríkj­anna eiga evr­ópskir og kín­verskir bíla­fram­leið­endur ekki von á góðu. 

Ætlar að leggja hærri tolla á inn­fluttar vörur frá Evrópu Evr­ópskir fram­leið­endur, ekki síst bíla­fram­leið­endur, bíða nú með önd­ina í háls­inum eftir nið­ur­stöðum for­seta­kosn­inga í Banda­ríkj­unum.

Mynd: Caitlin O'Hara/AFP

Eitt kosn­inga­lof­orða Trumps er að hann muni leggja 10 pró­senta inn­flutn­ings­toll á evr­ópskar vörur, toll­ur­inn er núna 2 pró­sent. Enn fremur hyggst hann hækka kín­verska toll­múr­inn enn frekar, úr 20 í 30 pró­sent.

Í við­tali við danska dag­blaðið Politi­ken sagði Roberto Vavass­ori, fram­kvæmda­stjóri sam­bands ítal­skra bíla­fram­leið­enda, útlitið dökkt. Á Ítalíu vinna um það bil 300 þús­und manns við bíla­fram­leiðslu, eða fram­leiðslu ýmissa íhluta í bíla. Meira en helm­ingur íhlut­anna fer til þýskra bíla­fram­leið­enda. Frá jan­úar til júní í fyrra seld­ust um það bil 40 þús­und ítalskir bílar í Banda­ríkj­unum, á sama tíma­bili á þessu ári er salan tæp­lega 20 þús­und. Þessi sam­dráttur á ekki hvað síst við um svo­kall­aða lúx­us­bíla, þar á meðal Lamborg­hini, en 40 pró­sent af fram­leiðslu þess fyr­ir­tækis hefur farið til Banda­ríkj­anna.  

Þýska­land er stærsti fram­leið­andi bíla í Evrópu. Þar­lendir fram­leið­endur hafa fundið illi­lega fyrir sam­drætti í söl­unni, árið 2017 voru fram­leiddar 5,6 millj­ónir bíla í Þýska­landi, í fyrra var fram­leiðslan 4,1 milljón, þar af fóru 400 þús­und bílar til Banda­ríkj­anna. Volkswagen, stærsti bíla­fram­leið­andi Þýska­lands, íhugar að loka verk­smiðjum í heima­land­inu, það gæti kostað 30 þús­und manns vinn­una en sam­tals starfa um 120 þús­und manns hjá Volkswagen í Þýska­landi.

Í sumar ákvað Banda­ríkja­stjórn að leggja 100 pró­sent toll á raf­drifna bíla frá Kína. Fyrr í þessum mán­uði ákvað Evr­ópu­sam­bandið að leggja 35,3 pró­sent toll á kín­verska raf­bíla. Rökin eru þau að Kín­verjar nið­ur­greiði bíla­fram­leiðsl­una til að auka söl­una.

Bíða í ofvæni

Evr­ópskir fram­leið­endur, ekki síst bíla­fram­leið­endur, bíða nú í ofvæni eftir for­seta­kosn­ing­unum í Banda­ríkj­unum. Ef Banda­ríkin undir stjórn Trumps ákveða að hækka tolla á kín­verskum vörum hefur það alvar­legar afleið­ingar fyrir Evr­ópu­búa að mati Emily Mans­fi­eld, sér­fræð­ings hjá Economist í Bret­landi. Kín­verjar myndu lækka verð á útflutn­ings­vörum sínum til Evrópu og þannig þvinga evr­ópska fram­leið­endur til að lækka verð. Það myndi ríða mörgum fram­leið­endum að fullu og þýða atvinnu­leysi.

Vill þvinga fram aukin framlög til hermála

Í for­seta­tíð sinni hamr­aði Trump sí og æ á því að Nato­r­íkin í Evrópu yrðu að bæta veru­lega í fjár­veit­ingar til varn­ar­mála og vitn­aði iðu­lega til skuld­bind­inga um 2 pró­sent vergrar þjóð­ar­fram­leiðslu. Francesco Nicoli, pró­fessor í evr­ópskri hag­fræði, sagði í við­tali við Politi­ken að Trump muni, verði hann for­seti, kannski vilja semja um óbreytta tolla gegn því að Nato-þjóð­irnar leggi meira fé til varn­ar­mála. „Nú halda allir niðri í sér and­anum,“ sagði Francesco Nicoli.