„Í Kína er knatt­spyrnu­iðkun alvöru­mál“ var yfir­skrift greinar sem birt­ist í danska dag­blað­inu Politi­ken haustið 2014. Höfundur grein­ar­innar var Mads Davidsen, hann var þá aðstoð­ar­þjálf­ari hjá einu af topp­lið­unum í kín­verskum fót­bolta. Í grein­inni sagði Mads Davidsen frá þeim aðferðum sem tíðk­uð­ust hjá kín­verskum fót­bolta­fé­lögum, fót­bolta­upp­eld­inu eins og hann komst að orði. Frá 7 ára aldri væru drengir settir í sér­staka fót­bolta­skóla, for­eld­rana dreymdi um að son­ur­inn yrði yfir­burða­maður í grein­inni  og þess vegna voru þeir til­búnir að eyða stórfé til að láta draum­inn ræt­ast. „Kín­verjarnir taka þetta mjög alvar­lega,“ sagði Mads Davidsen. Í blaða­við­tali sagði hann að líka væri lögð áhersla á stúlknaknatt­spyrnu, þótt hún væri ekki jafn­mikil og á drengjaknatt­spyrn­una.

50 atriða áætlunin, 50 þúsund fótboltaskólar og 70 þúsund vellir

Árið 2013 varð Xi Jinping (iðu­lega bara nefndur Xi) for­seti Kína. Það sama ár fór hann í opin­bera heim­sókn til Mexíkó. Þar greindi Xi frá knatt­spyrnu­á­huga sínum og sagð­ist eiga fjöl­marga minja­gripi tengda þessum áhuga, árit­aða bolta og treyjur o.s.frv. Á næstu árum fjölg­aði mjög í minja­gripa­deild­inni hjá kín­verska for­set­anum og þar ku kenna margra for­vitni­legra grasa.  

Árið 2015 kynntu kín­versk stjórn­völd áætlun sem þau nefndu 50 atriða áætl­un­ina. Í stuttu máli inni­hélt áætl­unin þrjú mark­mið sem stefnt skyldi að. Í fyrsta lagi að Kína haldi Heims­meist­ara­keppn­ina í knatt­spyrnu og í öðru lagi að Kína vinni sér rétt til að taka þátt í Heims­meist­ara­keppn­inni og síð­ast en ekki síst verði Kín­verjar heims­meist­arar í fót­bolta. Þessum mark­miðum skyldi náð eigi síðar en árið 2050, það voru sem sé 35 ár til stefnu. Og strax var haf­ist handa.

Fótbolti var settur á námskrá kín­verskra grunn­skóla og auk þess voru stofn­aðir 50 þús­und knatt­spyrnu­skólar til að þjálfa ung­menni sem talin voru efni­leg á þessu sviði. Jafn­framt voru útbúnir rúm­lega 70 þús­und fót­bolta­vellir víða um land. 

Mark Dreyer, stofn­andi frétta­mið­ils­ins China Sports Insider og höf­undur bókar um kín­verska knatt­spyrnu, hefur verið búsettur í Kína frá árinu 2007. Hann sagði í við­tali við danska dag­blaðið Berl­ingske fyrir nokkru að hug­mynd­irnar um að gera Kína að stór­veldi í knatt­spyrnu hefðu verið háleitar. „Ef hægt er að fá 30 millj­ónir barna til að æfa knatt­spyrnu liggur í augum uppi að í þeim hópi leyn­ast margir efni­legir fram­tíð­ar­leik­menn. Áður­nefndur Mads Davidsen tók í sama streng og benti á að kín­versk stjórn­völd hefðu varið miklum fjár­munum í knatt­spyrnu­upp­bygg­ing­una,og stór fyr­ir­tæki í land­inu hefðu bein­línis staðið í bið­röð til að styrkja 50 atriða áætl­un­ina. Alla dreymdi um að Kína yrði stór­veldi á knatt­spyrnu­svið­inu.

Erlendir leikmenn keyptir fyrir stórfé

Kínversk stjórn­völd létu ekki nægja að stofna fót­bolta­skóla til að ala upp leik­menn fram­tíð­ar­innar. Þau drógu upp budd­una og fjöl­margir erlendir leik­menn, einkum frá Evrópu, fluttu til Kína. Launin sem þeim buð­ust voru marg­falt hærri en þeir höfðu áður séð. Með þessu var ætl­unin að lyfta kín­verskri knatt­spyrnu á hærra plan, eins og Mark Dreyer, sem áður var nefndur, komst að orði. Kínversk stjórn­völd buðu mörgum hinna erlendu leik­manna kín­verskan rík­is­borg­ara­rétt „með hraði“ til þess að þeir gætu tekið þátt í leikjum kín­verska lands­liðs­ins. Sumir geng­ust inn á þetta en aðrir voru hik­andi, vit­andi að stigu þeir þetta skref yrðu þeir jafn­framt búnir að úti­loka að spila fyrir „gamla landið“.  

Hvað fór úrskeiðis?

Ekki þarf að hafa mörg orð um að ekki ræt­ast allar áætl­anir og fögur fyr­ir­heit hrökkva stundum skammt. Þannig virð­ist það vera með kín­verska knatt­spyrnu­æv­in­týrið. Engu er lík­ara en það hafi bein­línis gufað upp og vind­ur­inn sé að mestu far­inn úr fót­bolta­segl­unum.

Kín­verska leiðinStofn­aðir voru 50 þús­und knatt­spyrnu­skólar í Kína til að ná mark­miðum 50 atriða áætl­un­ar­innar.

