„Það var ríkj­andi ósætti við það að ganga inn í banda­lagið og það var meira að segja mikið ósætti á þingi. Samt ein­hvern veg­inn sner­ust hlut­irnir við og við vorum komin í NATO. Þetta er nátt­úru­lega hlutur sem þjóðin hefði átt að velja.“ 

Þetta er meðal þess sem fram kom í máli Eiríks Inga Jóhanns­sonar, for­seta­fram­bjóð­anda og fyrrum sjó­manns, í nýjasta þætti Pressu. Ásamt honum ræddu þau Ásdís Rán Gunn­ars­dóttir, Ástþór Magn­ús­son og Viktor Trausta­son fram­boð sín og sýn þeirra á emb­ætti og hlut­verk for­seta Íslands.

Þau voru meðal ann­ars spurð hvaða lög úr for­tíð­inni þau hefðu neitað skrifa undir og skotið í þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu, sætu þau í emb­ætti for­seta á þeim tíma. Eiríkur Ingi sagði í svari sínu að hann hefði skotið samn­ingi um aðild Íslands að Atl­ants­hafs­banda­lag­inu árið 1949 í þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu.

Eiríkur Ingi benti einnig á inn­göngu Íslands inn í EES. Það væri annað dæmi úr sög­unni sem velta mætti fyrir sér hvort að hefði átt að rata fyrir þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu.

„Ég stend í þeirri trú þegar það kemur að ein­hverjum samn­ingum eða lögum sem hafa mikil áhrif á íbúa lands­ins, þá eiga þeir nátt­úru­lega að fá að velja það. Það er ekki fyrir okkur ráða­menn­ina að taka algjöra nið­ur­stöðu í þessum málum.“ 

Ísland greiðir of mikið fyrir aðild að NATO

Þá sagði Eiríkur að Ísland greiða of mikið fyrir aðild sína að Atl­ants­hafs­banda­lag­inu. Að hans mati ættu lands­menn að sækja sér fjár­magn og fé frá banda­lag­inu til þess að reisa mik­il­væga inn­viði.

„Ef við erum föst í þessum sam­tökum þá eigum við nátt­úru­lega að mjólka kúna og fá meira út úr þessu. Við erum farin að borga meira með NATO heldur en við eigum raun­veru­lega að gera. Það eru í raun­inni þeir sem vilja okkur en ekki við sem viljum þá,“ sagði Eiríkur og nefndi í sam­hengi að banda­lagið ætti að taka þátt í fjár­mögnun á nýjum alþjóð­legum flug­völl.

„Þarna ætti NATO að koma sterk­lega til að borga brús­ann fyrir það en Íslend­ingar eiga ekki að borga neitt í þessu varn­ar­banda­lagi.“ 

Hinir frambjóðendurnir líka reiðubúnir að beita málskotsréttinum

Ásdís Rán og Viktor sögðu bæði að þau myndu neita að skrifa undir laga­frum­varp ef nægi­lega hátt hlut­fall þjóð­ar­innar lýsti sig and­vígt frum­varp­inu.

Sagðist Viktor munu neita að skrifa undir lög sem tíu pró­sent lands­manna mót­mæltu, í sam­ræmi við til­lögur stjórn­laga­ráðs. Ásdís Rán taldi hins vegar rétt að miða við 15 pró­sent hlut­fall lands­manna áður en hún tæki ákvörðun um að undr­rita laga­frum­vörp.

Þá sagði Ástþór Magn­ús­son að hann hefði neitað að skrifa undir lög­gjöf um útlend­inga­mál sem sam­þykkt voru árið 2016. Sagði hann frum­varpið hafa veitt aðkomu­fólki meiri rétt­indi en fólk sem væri fætt og upp­alið á Íslandi.