Úr öskunni við Vesúvíus: Höfundur Atlantis skammar þrælastúlku á banabeðinu!´

Fyrir tæpum fimm árum birt­ist á vef­síðu Stund­ar­innar, sem þá hét, stutt flækju­sögu­grein um nýja tækni sem þá átti að fara að beita á fjöld­ann allan af papýrusrollum sem fund­ist höfðu í stóru bóka­safni í bænum Herculanum í nágrenni Napólí.

Þannig papýrusrollur voru bækur þess tíma.

Þegar Vesúvíus gaus árið 79 ET (eftir upp­haf tíma­tals okkar) grófst Herculanum á kaf í ösku, rétt eins og nágranna­bær­inn Pompeii.

„Sú róm­verska villa, þar sem bók­roll­urnar fund­ust, er nálægt sjónum í Herculaneum. Hún fannst um 1750 og meðal þess sem fannst voru haugar af því sem menn töldu upp­haf­lega vera við­ar­búta í brenni. En þegar kveikt var í nokkum þeirra reynd­ist lít­ill ylur í þeim, þeir moln­uðu bara niður.

Seinna upp­götv­uðu menn að þetta voru bækur, upprúll­aðar bók­rollur að hætti forn­aldar en brenn­heit askan, sem hellt­ist yfir Herculaneum, hafði sviðið þær að utan.

Menn reyndu að rúlla [„bók­unum“] í sundur en þær voru svo stökkar að þær urðu bók­staf­lega að ösku í höndum manna.

Sem betur fer var þeim þó ekki hent, heldur voru sem sagt nærri 2.000 stykki geymd vand­lega og nú eru menn að byrja að gegn­um­lýsa þær með nýrri tækni og von­ast til að geta greint staf­ina og síðan „rétt úr“ mynd­unum þannig að text­inn verði læsi­legur.“

Textinn hér að ofan er úr grein­inni gömlu. Hana má alla lesa hér.

Þótt margir bíði spenntir eftir nið­ur­stöðum vís­inda­mann­anna hafa þeir ekki farið sér óðs­lega, enda er æva­gam­all papýrus­inn afar við­kvæmur og vand­með­far­inn.

En á dög­unum voru kynntar fyrstu nið­ur­stöð­urnar.

Og áhuga­menn um menn­ingu forn­aldar eru him­in­lif­andi.

Platon var maður nefndur, hann var grískur, uppi í Aþenu á fyrri hluta fjórðu aldar FT. Hann var nem­andi heim­spek­ings­ins Sókratesar og skrif­aði fræga varn­ar­ræðu kenn­ara síns sem leiddur var fyrir dóm, sak­aður um að „spilla ung­dómnum“ með heim­speki­legum spurn­ingum sínum.

Varn­ar­ræðan dugði Sókrates ekki því hann var dæmdur til dauða og neyddur til að drekka eit­ur­bikar en Platon gerði Sókrates kenn­ara sinn ódauð­legan með skrifum sínum.

Platon setti heim­speki sína fram í svo­nefndum sam­ræðum þar sem Sókrates spjallar við kunn­ingja sína og gríð­ar­lega margt úr hug­ar­heimi og heim­speki Vest­ur­landa er komið frá Platon.

Svo bara eitt dæmi sé tekið, þá eru sög­urnar um Atlantis — menn­ing­ar­ríkið mikla sem sökk í sæ og hvarf að eilífu — komnar frá Platon.

Platon er líka kunnur sem kenn­ari heim­spek­ings­ins Aristótel­esar sem var litlu áhrifa­minni en hann, en átti jafn­vel enn fræg­ari nem­anda, sjálfan Alex­ander mikla.

Platon dó í Aþenu árið 348. Á papýrusnum sem vís­inda­menn hafa nú lesið úr með tólum sínum kemur fram að þegar hann fann dauð­ann nálg­ast hafi hann fengið þræla­stúlku frá Þrakíu (nú Búlgaríu) að spila fyrir sig á flautu.

Heim­spek­ing­ur­inn knái var enn svo hress að hann hafði þrek til að gagn­rýna stúlkukind­ina fyrir skort á takti við flautuleik­inn. Ekki segir af við­brögðum hennar.

En hann dó.

Platon

Á sama papýrus kemur raunar fram að Platon sjálfur var seldur í þræl­dóm af Spart­verjum á eyj­unni Eginu. Vitað var áður að Platon hefði þurft að þola þræl­dóm um tíma en talið var að það hefði gerst á Sikiley þangað sem hann fór um tíma. 

Hvort tveggja gefur okkur nýja mynd af lífi og dauða Platons en mik­il­væg­ast er þó af öllu að þetta sýnir á hverju kunni að vera von þegar rann­sókn­irnar á papýrusnum í Herculanum halda áfram.

Graziano Ranocchia pró­fessor við háskól­ann í Pisa hefur yfir­um­sjón með öllu saman. Hann segir fólki að bíða rólegu. Það séu enn nokkur ár þangað til veru­lega merki­legar fréttir ber­ist.

En þær munu koma.

Alla leið aftan úr fornöld.