Nýja vef­síðan Verð­gáttin var opnuð þann 7. júní síð­ast­lið­inn. Til­gangur Verð­gátt­ar­innar er tví­þættur, ann­ars vegar eiga neyt­endur mat­vöru­búð­anna Bónus, Krón­unnar og Nettó að geta borið saman verð á nauð­synja­vörum. Hins vegar á þetta nýja fyr­ir­komu­lag, þar sem versl­an­irnar senda dag­lega frá sér gögn um verð­þróun, að stuðla að aðhaldi og koma í veg fyrir of miklar verð­hækk­anir. 

Aðeins sól­ar­hring eftir að hún fór í loftið vakn­aði grunur meðal glöggra neyt­enda um verð­sam­ráð, en athygli vakti að mat­ar­körfur versl­an­anna þriggja kost­uðu allar rétt rúmar 42 þús­und krónur. Vefsíðan er sam­starfs­verk­efni milli menn­ingar- og við­skipta­ráðu­neytis og Rann­sókn­ar­set­urs versl­un­ar­innar.

Fyrst greindi Vísir frá því að grunur væri á kreiki um að fyrr­nefndar versl­anir hefðu sam­stillt verð á vörum rétt áður en að Verð­gáttin var opnuð. Inni á Verð­gátt­inni er hægt að sjá verð­sögu til­tek­innar vöru en hún nær aðeins aftur um 10 daga. 

Villa í gögnum Verðgáttarinnar

Benjamin Julian, verk­efna­stjóri verð­lags­eft­ir­lits ASÍ, skrif­aði pistil 8. júní þar sem hann tók saman gögn um verð­breyt­ingar fyrir opnun verð­gátt­ar­innar. Í umfjöllun sinni fjallar Benjamin meðal ann­ars um verð­hækkun Bónus á morg­un­korn­inu Kellogg's Special K. Þann 5. júní kost­aði pakki af Special K morg­un­korn­inu 879 krónur í Bónus en hafði hækkað um 33% dag­inn eftir í 1.172 krónur. Á sama tíma lækk­uðu Krónan verðið úr 1.173 krónum í 880 krónur. Í hádeg­inu 9. júní höfðu mat­ar­körfur allra versl­ana hækkað um 385-1.113 krónur vegna þess að fleiri vörum var bætt við vef­síð­una og voru mis­tök við upp­haf­lega upp­setn­ingu Verð­gátt­ar­innar leið­rétt, þar á meðal verð á Special K morg­un­korni og ferskum eggjum.

Mat­ar­k­arfanÓdýrasta mat­ar­k­arfan er í Krónunni þann 9. júní.

Vil­hjálmur Hilm­ars­son, hag­fræð­ingur hjá BHM, segir sam­tökin hafa gagn­rýnt Verð­gátt­ina við stjórn­völd en að á þá gagn­rýni hafi ekki verið hlustað. „Við höfum marg­sinnis, bæði í sam­tali við þing­menn og ein­staka þing­nefndir, varað við því að þessi mat­vöru­gátt stjórn­valda muni verða skað­leg fyrir sam­keppni á mark­aði.“

Vil­hjálmur HarðasonHag­fræð­ingur hjá BHM gagn­rýnir Verð­gátt­ina.

Mynd: Aðsend

Aðeins eru upp­lýs­ingar um 77 vörur aðgengi­legar á Verð­gátt­inni og segir Vil­hjálmur það of fáar vöru­teg­undir. „Það er bara lík­legt til þess að auka sam­ráð milli versl­ana og verða skað­legt fyrir sam­keppni fremur en að vinna með neyt­endum.“

44-46 þúsund krónur fyrir matarkörfu

Í fyrri umfjöllun Heim­ild­ar­innar um Verð­gátt­ina gagn­rýndi for­stjóri Sam­keppn­is­eft­ir­lits­ins, Páll Gunnar Pálsson, einnig vöru­fjöld­ann. „Hægt væri að bregð­ast við þess­ari hættu með því að safna verðum í fleiri vöru­flokkum, en að opin­ber birt­ing taki til færri vöru­flokka í einu og breyt­ist frá einu tíma­bili til ann­ars.“

Vil­hjálmur segir það stjórn­völdum til skammar að hafa ekki hlustað á gagn­rýni verka­lýðs­fé­laga og Sam­keppn­is­eft­ir­lits­ins. „Við höfum svona í kald­hæðni kallað þetta ein­fald­lega Verð­sam­ráðs­gátt­ina.“

Um heild­ar­verð mat­vöru­karfa versl­an­anna sem stóð í rúmum 42 þús­undum þann 8. júní sagði Vil­hjálmur: „Það munar um 50-100 krónum á heild­ar­verð­inu milli versl­ana á þessum 42 þús­und krónum. Ég veit ekki hvernig stjórn­völd ætla að bregð­ast við þessu því að versl­an­irnar vilja ekki taka þátt í verð­eft­ir­liti þar sem eru til­vilj­ana­kenndar vörur og meiri ófyr­ir­sjá­an­leiki. Ég sé ekki neina aðra leið út úr þessu heldur en að þau loki þess­ari mat­vöru­gátt því að það er mjög lít­ill ábati af henni“. Hann bætir við að nú þurfi verka­lýðs­hreyf­ingin að stór­efla verð­lags­eft­ir­lit sitt. 

Aðspurður hvort að það sé mögu­legt fyrir neyt­endur að fylgj­ast með verð­breyt­ingum á vef­síðu án þess að versl­anir geti nýtt sér hana til sam­ráðs telur Vil­hjálmur það lyk­il­at­riði að hætta að bera saman vöru­merki. „Leiðin er sú í fyrsta lagi að stór­auka fjöld­ann af vörum í svona verð­eft­ir­liti, að hafa það ófyr­ir­sjá­an­legt og handa­hófs­kennt. Þá skiptir líka máli að hætta að bera saman vöru­merki. Það er að segja að verðkann­anir byggi frekar á þörfum.“

Verðkannanir sýni ekki réttan verðmun

„Búðirnar passa að vera ekki með sömu vöru­merki og mót­mæla því þegar verið er að bera saman mis­mun­andi vöru­merki fyrir sömu vöru, til dæmis hrís­grjón. Þessir glöggu neyt­endur vita, og þetta hefur ASÍ kannski ekki afhjúpað, að það er mun meiri munur milli Krón­unnar og Bónus heldur en verðkann­anir sýna. Við vorum að vona það að þessi mat­vöru­gátt myndi afhjúpa það en hún hefur ekki gert það.“

Vil­hjálmur segir að með því að lækka verð á vörum í Verð­gátt­inni geti versl­anir blekkt neyt­endur. „Svona geta þau blekkt neyt­endur og passað að þessi 74 vöru­merki séu ekk­ert endi­lega á lager í versl­un­unum þegar neyt­endur koma inn. Þessa blekk­ingu var ASÍ að benda á.“ 

Athugið að fréttin hefur verið upp­færð. Þar sagði áður rang­lega að verð á vörum hefði hækkað en síðar kom í ljós að upp­lýs­ingar í Verð­gátt­inni voru mis­vísandi.