Ídes­em­ber árið 2022 sam­þykkti rík­is­stjórnin til­lögu Guð­mundar Inga Guð­brands­sonar, félags- og vinnu­mark­aðs­ráð­herra, um að skipa starfs­hóp sem myndi vinna að gerð nýrrar aðgerða­á­ætl­unar gegn ofbeldi og afleið­ingum þess. Hópinn átti að stofna vorið 2023 og aðgerð­ar­á­ætlun hans átti að leggja fram á Alþingi sem þings­á­lykt­un­ar­til­lögu vorið 2024. 

Síðan hefur ekk­ert spurst til þessa starfs­hóps. Hvorki um skipun hans né afurðir.

Mikið hefur verið rætt um aukið ofbeldi í íslensku sam­fé­lagi und­an­farið. Varð það einkum í kjöl­far hnífa­árásar sem dró 17 ára stúlku til dauða á Menn­ing­arnótt – en hnífa­burður og ofbeldi meðal ung­menna hefur færst mikið í auk­ana. Nýverið hefur rík­is­stjórnin, for­seti Íslands auk fjöl­margra ann­arra kallað eftir þjóð­ar­átaki gegn ofbeld­is­brotum barna. 

Í svari frá félags- og vinnu­mark­aðs­ráðu­neyt­inu við fyr­ir­spurn Heim­ild­ar­innar segir að tekin hafi verið ákvörðun með að bíða með stofnun starfs­hóps­ins „í ljósi þess að á vegum stjórn­valda var þegar verið að vinna að marg­vís­legum aðgerðum gegn ofbeldi, auk þess sem aðrar aðgerða­á­ætl­anir tengdar ofbeldi voru enn í gildi.“

Í því sam­hengi er minnst á aðgerða­áa­ætl­anir svo sem þings­á­lyktun um for­varnir meðal barna og ung­menna gegn kyn­ferð­is­legu og kyn­bundnu ofbeldi og áreitni, en í þeirri ályktun er áætlun um aðgerðir fyrir árin 2021-2025. 

Enn fremur var starfs­hópur starf­andi sem skoð­aði og lagði mat á hvaða laga- og reglu­gerða­breyt­inga væri þörf á í tengslum við þjón­ustu vegna ofbeldis. Var það út frá samn­ingi Evr­ópu­ráðs­ins (Istanbúl-samn­ing­ur­inn) um for­varnir og bar­áttu gegn ofbeldi á konum og heim­il­is­of­beldi. 

Auk þess hafði verið skip­aður starfs­hópur til að vinna að lands­á­ætlun um inn­leið­ingu Istanbúl-samn­ings­ins um ofbeldi gegn konum og heim­il­is­of­beldi.

„Talið var rétt að þessum verk­efnum og öðrum yrði fylgt úr hlaði og mat lagt á fram­vindu þeirra áður en haf­ist yrði handa við gerð nýrrar aðgerða­á­ætl­unar,“ segir í svari ráðu­neyt­is­ins.

Fjölmörg verkefni studd

Þá er tekið fram að í dag sé unnið að marg­vís­legum aðgerðum tengdum ofbeldi vítt og breitt um stjórn­kerfið. Til dæmis sé einn liður í nýkynntri áætlun um aðgerðir vegna ofbeldis meðal barna og gegn börnum að sam­hæfa aðgerðir gegn ofbeldi og móta stefnu til fram­tíðar. „Ráðu­neytið telur að fyr­ir­hug­uðum verk­efnum þess starfs­hóps sem spurt er um hafi því að stöddu verið fund­inn annar far­vegur.“

Félags- og vinnu­mark­aðs­ráðu­neytið seg­ist síð­ustu ár hafa komið að fjöl­mörgum verk­efnum sem miði að því að draga úr ofbeldi í sam­fé­lag­inu og bregð­ast við afleið­ingum þess.

„Ráðu­neytið gerði sam­komu­lag við Rík­is­lög­reglu­stjóra um frek­ari þróun á svæð­is­bundnu sam­starfi um aðgerðir gegn ofbeldi meðal lyk­il­að­ila á hverju lands­svæði þ.m.t. félags­þjón­ustu, sér­fræði­þjón­ustu sveit­ar­fé­laga, barna­vernd­ar­yf­ir­valda, lög­reglu, heil­brigð­is­þjón­ustu og skóla­stjórn­enda. Sú vinna stendur enn yfir og á flestum lands­svæðum hefur verið skrifað undir sam­starfs­yf­ir­lýs­ingu um svæð­is­bundið sam­ráð gegn ofbeldi,“ segir í svar­inu.

Þá hafi rík­is­lög­reglu­stjóra einnig verið veitt fjár­fram­lag til þess að halda fyrsta lands­sam­ráðs­fund­inn um aðgerðir gegn ofbeldi. Þema fund­ar­ins hafi verið ofbeldi meðal barna og ung­menna og þver­fag­legt sam­ráð gegn heim­ilis-, kyn­ferðis-, og kyn­bundnu ofbeldi.

Ráðu­neytið hafi lengi stutt við frjáls félaga­sam­tök og aðra sem veita þjón­ustu vegna ofbeldis, til dæmis Bjark­ar­hlíð, Stígamót og Samtök um kvenna­at­hvarf á höf­uð­borg­ar­svæð­inu og á Norð­ur­landi. Árið 2023 hafi verið aug­lýst sér­stak­lega eftir umsóknum um styrki til verk­efna til að takast á við ofbeldi. Enn fremur hafi um ára­bil verið gerður samn­ingur við Heim­il­is­frið sem veitir þjón­ustu við fólk sem beitir ofbeldi í nánum sam­böndum.

Frumvarp á þingmálaskrá vetrarins

Í svar­inu er enn fremur tekið fram að í heims­far­aldr­inum hafi fjöl­mörg verk­efni verið sett á lagg­irnar af aðgerð­arteymi gegn ofbeldi. Áhersla hafi verið lögð á verk­efni sem yrðu fest í sessi til fram­tíðar.

„Má þar nefna að lög­reglan á höf­uð­borg­ar­svæð­inu var studd til að ráð­ast í mark­vissar aðgerðir til að vinna gegn staf­rænu kyn­ferð­is­legu ofbeldi gegn börnum og ung­mennum, auk þess að fá stuðn­ing til að sinna auknum for­vörnum og stuðn­ingi við börn í við­kvæmri stöðu til að draga úr líkum á ofbeld­is­brotum þeirra.“

Að lokum sé frum­varp félags- og vinnu­mark­aðs­ráð­herra, sem byggi á til­lögum starfs­hóps­ins um þjón­ustu vegna ofbeldis út frá Istanbúl-samn­ingnum, á þing­mála­skrá vetr­ar­ins.

„Um er að ræða frum­varp um breyt­ingar á lögum um félags­þjón­ustu sveit­ar­fé­laga (aðgerðir gegn ofbeldi) í þeim til­gangi að skýra ábyrgð og hlut­verk opin­berra aðila þegar kemur að stuðn­ingi og vernd fyrir þolendur ofbeldis og með­ferð­ar­úr­ræðum fyrir ger­endur,“ segir í svari félags- og vinnu­mark­aðs­ráðu­neyt­is­ins.