Stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefnd lagði í dag fram þings­á­lykt­un­ar­til­lögu um skipun þriggja manna nefndar til að rann­saka máls­at­vik í tengslum við snjó­flóðið sem féll á Súðavík 16. jan­úar 1995. 

Hljóti til­lagan braut­ar­gengi yrði rann­sókn­ar­nefnd­inni gert að draga saman og útbúa upp­lýs­ingar um máls­at­vik til að varpa ljósi á ákvarð­anir og verk­lag stjórn­valda. Á það meðal ann­ars um hvernig staðið var að ákvörð­unum um snjó­flóða­varnir og upp­lýs­inga­gjöf um hættu til íbúa, fram­kvæmd almanna­varna í aðdrag­anda og kjöl­far flóðs­ins og eft­ir­fylgni stjórn­valda.

Í þings­á­lykt­un­inni segir að stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefnd meti það að mik­il­vægt sé að hlut­læg og óháð rann­sókn fari fram. En ljóst sé að ekki hafi farið fram óhlut­dræg rann­sókn í kjöl­far snjóð­flóðs­ins á Súðavík 1995. „Hefur það skapað tor­tryggni og van­traust gagn­vart stjórn­völdum sem mik­il­vægt er að eyða. Taka þarf til rann­sóknar máls­at­vik svo að leiða megi í ljós hvernig staðið var að ákvörð­unum og verk­lagi stjórn­valda í tengslum við snjó­flóðið í Súðavík.“

Á grund­velli slíkrar athug­unar geta Alþingi og stjórn­völd metið hvort af atburð­unum hafi verið dreg­inn lær­dómur og hvort úrbóta sé þörf. Tekið er fram að nefndin hafi ekki orðið þess áskynja að nokkuð sak­næmt hafi átt sér stað.

Ítrekuðum beiðnum um rannsókn hafði verið hafnað

Tillagan að rann­sókn­inni er gerð í kjöl­far beiðni aðstand­enda þrettán þeirra sem fór­ust í snjó­flóð­inu. En þeir vilja að fram fari opin­ber rann­sókn á bæði aðdrag­anda og eft­ir­málum flóðs­ins. Stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefnd sam­þykkti beiðn­ina um skipun nefndar til að fara með rann­sókn­ina í jan­úar. Síðan þá hefur málið beðið form­legrar afgreiðslu. 

Snjó­flóðið sem féll á Súðavík árið 1995 varð 14 manns að bana. Þar af voru 8 börn. Stuttu eftir að flóðið féll fóru ætt­ingjar þeirra látnu fram á að óháð opin­ber rann­sókn yrði gerð á við­brögðum yfir­valda við yfir­vof­andi hættu, miss­erin og dag­ana fyrir flóðið.

Beiðnum aðstand­enda var hafnað af ráð­herrum, rík­is­sak­sókn­ara og umboðs­manni Alþingis allt til árs­ins 2005. Var það rök­stutt með þeim hætti að rann­sókn hefði þegar farið fram af hálfu almanna­varna sem birt­ist 1996. 

Almanna­varnir komust þar að því að ekki hefði verið hægt að forða mann­tjóni í flóð­unum. Rann­sóknin var harð­lega gagn­rýnd fyrir innra ósam­ræmi og það að sömu aðilar og borið hefðu ábyrgð væru að rýna eigin verk. Enn fremur hafði skýrsla almanna­varna verið unnin með tals­verðum hraða.

Stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefnd hafði málið til umfjöll­unar síðan í júní 2023. En þá sendi Katrín Jak­obs­dóttir for­sæt­is­ráð­herra for­manni þing­nefnd­ar­innar bréf þar sem hún sagð­ist telja að rann­sókn­ar­nefnd gæti skapað traust um nið­ur­stöður rann­sóknar á aðdrag­anda og eft­ir­málum snjó­flóð­anna.  

Vanræksla í aðdraganda flóðsins

Í fyrra rann­sak­aði Heim­ildin aðdrag­anda og eft­ir­mál Súða­vík­ur­flóðs­ins. Úr rann­sókn­inni komu þó nokkrar vís­bend­ingar um að yfir­völd hefðu sýnt af sér van­rækslu í aðdrag­anda flóðs­ins. Til dæmis gerði hættu­mat á svæð­inu ráð fyrir snjó­flóða­varn­ar­görðum sem aldrei risu, enn fremur hefðu mis­tök verið gerð þegar hættu­mat­skort var teiknað.

Hafði þetta í för með sér að almanna­varnir töldu rang­lega að ekk­ert þeirra húsa sem lentu í flóð­inu væru á hættu­svæði.  Í reynd voru þrjú íbúð­ar­hús og leik­skóli inni á hættu­svæð­inu og fóru öll húsin undir flóðið.

Þetta er í fimmta sinn sem Alþingi skipar rann­sókn­ar­nefnd en í fyrsta skipti sem nefnd er falið að rann­saka mál sem ekki teng­ist falli bank­anna eða aðdrag­anda þess með ein­hverjum hætti.