Getur verið að við séum komin á spor svo öfl­ugra tækni­ríkja úti í hinum enda­lausa alheimi að þau hafi megnað að smíða hvelf­ingar utan um heilu sól­irnar og sól­kerfin?

Það er að minnsta kosti ekki úti­lokað. Tveir hópar stjarn­vís­inda­manna hafa verið að skoða gögn frá millj­ónum sól­stjarna sem rann­sak­aðar hafa verið á und­an­förnum ára­tugum og þeir hafa fundið nokkra tugi sóla sem virð­ast gefa frá sér óeðli­lega mikið af inn­rauðu ljósi miðað við stærð og gerð við­kom­andi sól­stjarna.

Og þótt eflaust kunni að vera ýmsar „eðli­legar“ skýr­ingar á því, þá hafa vís­inda­menn­irnir hingað til ekki fundið þær — sem leiðir þá óhjá­væmi­lega að þeirri ævin­týra­legu hug­mynd hvort um geti verið að ræða svo­kall­aðar Dyson-hvelf­ingar af ein­hverri sort.

Risa­stórar, já, brjál­æð­is­lega tröll­vaxnar hvelf­ingar (eða net) sem viti bornar verur hafi þá smíðað utan um sól­ina sína til að afla nær ótak­mark­aðrar orku frá henni.

Það var breski eðl­is­fræð­ing­ur­inn og stærð­fræð­ing­ur­inn Freeman Dyson sem fyrstur skoð­aði þessa hug­mynd í alvöru árið 1960 en hann byggði reyndar á svip­aðri hug­mynd sem hafði komið fram í frægri vís­inda­skáld­sögu Olafs Stapledons frá 1937, Star Maker.

Til­gangur Dysons var að láta sér detta í hug hugs­an­legar leiðir viti bor­inna geim­vera til að afla sér nægrar orku eftir að allar venju­legar orku­lindir þeirra sól­kerfis væru búnar og sú sól­ar­orka sem hægt væri að fanga á heima­plánet­unni dygði heldur ekki fyrir næstu skref.

Í raun felur hug­myndin að Dyson-hvelf­ing­unni í sér að við­kom­andi geim­verur taka í sundur heilu plánet­urnar í sól­kerfi sínu og brjóti að lyktum niður sína eigin plánetu til þess að útvega nægt efni í hvelf­ing­una, sem geim­ver­urnar búa síðan innan á.

Þetta er að minnsta kosti sú útgáfa hug­mynd­ar­innar sem höf­undar vís­inda­skáld­sagna tóku feg­ins hendi, svona flestir.

Dyson sjálfur sagði seinna að hann hefði raunar alls ekki átt við heila kúlu eða hvelf­ingu utan um stjörnu. Það væri ógjörn­ingur. Hann hefði í raun­inni átt við ein­hvers konar mjög víð­tækt net sól­ar­sella, haldið uppi af stórri stórri grind.

En hvort heldur er, þá er slíkt auð­vitað óra­fjarri mann­legri getu nú á tímum og í allri fyr­ir­sjá­an­legri fram­tíð.

En bíðum við.

Miðað við hrað­ann á tækni­fram­förum manns­ins bara und­an­farin 200-300 ár, þá er hins vegar engin goðgá að ímynda sér að eitt­hvað þessu líkt kunni að verða hægt eftir tíu þús­und ár eða hund­rað þús­und eða jafn­vel milljón ár.

Nægur er tím­inn — ef við náum að skrimta sem teg­und.

Margir vís­inda­skáld­sagna­höf­undar tóku hug­mynd­inni um Dyson-hvelf­ing­una fagn­andi, eins og drepið var á hér að ofan, og hafa nýtt hana í sögum sínum. Ein þekktasta sagan af því tagi er jafn­framt ein sú fyrsta, en það er sagan Ringworld eftir Larry Niven sem út kom 1970.

Í hans sögu var raunar ekki um að ræða heila hvelf­ingu heldur „aðeins“ breiðan hring sem geim­verur smíð­uðu kringum sól­ina sína.

Hring­heimur,sköp­un­ar­verk Larry Nivens. Fyrir nokkrum árum bár­ust fréttir af því að von væri á sjón­varps­s­eríu mik­illi eftir sögu Nivens en ekki hefur orðið af henni enn.

Dyson ályktaði að „ein­faldasta“ leiðin til að nýta sól­ar­ljós innan hvelf­ingar eða nets af þessu tagi væri að breyta því í inn­rautt ljós. Og hann benti á að ef fólk vildi leita að sporum um tækni­menn­ingu af þessu tagi væri til dæmis ekki galið að reyna að þefa uppi sól­kerfi sem óvenju mik­ill inn­rauður varmi virt­ist stafa frá.

Og það er nú það sem vís­inda­hóp­arnir tveir hafa nú gert. 

Annar hóp­ur­inn starfar við háskól­ann í Uppsölum í Svíþjóð og Matías Suazo hefur orð fyrir þeim hópi. Hann bendir til dæmis á sjö „rauða dverga“ sem eru í innan við 900 ljósára fjar­lægð frá sól­inni okkar og gefa allir frá sér mun meiri inn­rauða orku en ætla mætti. Dverg­sólir af því tagi væru einmitt „auð­veld­ari“ við­fangs við bygg­ingu Dyson-hvelf­inga af því ein­fald­lega að þær eru ekki eins stórar og aðrar sólir.

Bæði hópur Suazo og hinn hóp­ur­inn sem Gabriella Contardo leiðir á Ítalíu leggja áherslu á að enn sem komið er sé sjálf­sagt að reikna með að hið óvenju­lega magn af inn­rauða ljós­inu í sól­kerf­unum stafi af ein­hverju nátt­úru­legu ferli sem við höfum bara enn ekki áttað okkur á.

„En stór­kost­leg­asta skýr­ingin væri ef þarna leynd­ust Dyson-hvelf­ingar,“ segir Suazo.

Eitt af því sem vís­inda­menn hafa verið að velta fyrir sér að und­an­förnu er hversu æski­lega það kunni að vera að við menn­irnir reynum að vekja á okkur athygli í alheim­inum ef hann er iðandi af lífi. Gæti ekki farið svo að þá mæti hingað bara geim­verur sem fyrst og fremst hafi áhuga á að arð­ræna jörð­ina og tæma orku­lindir hennar?

Um það er til dæmis fjallað í sjón­varps­s­er­í­unni 3 Body Problem sem margir hafa séð.

Þetta er spurn­ing — en einu má þó lík­lega treysta: Ef geim­verur búa yfir nægri þekk­ingu og færni til að smíða sér Dyson-hvelf­ingu, þá þurfa þær aug­ljós­lega ekk­ert á auð­lindum okkar að halda og ættu því að vera hættu­lausar með öllu.

Er það ekki ann­ars?

Hér er splunkuný grein á vef­síð­unni New Scientist sem fjallar um þetta.