Í dag, 13. maí, eru rétt 84 ár frá því örlög réð­ust í einni afdrifa­rík­ustu orr­ustu síð­ari heims­styrj­aldar, orr­ust­unni við Sedan í Frakk­landi. Hún var hluti af árás þýska hers­ins í vest­ur­átt og end­aði með algjörum sigri Þjóð­verja.

Nú munu ýmsir hvá yfir því að þessi orr­usta verð­s­kuldi orða­lagið „ein afdrifa­rík­asta orr­usta seinni heims­styrj­aldar“. Sjaldan er fjöl­yrt um þessa orr­ustu í sögu styrj­ald­ar­innar og hún var reyndar ekki sér­lega blóðug, miðað við ýmis önnur hrann­víg í heims­styrj­öld­inni. 

Fimm þús­und manns féllu eða særð­ust úr hvoru liði.

En hví skipti þessi orr­usta þá svo miklu máli?

Í maí 1940 hafði stríð Breta og Frakka við Þjóð­verja staðið í níu mán­uði en á víg­stöðv­unum á landi hafði í raun fátt gerst.

Það „geis­aði“ hið svo­kall­aða „þykjustu­stríð“.

Frakkar áttu mjög öfl­ugan og fjöl­mennan her. Í raun stóð hann þýska hernum vel á sporði hvað mann­skap og tækja­búnað varðar, nema helst í lofti. Það átti þó eftir að há Frökk­unum mjög illi­lega hve varn­ar­sinn­aðir og böl­sýnir her­for­ingjar þeirra voru. Þeim virt­ist fyr­ir­munað að bregð­ast hratt við, hvað þá af dirfsku.

Allir vissu hins vegar að Þjóð­verjar myndu fyrr eða síðar gera árás í vestur. Frakkar létu sig hafa að bíða bara eftir þeirra árás.

Og flestir þótt­ust líka vita að árás Hitlers myndi í stórum dráttum fylgja for­skrift keis­ara­hers­ins úr fyrri heims­styrj­öld með mik­illi árás gegnum Belgíu til þess að sneiða hjá varn­ar­virkjum Frakka á landa­mærum þeirra að Þýska­landi.

En Þjóð­verjar höfðu lært sína lexíu af óförum fyrri heims­styrj­aldar þegar Frökkum tókst að stöðva árás­ina og síðan tóku við hjaðn­inga­víg í skot­gröfum í fjögur ár sam­fleytt.

Þjóð­verjar réð­ust nú vissu­lega inn í Belgíu með miklu liði þann 10. maí og tóku þá reyndar Holland eins og í leið­inni. En þýska inn­rás­ar­hernum í Belgíu var í raun ekki ætlað að stefna beint suður til Frakk­lands. Til­gangur hans var vissu­lega að ná svæðum í Belgíu en þó fyrst og fremst að lokka franskt og breskt her­lið norður á bóg­inn meðan mestur hluti inn­rás­ar­liðs­ins fór um Ardenna­jöll í Lux­emburg og stefndi síðan beint til Sedan.

Fjöllin þau eru ekki há en þau eru nokkuð brött og skógi vaxin og vega­kerfið um þau var í þá daga afar snaut­legt, sums staðar varla nema mjóir troðn­ingar. Það hafði hrein­lega ekki hvarflað að Frökkum að Þjóð­verjar myndu í alvöru senda meg­in­her sinn um þessa fjall­vegi og því voru varnir þar afar tak­mark­aðar. 

Og það var að sjálf­sögðu ástæðan fyrir því að Þjóð­verjar höfðu afráðið að fara þessa leið. 

Fyrstu dægrin eftir að inn­rásin hófst virt­ist allt fara eftir gömlum for­skriftum. Þýski her­inn í Belgíu stefndi í átt til Brussel en franski her­inn axl­aði sín skinn og lagði af stað norður þangað að hrekja hann brott. Frakkar fréttu nátt­úr­lega brátt að furðu mikið þýskt lið virt­ist vera að brjót­ast um fjall­veg­ina í Ardenna­fjöllum, en þeim þótti svo ótrú­legt að þar gæti verið um mik­il­væga hern­að­ar­að­gerð að ræða að þeir brugð­ust bæði seint og illa við.

Það var vissu­lega eng­inn leikur fyrir Þjóð­verja að kom­ast þar um. Í nokkur dægur var í fjöll­unum „mesta umferð­ar­öng­þveiti í heimi“ að sögn Þjóð­verja sjálfra. Þeir vissu vel að öfl­ugar loft­árásir Frakka á skrið­dreka­lest­irnar og fót­göngu­liðs­sveit­irnar í fjöll­unum hefðu getað endað með algerum ósköpum fyrir inn­rás­ar­liðið. En Frakkar virt­ust alveg glóru­lausir og kunnu ekk­ert að bregð­ast við þessum óvæntum tíð­indum.

Þann 12. maí fóru þýsku her­sveit­inar að streyma niður úr Ardenna­fjöllum og beint til Sedan við ána Meuse. Það var lyk­il­at­riði fyrir inn­rás­ar­á­ætl­anir Þjóð­verja að ná borg­inni og helst brúm yfir ána ósködd­uðum — en reyndar höfðu þeir með­ferðis tæki og tól til að hrófla upp sínum eigin brúm í snatri.

Enn voru Frakkar illa und­ir­búnir og við Sedan voru litlar varnir. Nokkuð öfl­ugt varn­ar­lið var hins vegar stað­sett beggja megin við borg­ina og ef það hefði brugð­ist hratt og örugg­lega við hefði vel getað farið svo að árás Þjóð­verja hefði verið hrundið. Og þá hefði tími gef­ist til að kalla á meira lið til að stöðva ferðir þýska liðs­ins ofan úr fjöll­unum.

13. maí 1940 var dag­ur­inn sem þetta hefði átt að ger­ast.

Og ef Þjóð­verjar hefðu verið reknir aftur frá Sedan eða Frökkum alt­ént tek­ist að stöðva flutn­inga þeirra á liði sínu yfir ána, þá er senni­legt að heims­styrj­öldin hefði tekið allt aðra stefnu.

Ef Þjóð­verjar hefðu ekki náð Frakk­landi sum­arið 1940 heldur stríðið þar endað í ein­hvers konar patt­stöðu líkt og 1914, þá er til dæmis mjög ólík­legt að þeir hefðu lagt í árás á Sov­ét­ríkin 1941.

En Frakkar gripu ekki gæs­ina í Ardenna­fjöllum og ekki við Sedan.

Mikil er þeirra sök.