Kristrún Frosta­dóttir, for­maður Sam­fylk­ing­ar­innar, gagn­rýnir rík­is­stjórn­ina harka­lega fyrir að ætla að afhenda lax­eld­is­fyr­ir­tækjum hér á landi rekst­ar­leyfi í lax­eldi með ótíma­bundnum hætti. Kveðið er á um þetta í laga­frum­varpi um lagar­eldi. Í óund­ir­búnum fyr­ir­spurn­ar­tíma á Alþingi á dag beindi Kristrún spurn­ingum til mat­væla­ráð­herra, Bjarkeyjar Gunn­ars­dóttur: „Lengi getur vont versnað. [...] Rík­i­s­tjórnin ætlar að afhenda lax­eld­is­fyr­ir­tækjum firð­ina okkar. Hvað gengur fólki eig­in­lega til? [...] Af hverju mega þessi leyfi ekki vera tíma­bundin?“

Kristrún sagði enn frekar: „Nýr hæstv. mat­væla­ráð­herra, Bjarkey Olsen Gunn­ars­dóttir, ætlar að mæla fyrir þessu frum­varpi á Alþingi á morgun og hefur tekið við þessu máli frá tveimur fyrr­ver­andi mat­væla­ráð­herrum, fyrr­ver­andi og núver­andi for­ingjum Vinstri grænna, stjórn­mála­flokks sem hefur á tylli­dögum talað um þjóð­ar­eign auð­linda og mik­il­vægi þess að taka upp ákvæði um þjóð­ar­eign auð­linda í stjórn­ar­skrá en án árang­urs. Hvers konar þjóð­ar­eign er það að gefa þessi leyfi með var­an­legum hætti til einka­að­ila? Hver eru rökin og hvað breytt­ist? Af hverju mega þessi leyfi ekki vera tíma­bundin eins og flest önnur nýt­ing­ar­leyfi á nátt­úru­auð­lindum? Meira að segja í orku­vinnslu þar sem fjár­fest­ingar eru sann­ar­lega bundnar til langs tíma og borga sig til baka yfir margra ára­tuga tíma­bil fá orku­fyr­ir­tækin ekki nema tíma­bundin rekstr­ar­leyfi.“

Bjarkey segir breytinguna formlegs eðlis

Bjarkey svar­aði því til að laga­breyt­ingin sem um ræðir væri fyrst og fremst form­legs eðlis þar sem rekstr­ar­leyfin í sjó­kvía­eld­inu hafi í reynd verið ótíma­bundin en nú sé bara verið að hnykkja á því að svo sé. „Í lög­unum í dag eru rekstr­ar­leyfi gefin út til 16 ára í senn og það kom m.a. fram í skýrslu Rík­is­end­ur­skoð­unar að lög­gjöfin væri óljós varð­andi þessi atriði. Þar segir m.a., svo ég vitni í þá skýrslu, virðu­legi for­seti: „Rík­is­end­ur­skoðun telur að mat­væla­ráðu­neyti þurfi að taka af allan vafa um hvort rekstr­ar­leyfi telj­ist tíma­bundin eða ótíma­bundin eign.“Það var sér­stak­lega bent á það að þegar rekstr­ar­leyfi rennur út þá hefur Mat­væla­stofnun afar tak­mark­aðar heim­ildir til að synja aðila um end­ur­nýjun þrátt fyrir að frá­vik hafi orðið í starf­sem­inni eða hún ekki verið innan mark­miða lag­anna. Það má því í raun­inni segja að mörgu leyti að eins og staðan er í dag þá séu leyfin ótíma­bundin.“ 

Frum­varpið er til með­ferðar á Alþingi og fer í 2. umræðu á morgun. 

Orðrétt segir í laga­á­kvæð­inu: „Ótíma­bundin rekstr­ar­leyfi. Uppfylli rekstr­ar­leyf­is­hafi öll skil­yrði laga þess­ara og reglna settra með stoð í þeim skal rekstr­ar­leyfi til sjó­kvía­eldis vera ótíma­bundið. Rekstr­ar­leyfi skulu sæta breyt­ingum sam­kvæmt lögum og reglum á hverjum tíma sem og aft­ur­köllun skv. XII. kafla.“

Heim­ildin fjall­aði um þetta laga­á­kvæði og hvað í því felst í síð­ustu viku. 

„Varanleg gjöf“

Einn af fáum sem tjáðu sig um þetta laga­á­kvæði í þeim fjöl­mörgu umsögnum um frum­varpið sem Heim­ildin hefur kynnt sér er Árni Finnsson, for­maður Nátt­úru­vernd­ar­sam­taka Íslands, en hann segir um að um sé að ræða „var­an­lega gjöf“ til lax­eld­is­fyr­ir­tækj­anna: „Eitt hættu­leg­asta ákvæði frum­varps­drag­anna. Hér er gerð til­raun til að lög­festa úthlutun nátt­úru­auð­linda í íslenskum fjörðum og strand­sjó til allrar fram­tíðar, sem telja verður nán­ast sem var­an­lega gjöf. Stenst ekki ákvæði stjórn­ar­skrár lands­ins.“

Ef íslenska ríkið myndi reyna að inn­kalla kvót­ann í sjó­kvía­eld­inu eða banna sjó­kvía­eldi á Íslandi, líkt og umhverf­is­vernd­ar­sam­tök og hags­muna­að­ilar í lax­veiði hafa kraf­ist, gæti það átt yfir höfði sér skaða­bóta­kröfur frá lax­eld­is­fyr­ir­tækjum vegna þessa ákvæðis.