Zephyr Iceland, sem vill reisa allt að 500 MW vind­orku­ver í landi Klaust­ursels á Fljóts­dals­heiði, með allt að níu­tíu 150-200 metra háum vind­myllum, hafði ekki ætlað sér að gera grein fyrir losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda vegna fram­kvæmd­ar­innar eða meta áhrif hennar á lofts­lag.

Á þetta fellst Skipu­lags­stofnun ekki í áliti sínu á mats­á­ætlun fyr­ir­tæk­is­ins og segir það þurfa að meta losun á fram­kvæmda­tíma, rekstra­tíma og við nið­ur­rif ásamt því að taka til kolefn­is­spors bún­aðar og ann­arra aðfanga.

Zephyr gerði heldur ekki ráð fyrir að meta áhrif fram­kvæmd­ar­innar á úti­vist og ferða­þjón­ustu. Múlaþing benti hins vegar á að Stuðla­gil, einn vin­sæl­asti ferða­manna­staður Aust­ur­lands, væri í aðeins 4 kíló­metra fjar­lægð frá fram­kvæmda­svæð­inu og Óbyggða­setur segir að vind­orku­verið myndi koma til með að hafa veru­leg áhrif á upp­lifun ferða­manna.

Skipu­lags­stofnun segir að um víð­tæk sjón­ræn áhrif yrði að ræða en að auki gæti vind­orku­verið haft áhrif á ímynd svæð­is­ins. Þess vegna fer stofn­unin fram á að Zephyr meti gildi og aðdrátt­ar­afl svæð­is­ins með við­horfskönn­unum og við­tölum við ferða­menn og úti­vi­star­fólk.

Þurfa að rannsaka fuglana og hreindýrin

Zephyr hafði heldur ekki ætlað sér að fram­kvæma rat­sjár­mæl­ingar við fugla­rann­sóknir á hinu áform­aða fram­kvæmda­svæði heldur not­ast við snið- eða punkta­taln­ingar.

Nátt­úru­fræði­stofnun bendir á að þótt svæðið sé ekki innan skil­greinds mik­il­vægs fugla­svæðis þá séu nokkur slík í næsta nágrenni. Þar sé m.a. að finna mik­il­vægt varp­land álfta og heið­ar­gæsa, stórra fugla sem fljúgi í hópum sem séu alla jafna í hvað mestri hættu að lenda í áflugi við vind­myllur. Afar mik­il­vægt sé að far þess­ara teg­unda um svæðið verði kort­lagt eins nákvæm­lega og mögu­legt sé.

Undir þetta tekur Skipu­lags­stofnun í áliti sínu og segir að fram þurfi að fara rat­stjár­mæl­ingar á öllu fram­kvæmda­svæð­inu á bæði varp­tíma og að vetr­ar­lagi í tvö ár í röð.

Sýni­leikiÁ kort­inu, sem Zephyr birtir í mats­á­ætlun sinni, má sjá um það bil þá staði (merkt með fjólu­bláum lit) sem vind­myllur hins áform­aða vind­orku­vers myndu sjást frá.

Mynd: Úr mats­á­ætlun

Í mats­á­ætlun Zephyr er hvergi minnst á hrein­dýr. Hins vegar er full­ljóst að hrein­dýr nýta sér hið fyr­ir­hug­aða fram­kvæmda­svæði. Á heið­inni eru að sögn Nátt­úru­stofu Aust­ur­lands mik­il­vægir hagar þeirra og burð­ar­svæði.

Skipu­lags­stofnun segir að í næsta skrefi umhverf­is­mats hinnar áform­uðu virkj­unar þurfi Zephyr að gera grein fyrir mik­il­vægi svæð­is­ins fyrir hrein­dýr og lýsa því hvernig þau nýta svæðið á ólíkum árs­tímum. Gera þurfi grein fyrir búsvæða­tapi þeirra og áhrifum á burð­ar­svæði, beit­ar­svæði og far­leiðir.