Mynd: AFB

Mads Davidsen og Mark Dreyer eru sam­mála um að ástæður þess að kín­verska fót­bolta­æv­in­týrið steytti á skeri séu einkum fjórar; óþol­in­mæði, kór­óna­veiran ásamt kunn­áttu­leysi og spill­ingu emb­ætt­is­manna. 

„Að ala upp knatt­spyrnu­snill­inga tekur tíma. Mann­eskjur eru ekki verk­smiðju­vélar þar sem hægt er að auka hrað­ann ef þörf krefur og eft­ir­spurn eykst. Börn sem voru sjö ára þegar 50 atriða áætl­un­inni var hrundið úr vör árið 2015 eru ein­ungis 15 ára í dag en Kín­verjum liggur á,“ sagði Mark Dreyer í við­tali við dag­blaðið Berl­ingske. „Vilja sjá árangur, núna.“   

Kína var í hópi þeirra landa sem fyrst skelltu bein­línis í lás þegar heims­far­ald­ur­inn dundi á. Mörg þeirra fót­boltaliða sem voru stofnuð í upp­hafi 50 atriða áætl­un­ar­innar lögðu upp laupana og rót­gróin félög komust sömu­leiðis í þrot þegar tekju­hliðin (aðsóknin) hrundi. Erlendu leik­menn­irnir fengu ekki borgað og fóru úr landi. Fót­bolta­skól­arnir neydd­ust til að loka og margir þeirra hafa ekki náð sér á strik aftur. 

Flestir þeirra sem falið var að hafa yfir­um­sjón með 50 atriða áætl­un­inni voru emb­ætt­is­menn flokks­ins. „Mörgum þeirra var meira umhugað um eigin frama en það sem sneri að knatt­spyrn­unni,“ sagði Mark Dreyer. Síðast en ekki síst var svo spill­ingin. Fjöl­margir sem tengd­ust 50 atriða áætl­un­inni hafa verið hand­teknir, þar á meðal Wang Dengfeng, fyrr­ver­andi mennta­mála­ráð­herra, Chen Xuyuan, fyrr­ver­andi for­seti kín­verska knatt­spyrnu­sam­bands­ins, og Li Tie, fyrr­ver­andi lands­liðs­þjálf­ari. 

Hægt að vinna leikinn þótt hann byrji með sjálfsmarki

Bæði Mads Davidsen og Mark Dreyer, sem komið hafa við sögu í þessum pistli, hafa látið í ljós þá skoðun að knatt­spyrnan eigi fram­tíð fyrir sér í Kína, þótt 50 atriða áætl­unin hafi byrjað með „sjálfs­marki“. Enn sé langt til árs­ins 2050 og verði rétt á málum haldið geti Kína kom­ist í fremstu röð meðal knatt­spyrnu­þjóða. Tví­menn­ing­arnir sögðu líka athygl­is­vert að kín­verska kvenna­lands­lið­inu hafi, öfugt við karla­liðið, vegnað vel á und­an­förnum árum. Kvenna­lands­liðið er í fjórt­ánda sæti heims­list­ans í kvennaknatt­spyrnu en karla­liðið má sætta sig við átt­ug­asta sæti karla­list­ans. Í nýlegri umfjöllun BBC um kín­verska knatt­spyrnu lýsti Simon Chadwick, pró­fessor við SKEMA-við­skipta­há­skól­ann í París, skoðun  sinni á ástæðum þess að kvenna­lið­inu vegni langtum betur en körlunum. „Þær hafa að mestu fengið að vera í friði fyrir mis­vitrum og afskipta­sömum emb­ætt­is­mönnum og von­andi verður svo áfram.“

Sádarnir, stjörnurnar og Meistaradeild Evrópu

Fyrir skömmu kom fram í fréttum að knatt­spyrnu­sam­band Sádi-Arabíu og þar­lend stjórn­völd sýni því mik­inn áhuga að lið þaðan fái að taka þátt í Meist­ara­deild Evrópu, Champions League. Það var ítalski mið­ill­inn Calcio Finanza sem fyrst greindi frá þessu. Evrópska knatt­spyrnu­sam­bandið, UEFA, skipu­leggur Meist­ara­deild­ina, sem hefur fram til þessa ein­skorð­ast við Evrópu. 

Að und­an­förnu hafa all­margir þekktir knatt­spyrnu­menn gengið til liðs við klúbba í Sádi-Arabíu enda sann­kölluð ofur­laun í boði. Kaupin hafa farið í gegnum fjár­fest­inga­sjóð sádi- arab­íska rík­is­ins og sjóð­ur­inn sá þarf ekki að horfa í hvern eyri, ástæðan er olían sem streymir úr iðrum jarðar í land­inu. 

Hvað eru Sádar og UEFA að pæla?

Að margra mati er Meist­ara­deild Evrópu flott­asti og eft­ir­sókn­ar­verð­asti félags­skapur (ef hægt er að nota það orð) í heimi knatt­spyrn­unnar. Og þar af leið­andi eft­ir­sókn­ar­vert að kom­ast þar inn fyrir dyr. 

Þótt mörgum kunni að þykja fjar­stæðu­kennt að lið frá Sádi- Arabíu taki þátt í evr­ópskri knatt­spyrnu­keppni er slíkt ekki úti­lokað. Nicklas Degn, sem er helsti sér­fræð­ingur dönsku útvarps­stöðv­ar­innar Radio4 í mál­efnum er varða fjár­mál og póli­tík evr­ópskrar knatt­spyrnu segir Sádana stefna hátt. Kannski sjái UEFA ákveðna kosti í því að vera í sam­vinnu við Sádana, þótt mörgum finn­ist það kannski fjar­stæðu­kennt, og bætti við: „Í heimi knatt­spyrn­unnar er ekk­ert svo heil­agt að því sé ekki hægt að breyta.“