Gæti klofið samfélag

Zephyr taldi í mats­á­ætlun ekki þörf á sér­stakri athugun á sam­fé­lags­legum áhrifum vegna hins fyr­ir­hug­aða vind­orku­vers. Múlaþing vill að fjallað verði um fjölda starfa og ávinn­ing sveit­ar­fé­lags­ins af fram­kvæmd­inni en aðrir umsagn­ar­að­ilar, m.a. Land­vernd og Nátt­úru­vernd­ar­sam­tök Aust­ur­lands, var rifjað upp að fram­kvæmdir við Kára­hnjúka­virkjun, sem er í nágrenni hins áform­aða vind­orku­vers Zephyr, hafði nei­kvæð sam­fé­lags­leg áhrif í formi langvar­andi deilna sem hafi klofið sam­fé­lagið og ollið sam­fé­lags­rofi.

Skipu­lags­stofnun tekur undir þessi sjón­ar­mið og bendir á að um yrði að ræða umfangs­mikla fram­kvæmd í dreif­býli sem gæti haft mikil áhrif á nær­sam­fé­lagið. Telur hún því að gera þurfi ítar­lega grein fyrir áhrifum fram­kvæmd­ar­innar á sam­fé­lag.

Zephyr fjall­aði ekki um hættu á mengun frá vind­orku­ver­inu í mats­á­ætlun fram­kvæmd­ar­innar. Skipu­lags­stofnun segir í áliti sínu að fyr­ir­tækið þurfi að fjalla um notkun og með­höndlun meng­un­ar­efna, mögu­leg meng­un­ar­til­vik á fram­kvæmda-, rekstrar- og nið­ur­rifs­tíma og leggja mat á hættu á að meng­un­ar­efni ber­ist í grunn- eða yfir­borðs­vatn, s.s. í Jöklu. Þá þurfi í umhverf­is­mats­skýrslu að greina frá losun örplasts vegna slits á spöðum vind­myll­anna og leggja mat á mögu­leg áhrif þess á nátt­úr­una.

Náttúruvá til staðar

Í mats­á­ætlun Zephyr kemur fram að ekki sé hætta á nátt­úruvá við fyr­ir­hugað vind­orku­ver og því sé ekki gert ráð fyrir umfjöllun um nátt­úruvá í umhverf­is­mats­skýrslu.

Veð­ur­stofan gagn­rýnir þetta í umsögn sinni og bendir á að algeng­asta nátt­úru­váin á Íslandi sé mik­ill vind­hraði en í þessu til­viki mögu­lega líka slyddu- og skýja­ís­ing.

Skipu­lags­stofnun tekur undir umsögn Veð­ur­stof­unnar og segir að í umhver­is­mats­skýrslu þurfi að fjalla um nátt­úruvá vegna veð­urs.

„Sú upp­bygg­ing sem er fyr­ir­huguð í Klaust­ur­seli svipar til nokk­urra áforma um vind­orku­garða sem Skipu­lags­stofnun hefur haft til máls­með­ferðar og er eins og þau, án for­dæma hér á landi,“ segir í nið­ur­lagi álits Skipu­lags­stofn­unar á mats­á­ætlun Zephyr. „Vind­orku­garð­ur­inn í Klaust­ur­seli sker sig úr að því leyti að upp­sett afl hans er ríf­lega tvö­falt meira en í öðrum vind­orku­görðum. Hér er því um að ræða mjög umfangs­mikla fram­kvæmd sem krefst mik­ils fjölda vind­mylla og getur haft mikil umhverf­is­á­hrif í för með sér. Skipu­lags­stofnun telur mik­il­vægt að umhverf­is­matið taki mið af þessu mikla umfangi fram­kvæmd­ar­innar og fylgi bestu starfsvenjum. Á það jafnt við um mat á umhverf­is­á­hrifum sem og kynn­ingu og sam­ráð.“